MEKDEBE ÇENLI ÇAGALAR EDARALARYNYŇ IŞINE TÄZELIKLERI GIRIZMEGIŇ USULYÝET ESASLARY

Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe bilim ulgamynda düýpli özgertmeleri amala aşyrmak üstünlikli dowam etdirilýär. Bilimde innowasiýalaryň orny ýokarlanýar, “Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasy” hereket edýär. Konsepsiýada mekdebe çenli çagalar edaralarynyň işine oňyn özgertmeleri ornaşdyrmak babatda bellenilendir. Konsepsiýanyň mazmunyny öwrenmek we ony iş ýüzünde ulanmagy başarmak döwrebap zähmet çekýän her bir pedagogyň, terbiýeçiniň wezipe borjudyr.

Konsepsiýa laýyklykda, diňe bir umumybilim edaralarynyň däl, eýsem, ekdebe çenli çagalar edaralarynyň işine täzelikleri girizmegiň usulyýet esaslaryny kesgitlemäge giň mümkinçilikler açylýar.

Milli bilim-terbiýe ulgamyna netijeli usullary ornaşdyrmak mekdebe çenli döwürden, çaganyň irki ösüş derejesinden başlanýar. “Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasynyň” mazmunyna laýyklykda, öňdebaryjy iş tejribeleriniň esasynda ýurdumyzyň mekdebe çenli bilim edaralarynda okatmagyň we terbiýelemegiň mazmunynyň yzygiderli baýlaşdyrylmagyna, usulyýetiniň döwrebaplaşdyrylmagyna möhüm ähmiýet berilýär.

Ýeri gelende bellesek, şu Konsepsiýadan öň hem mekdebe çenli edaralaryň işini kämilleşdirmäge, onuň resminamalaýyn esaslaryny pugtalandyrmaga degişli bolan döwlet resminamalary bardyr. “Döwlet mekdebe çenli bilim edaralary hakynda Düzgünnama” mekdebe çenli ýaşly körpeleri mekdebe taýýarlamak, olaryň döwrebap terbiýelenmegini, ösüşini we saglygyny üpjün etmek maksady bilen, hereket edýän esaslyk, kadalaşdyryjy resminamadyr. Düzgünnama Türkmenistanyň “Bilim hakynda” (rejelenen görnüşi, 2021ý.) Kanunyna hem-de döwlet bilim standartlaryna esaslanýar. Şeýle resminamalarda çaganyň şahsyýetiniň kemala getirilmegine, onuň intellektual, beden, ruhy we ahlak taýdan ösmegine, mekdep durmuşyna taýýarlanmagyna ýardam bermegiň düzgünleri bellenilendir. Şeýlelikde, mekdebe çenli çagalar edaralarynyň, çagalar bakja-baglarynyň işiniň guralyş tertibi, bilim bermegiň ugurlary hem-de ony dolandyrmakdaky ýörelgeler döwlet derejesindäki resminamalar arkaly kesgitlenýär.

