Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň we Döwlet baýdagynyň güni mynasybetli 2026-njy ýylyň 14-nji maýynda Türkmenistanyň Mejlisinde göni wideoaragatnaşyk arkaly «Konstitusiýa – döwletleriň ösüşiniň we jemgyýetiň abadançylygynyň hukuk kepili» atly maslahat geçirildi.

Hukuk ulgamynda öňdebaryjy tejribeleri alyşmaga, şeýle hem parahatçylygy, howpsuzlygy we durnukly ösüşi berkitmekde oňyn başlangyçlar bilen tanyşmaga mümkinçilik döredýän bu maslahata Birleşen Milletler Guramasynyň düzüm birlikleriniň Türkmenistandaky wekilhanalarynyň ýolbaşçylary, Ýewropa Bileleşiginiň Türkmenistandaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly Ilçisi, Merkezi Aziýa ýurtlarynyň we Azerbaýjan Respublikasynyň parlamentleriniň wekilleri gatnaşdylar.

Maslahatda çykyş edenler Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplyk hukuk ýagdaýyna ygrarly bolmak bilen, ählumumy parahatçylygy, howpsuzlygy, durnukly ösüşi üpjün etmek, özara bähbitli köpugurly hyzmatdaşlygy ilerletmek, halkara hukugyň ornuny ýokarlandyrmak babatda sebit we dünýä ähmiýetli başlangyçlary öňe sürýändigini hem-de bu ugurda ýurtlaryň tagallalaryny birleşdirmek boýunça anyk işleri durmuşa geçirýändigini nygtadylar. 

Adam hukuklarynyň we azatlyklarynyň ygtybarly goralmagynda we doly üpjün edilmeginde konstitusion kadalaryň we milli kanunçylygyň esasy orny eýeleýändigine üns çekilip, şu maslahatyň kanunçykaryjylyk we parlament işi boýunça tejribe alyşmakda, parlamentara hyzmatdaşlygy pugtalandyrmakda möhüm ähmiýeti bellenildi. 

Maslahata gatnaşyjylar ýurdumyzyň hoşniýetlilik, ynsanperwerlik, parahatçylyk söýüjilik ýörelgelerine esaslanýan içeri we daşary syýasatynyň mundan beýläk-de üstünliklere beslenmegini, hormatly Prezidentimiz Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň, türkmen halkynyň Milli Lideri, Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň Başlygy Gahryman Arkadagymyzyň janlarynyň sag, ömürleriniň uzak bolmagyny, il-ýurt bähbitli, umumadamzat ähmiýetli beýik işleriniň hemişe rowaç bolmagyny arzuw etdiler.

Hanym Lakşmi Bhawani öz çykyşynda Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň ýurduň durmuş ösüşiniň we adam hukuklarynyň goralmagynyň, şol sanda çagalaryň hukuklarynyň we abadançylygynyň binýady bolup hyzmat edýändigini belledi. 

Mertebe, deňlik we durmuş goraglylygy ýörelgelerini ykrar etmek bilen, Konstitusiýa çagalar üçin ösmäge, öwrenmäge we goraýjy        hem-de goldaýjy gurşawda ýaşamaga meýdança döredýär. 

Türkmenistan Çagalaryň hukuklary baradaky Konwensiýany  1994-nji ýylda ykrar etmek bilen, özüniň çagalaryň hukuklaryna ygrarlydygyny görkezdi. Konwensiýa deňlik, çaganyň iň gowy bähbitleri we çaganyň garaýyşlaryna hormat goýmak ýörelgelerini açyp görkezmek bilen, her bir çaganyň göreşmek, ösüş, gorag we goşulmak hukuklaryna esaslanýar. 

Bu günki günde Çagalaryň hukuklaryny durmuşa geçirmek babatda 2023-2028-nji ýyllar üçin Hereketleriň Milli meýilnamasy pudaklaryň arasynda çaganyň abadançylygyny güýçlendirmekde we çagalaryň hukuklarynyň durmuşa geçirilmegini berkitmekde tagallalary utgaşdyrmakda möhüm meýdança bolup hyzmat edýär. 

ÝUNISEF Türkmenistan bilen 1995-nji ýylda başlan hyzmatdaşlygynda bu tagallalary goldamagy mertebe hasaplaýar. ÝUNISEF we Türkmenistanyň Hökümeti geçen 30 ýyldan gowrak wagtyň dowamynda ýurduň çäginde çagalaryň we ýaş adamlaryň durmuşyny gowulandyrmaga gönükdirilen yzygiderli hyzmatdaşlygy ýola goýdy. 

Biz Türkmenistanyň Hökümetiniň Konstitusiýada şöhlelendirilen ýörelgelere esaslanmak bilen, konstitusion kepilliklere, halkara borçnamalara we milli ösüşiň ileri tutulmalaryna berk bagly bolan has utgaşykly, durnukly we abadan geljegi gurmak baradaky tagallalaryny goldaýarys. 

