EKOLOGIÝA ABADANÇYLYGYNYŇ HUKUK GORAGLYLYGY

Häzirki wagtda ekologiýa meselesi iň bir wajyp meseleleriň biridir. Türkmenistan daşky gurşawy goramagyň meseleleriniň giň toplumyny çözmegi we düýpli derejede durnukly ösüş boýunça işjeň hereketleri amala aşyrmagy maksatnamalaýyn esasda durmuşa geçirýär. Şu nukdaýnazardan, «Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy: Türkmenistany 2022 — 2052-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň milli Maksatnamasynda» ösüşiň anyk wezipeleriniň hatarynda tebigy serişdelerden rejeli peýdalanmak we beýlekiler saýlanyp alyndy.

Daşky gurşawy goramak, tebigy baýlyklardan rejeli peýdalanmak, ilatyň ekologiýa howpsuzlygyny üpjün etmek döwletimiziň ekologiýa syýasatynyň esasy ugurlarynyň hataryndadyr. Hut şu ugurlarda jemgyýetçilik ekologiýa gatnaşyklaryny düzýän jemgyýetiň we tebigatyň ýakyn arabaglanyşygy amala aşyrylýar. Ekologiýa hukuk gatnaşyklaryny kadalaşdyrmakda kanunçylygyň orny we ähmiýeti uludyr. Häzirki wagtda ýurdumyzda hormatly Prezidentimiziň başlangyçlary bilen ekologiýa hukuk gatnaşyklaryny kadalaşdyrýan, halkara tejribesine hem-de ylmyň gazananlaryna esaslanýan hukuk namalaryny kabul etmek we kämilleşdirmek ugrunda uly işler alnyp barylýar.

Şeýlelikde, Türkmenistan daşky gurşawy goramagyň we ekologiýa heläkçiliklerini duýdurmagyň giň möçberli ygtybarlylygy bolup durýan BMG-niň tebigaty goramak baradaky Konwensiýalaryna goşuldy. Bu halkara ylalaşyklaryň hukuk ýörelgeleri we kadalary Türkmenistanyň Konstitusiýasyndan başgada, Suw, Ýer we Tokaý Kodekslerinde, «Tebigaty goramak hakynda», «Ýerasty baýlyklar hakynda», «Aýratyn goralýan tebigy ýerler hakynda», «Ösümlikleri goramak hakynda», «Ösümlik dünýäsi hakynda», «Medeni ösümlikleriň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak we rejeli peýdalanmak hakynda», «Haýwanat dünýäsi hakynda», «Radiasiýa howpsuzlygy hakynda», «Atmosfera howasyny goramak hakynda» Türkmenistanyň Kanunlarynda özüniň beýanyny tapdy. Türkmenistanda daşky gurşawdan peýdalanmak we ony gorap saklamak boýunça umumy düzgünleri belleýän kadalaşdyryjy namalaryň hatarynda Türkmenistanyň Konstitusiýasy aýratyn orny eýeleýär. Çünki onda ýurdumyzyň ekologiýa syýasatynyň esasy kadalary, ekologiýa talaplaryny we howpsuzlygyny üpjün etmegiň tertipleri berkidilendir. Hususan-da, Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň 14-nji maddasynda: «Ýer we ýerasty baýlyklar, suwlar, ösümlik we haýwanat dünýäsi, şeýle hem beýleki tebigy baýlyklar Türkmenistanyň umumymilli baýlygy bolup durýar, döwlet tarapyndan goralýar we rejeli peýdalanylmaga degişlidir» diýlip kesgitlenilýär. Döwlet ilatyň sagdyn ýaşaýyş şertlerini goramak we üpjün etmek, daşky gurşawy goramak we onuň durnukly ýagdaýyny saklamak maksady bilen, tebigy baýlyklaryň rejeli peýdalanylyşyna gözegçilik edýär.

Görşümiz ýaly, ýurduň ekologiýa syýasatynyň durmuşa geçirilmegini üpjün etmekde ekologiýa kanunçylygynyň ähmiýeti örän ýokarydyr. Tebigaty goramagyň hukuk, ykdysady we guramaçylyk esaslaryny kesgitleýän we ekologiýa howpsuzlygyny üpjün etmeli kadalar aýdyňdyr. Hojalyk we beýleki işleriň tebigy ekologiýa ulgamlaryna zyýanly täsirleriniň öňüni almak berk berjaý edilmelidir. Biologik dürlüligi gorap saklamak we tebigy serişdeleri rejeli peýdalanmak möhümdir. Bularyň ählisi 2014-nji ýylyň 1-nji martynda kabul edilen «Tebigaty goramak hakynda» Türkmenistanyň Kanunynda görkezilýär.

Bu kadalaşdyryjy hukuk namalaryndan başga-da, 2008-nji ýylyň 20-nji awgustynda kabul edilen «Uglewodorod serişdeleri hakynda», 2010-njy ýylyň 25-nji sentýabrynda kabul edilen «Agyz suwy hakynda», 2013-nji ýylyň 29-njy awgustynda kabul edilen «Uglewodorod gazy we gaz üpjünçiligi hakynda», 2014-nji ýylyň 16-njy awgustynda kabul edilen «Ekologiýa seljermesi hakynda», 2017-nji ýylyň 3-nji iýunynda kabul edilen «Ekologiýa howpsuzlygy hakynda», 2019-njy ýylyň 2-nji martynda kabul edilen «Ekologiýa auditi hakynda» Türkmenistanyň Kanunlary we birnäçe beýleki kanunlar hereket edýär. Daşky gurşawy goramak we tebigy baýlyklardan rejeli peýdalanmak çygryndaky kämil kadalaşdyryjy hukuk namalary hormatly Prezidentimiziň bu ugurda öňde goýan wezipeleriniň netijeli durmuşa geçirilmegine oňyn täsirini ýetirýär, raýatlaryň sagdyn ýaşaýyş şertlerine bolan hukugyny üpjün etmäge ýardam berýär. Hormatly Prezidentimiz Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň baştutanlygynda ýurdumyzda ekologiýa syýasatyny üstünlikli durmuşa ornaşdyrmak bilen baglanyşykly alnyp barylýan işlere mynasyp goşant goşmak, tebigatymyzy gorap saklamak, oňa aýawly çemeleşmek biziň her birimiziň mukaddes borjumyzdyr.

Orazdurdy ABDYÝEW,

Türkmenistanyň Mejlisiniň deputaty,

Mejlisiň Ylym, bilim, medeniýet we

ýaşlar syýasaty baradaky komitetiniň agzasy.