Mekdebe çenli bilim maksatnamasy boýunça çagalaryň umumy hereketiniň, duýgularynyň, durmuş emosional, ownuk hereketleriniň, medeni we arassaçylyk endikleriniň sazlaşykly ösüşini gazanmak maksady bilen, terbiýe we bilim bermek işine iň öňdebaryjy innowasion çemeleşmeleri giňden ornaşdyrmak, ylmyň we teh­ni­ka­nyň iň tä­ze ga­za­nan­la­ry­na esas­la­nyp, okuw sa­pak­la­ry­ny dün­ýä tej­ri­be­si­ne la­ýyk­lykda gu­ra­ma­gy do­wam et­dir­mek bel­le­ni­len­dir. Mek­de­be çen­li bi­lim mak­sat­na­ma­la­ry boýun­ça okat­ma­gyň usu­ly­ýe­ti­ni kä­mil­leş­dir­mek işi çaga­lar­da esa­sy ba­şar­nyk­lar bo­lan kom­mu­ni­ka­tiw ba­şar­nyk­la­ry (dür­li dur­muş şert­le­rin­de gep­le­şik se­riş­de­le­rin­den peý­da­la­nyp bil­mek), oýun ba­şarnyk­lary­ny (ça­ga­lar oýun oý­nan­la­ryn­da we oýun gur­nan­la­ryn­da, öz dur­mu­şyn­da top­lan tej­ri­be­leri­ni, alan bi­lim­leri­ni, özün­de ke­ma­la ge­len endik­leri dö­re­di­ji­lik­li peý­da­la­nyp bil­me­gi), dur­muş ba­şar­nyk­la­ry­ny (ça­ga­la­ryň ulu­lar we öz ýaş­daşla­ry bi­len dür­li dur­muş şert­le­rin­de jem­gy­ýet­de ka­bul edi­len düz­gün­le­re we ka­da­la­ra la­ýyk­lyk­da özü­ňi alyp barmak), bi­le­si­ge­li­ji­lik ba­şar­ny­gy­ny (daş­ky gur­şa­wy oý­la­ny­şyk­ly aň­la­ma­gy we alan bi­lim­leri­ni, ukyp­la­ry­ny hem-de özün­de ke­ma­la ge­len sag­dyn dur­muş ýö­rel­ge­leri­ni okuw we durmuş me­se­le­le­ri­ni çöz­mek­de peý­da­la­nyp bil­mek) ke­ma­la ge­tir­mä­ge gö­nükdi­ri­len­dir. Şu mak­sat bilen, mek­de­be çen­li ça­ga­lar eda­ra­la­ryn­da ter­biýe we bi­lim ber­mek işi­ni ama­la aşyr­ýan pe­da­go­gik iş­gär­ler üçin ýö­ri­te yl­my-usu­ly gol­lan­ma­lar taýýar­la­nyl­ýar we okuw-ter­biýe­çi­lik iş­leri­ne or­naşdy­ryl­ýar. Mek­de­be çen­li ça­ga­lar eda­ra­la­ryn­da ter­bi­ýe we bi­lim ber­mek işin­de dün­ýä tej­ri­be­si­ne iş­jeň or­naş­dy­ryl­ýan hem-de ça­ga­la­ryň saz­la­şyk­ly ke­ma­la gel­me­giniň we ösme­gi­niň mö­hüm şer­ti bo­lup dur­ýan in­no­wa­sion teh­no­lo­gi­ýa­lar­dan peýda­lan­ma­ga uly äh­miýet be­ril­ýär.