ÝUNISEF her bir çaganyň ýaşamagy, ösüşi we özüniň doly mümkinçiliklerine ýetmegini üpjün etmekde Türkmenistany goldamaga ygrarly bolmagynda galýar. Çagalara maýa goýmagyň ýurduň geljegine maýa goýmakdygyny nygtamak bilen, çykyşymy jemlemäge rugsat ediň. Çagalar sagdyn, goragly, bilimli we güýçli ösende, olar güýçli adam maýasynyň, durmuş abadançylygynyň we durnukly milli ösüşiniň binýady bolýarlar. 

Jenap Armands Pupols öz çykyşynda Konstitusiýanyň döwletiň binýatlyk kanuny hökmünde durmuş ylalaşygynyň binýadyny düzýändigini, adalatyň, kanunyň hökmürowanlygynyň, adam mertebesine hormatyň we döwletiň öz raýatlaryna borçlaryny, ýörelgelerini kesgitleýändigini belledi.

Birleşen Milletler Guramasy üçin kanunyň hökmürowanlygy, konstitusion kepillikler we deňlik bilen bagly meseleler aýratyn ähmiýete eýedir. Parahatçylyk, howpsuzlyk we ösüş özara aýrylmaz baglanyşyklydyr. Kanunlaryň ileri tutulýan, adam hukuklary goralýan we kanunyň öňünde deňligiň bar bolan ýerinde dawalaryň öňüni almak, durmuş rahatlygy we abadançylyk üçin şertler döreýär. 

BMG-niň Merkezi Aziýa üçin öňüni alyş diplomatiýasy boýunça sebit merkeziniň nukdaýnazaryndan, konstitusiýa esasy öňüni alyş wezipesini ýerine ýetirýär. Häkimiýetiň şahalarynyň, binýatlyk hukuklaryň goralmagynyň anyk kesgitlenilmegi, hasabatlylyk üçin gurallaryň işlenip düzülmegi we syýasy geçiş, jedelleriň çözülmegi üçin parahatçylykly we kanuny prosesleriň berkidilmegi arkaly konstitusiýa dawalaryň töwekgelçilikleriniň azalmagyna ýardam edýär. 

Türkmenistanyň 2028-nji ýyly «Halkara hukugyň ýyly» diýip yglan etmek başlangyjyna aýratyn üns berilmelidir. Bu başlangyç döwletleriň arasynda parahatçylykly baglanyşygyň binýady hökmünde, özara ynamy höweslendirmek we köptaraply hyzmatdaşlygy ilerletmekde halkara hukugy güýçlendirmegiň ähmiýetiniň artýandygyny görkezýär. Halkara hukuk we milli konstitusion ýörelgeler özara ýakyn baglanyşykdadyr. 

Birleşen Milletler Guramasynyň Tertipnamasynda beýan edilen ýörelgeler, halkara borçnamalara hormat goýmak, jedelleri parahatçylykly çözmek we adam hukuklaryny goramak, bularyň ählisi ählumumy durnuklylygy berkitmäge we halkara gatnaşyklaryň pugtalandyrylmagyna goşant goşýar.

M.Bäşimow öz çykyşynda öz ýurdunyň elmydama möhüm Konstitusion özgertmeleriň, Konstitusion kadalaryň we maddalaryň Türkmenistan üçin hem uly ähmiýete eýedigini nygtaýandygyny belledi. Türkmenistanyň Konstitusiýasy raýat hukuklarynyň goragynyň möhümdigini yglan edýär. Türkmenistanyň Esasy Kanuny ýurduň parahatçylyk söýüjilik syýasatyny yglan edýär.

Gazagystanyň Konstitusiýasy hem ýurduň parahatçylyk söýüjilik syýasatyny alyp barýandygyny görkezýär. Ýurtda adam hukuklaryna we azatlyklaryna, gender deňliginiň goralmagyna aýratyn üns berilýär. 

Häzirki wagtda jemgyýetimizde sanly hukuklaryň goralmagyna hem aýratyn ähmiýet berilýär. Gazagystan sanly hukuklary goramak ugrunda özgertmeleri amala aşyran ilkinji döwletleriň biri boldy. Bu ugurdaky hukuklaryň ýurtda ýokary derejede ösendigi bellärliklidir. Şu mesele bilen baglylykda Gazagystanyň Konstitusiýasyna birnäçe üýtgetmeler we goşmaçalar girizildi.

Şeýle-de ol ýurtlaryň geljeginiň örän ygtybarlydygyny, ykdysady hyzmatdaşlygyň ösdürilýändigini, döwletleriň hyzmatdaşlygynyň strategik häsiýete eýedigini hem-de halkara gatnaşyklarda hem birek-biregi goldamagyň möhümdigini belledi.