Şu mak­sat bi­len, in­no­wa­sion teh­no­lo­gi­ýa­la­ryň sag­ly­gy go­ra­ýyş, tas­la­ma, göz­leg-bar­lag, mag­lumat-kom­mu­ni­ka­si­ýa, oýun, ça­ga­la­ryň dö­redi­ji­lik ukyp­la­ry­ny ös­dür­mä­ge gö­nük­di­ri­len, okat­ma­gyň ösdü­ri­ji, sungat, port­fo­lio teh­no­lo­gi­ýa­la­ry ýa­ly ýo­ka­ry ne­tije­li usul­la­ry­ny okuw işin­de giň­den peý­da­lan­ma­gy ýo­la goý­mak hä­zir­ki zaman ter­biýe­çi­le­ri­niň öz iş­leri­ne de­giş­li tä­ze­lik­leri gi­riz­megi­ni ta­lap ed­ýär. Bu pe­dago­gik teh­no­lo­gi­ýa­lar döre­dijilik­li ula­ny­lyp, mek­de­be çen­li ýaş­ly ça­ga­la­ry mek­de­be ne­ti­je­li taý­ýar­la­mak we ola­ryň gel­jek­de üs­tün­lik­li oka­mak­la­ry­ny üp­jün et­mek üçin, mekde­be çen­li ça­ga­lar eda­ra­la­ry­nyň ter­bi­ýe­çi­leri­niň hü­när ba­şarnykla­ry­ny yzygi­der­li kämil­leş­dir­mek hem Kon­sep­si­ýa­da bel­le­ni­len­dir. Hä­zir­ki wagtda sag­lyk ýag­da­ýy se­bäp­li, mümkin­çi­li­gi çäk­li ça­ga­lar bi­len iş­leme­giň aý­ra­tyn­lyk­la­ryny na­za­ra alyp, sa­pak­la­ry (inkl­ýu­ziw bi­lim) dün­ýä tej­ri­besi­ne la­ýyk­lyk­da, kö­pu­gurly pe­da­gogik iş­gär­le­ri we ola­ryň işi­ni usuly­ýet taý­dan düz­gün­leş­dirýän yl­my-usu­ly we okuw-usu­ly gol­lan­ma­lar iş­le­nip taý­ýar­la­nyl­ýar. Mek­de­be çen­li ýaş­ly ça­ga­la­ryň mek­de­be taý­ýar­lyk­ly gel­mek­le­ri­ni üp­jün et­mek mak­sa­dy bi­len, mek­de­be çen­li ça­ga­lar eda­ra­la­ry bi­len umu­my­bi­lim ber­ýän eda­ra­la­ryň ara­syn­da ysny­şyk­ly hyz­mat­daş­ly­gyň al­nyp ba­ryl­ma­gy­na üns güýç­len­ýär. Mek­de­be çen­li ça­ga­lar eda­ra­lary­nyň bi­lim iş­gär­le­ri­niň sy­ýa­sy so­wat­ly­ly­gy­ny, hü­när de­re­je­si­ni ýo­kar­lan­dyr­mak we pe­da­gogik ussat­ly­gy­ny kä­mil­leş­dir­mek mak­sa­dy bi­len, peda­go­gik ge­ňe­şiň we usuly sa­gat­la­ryň işi­niň ne­tije­li­li­gi döw­rüň ta­lap­la­ry­na la­ýyk ge­ti­ril­ýär. Şeý­le hem,sy­ýa­sy okuw­la­ryň mazmu­ny baý­laş­dy­ryl­ýar we ne­ti­je­li­li­gi ýo­kar­lan­dy­ryl­ýar, şä­girt-ha­ly­pa gat­na­şyk­la­ry­ny ösdür­mek boýun­ça ul­gam­la­ýyn iş­ler al­nyp ba­ryl­ýar, mek­de­be çen­li ça­ga­lar edara­la­ry­nyň işleriniň öň­de­bary­jy dün­ýä tej­ri­besi­ne laýyklyk­da gu­ral­ma­gy ba­bat­da äh­li tagal­la­lar edil­ýär. Mek­de­be çen­li ça­ga­lar eda­ra­la­ry­nyň peda­go­gik iş­gär­le­ri­niň psi­ho­lo­gi­ýa, pe­dago­gi­ka, okat­ma­gyň usu­ly­ýe­ti ba­bat­da­ky dün­ýä tej­ri­besi boýunça hü­när de­re­je­le­ri­ni ýo­kar­lan­dyr­mak mak­sa­dy bilen, hal­ka­ra hyz­mat­daşly­gy has-da iş­jeň­leş­di­ril­ýär. Jem­läp aý­da­ny­myz­da, Konsep­si­ýa la­ýyk­lyk­da, mek­de­be çen­li bi­lim edara­la­ry­nyň işi­ne düýp­li tä­ze­lik­ler gi­ri­zil­ýär. Şu tä­ze­lik­lere şah­sy go­şan­dyny goş­mak kör­pe ne­sil bi­len iş­leýän her bir bi­lim iş­gä­ri­niň mu­kad­des bor­ju­dyr, çün­ki “Türk­me­nis­tan­da umu­my­bi­lim mak­sat­na­ma­la­ry bo­ýun­ça okat­ma­gyň usuly­ýe­ti­ni kä­mil­leş­dir­me­giň 2028-nji ýy­la çen­li Kon­sep­siýa­sy” mek­de­be çen­li ça­ga­lar eda­ra­la­ry­nyň işi­ne tä­ze­lik­leri gi­riz­me­giň usu­ly­ýet esa­sy­dyr.

Annabagt Maýewa,

Balkan welaýat Baş bilim müdirliginiň

Mekdebe çenli terbiýe, bilim we mekdepden

daşary edaralary bölüminiň başlygy,

Türkmenistanyň Mejlisiniň deputaty.