Türkmenistanyň Mejlisi (Parlamenti) kanun çykaryjy häkimiýeti amala aşyrýan wekilçilikli edaradyr

TÜRKMENISTANYŇ MEJLISI

Türkmençe

TÜRKMENISTANYŇ MEJLISI

Türkmençe

Türkmenistanyň Jenaýat kodeksi (rejelenen görnüşi)

 

TÜRKMENISTANYŇ KANUNY

 

Türkmenistanyň Jenaýat kodeksine üýtgetmeler

we goşmaçalar girizmek hem-de ony rejelenen

görnüşde tassyklamak hakynda

 

(Türkmenistanyň Milli Geňeşiniň Maglumatlary, 2022 ý., № 2, 11-nji madda)

 

1-nji madda. 1997-nji ýylyň 12-nji iýunynda Türkmenistanyň Kanuny bilen tassyklanylan, 2010-njy ýylyň 10-njy maýyndaky Kanunyň görnüşindäki hereket edýän Türkmenistanyň Jenaýat kodeksine  (Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary, 2010 ý., № 2, 28-nji madda, № 4, 72-nji madda; 2011 ý., № 1, 20-nji madda, № 3,   55-nji madda; 2012 ý., № 3, 66-njy madda; 2013 ý., № 4, 77-nji madda; 2014 ý., № 1, 44-nji madda, № 2, 77-nji madda, № 4, 145-nji madda; 2015 ý., № 1, 9-njy madda, № 4, 144-nji madda; 2016 ý., № 2, 98-nji madda, № 4, 163-nji madda; 2017 ý., № 1, 29-njy madda, № 2, 75-nji madda, № 3, 106-njy madda, № 4, 167-nji madda; 2018 ý., № 2, 35-nji madda; 2019 ý., № 2, 27-nji madda, № 4, 88-nji madda; 2020 ý., № 3, 36-njy madda; Türkmenistanyň Milli Geňeşiniň Maglumatlary, 2021 ý., № 4, 131-nji madda) üýtgetmeleri we goşmaçalary girizmeli we ony şu Kanuna goşulan rejelenen görnüşde tassyklamaly.

 

2-nji madda. Şu Kanun 2023-nji ýylyň 1-nji ýanwaryndan herekete girizilýär.

 

 

Türkmenistanyň                                                        Serdar

     Prezidenti                                                    Berdimuhamedow

 

 

Aşgabat şäheri.

2022-nji ýylyň 17-nji apreli.

№ 456-VI.

 

 

 

 

 

TÜRKMENISTANYŇ JENAÝAT KODEKSI

 

1997-nji ýylyň 12-nji iýuny

 

(rejelenen görnüşi 2022-nji ýylyň 17-nji aprelindäki Türkmenistanyň Kanuny - Türkmenistanyň Milli Geňeşiniň Maglumatlary, 2022 ý., № 2, 11-nji madda)

 

UMUMY BÖLEK

 

I BÖLÜM. TÜRKMENISTANYŇ JENAÝAT 

KANUNÇYLYGY

 

I BAP. JENAÝAT KANUNÇYLYGYNYŇ

WEZIPELERI WE ÝÖRELGELERI

 

1-nji madda. Türkmenistanyň jenaýat kanunçylygy

1. Türkmenistanyň jenaýat kanunçylygy Türkmenistanyň Konstitusiýasyna, halkara hukugynyň umumy ykrar edilen ýörelgelerine we kadalaryna esaslanýar hem-de şu Kodeksden ybaratdyr.

2. Jenaýat jogapkärçiligini göz öňünde tutýan gaýry kanunlar diňe şu Kodekse goşulandan soň ulanylmaga degişlidir.

 

2-nji madda. Jenaýat kanunçylygynyň wezipeleri

1. Türkmenistanyň jenaýat kanunçylygynyň wezipeleri adamyň we raýatyň hukuklaryny, azatlyklaryny we kanuny bähbitlerini, eýeçiligi, jemgyýetçilik tertibini we howpsuzlygyny, daşky gurşawy, Türkmenistanyň garaşsyzlygyny, konstitusion gurluşyny we çäk bitewüligini, bitaraplyk hukuk ýagdaýyny, jemgyýetiň we döwletiň kanun arkaly goralýan bähbitlerini, parahatçylygy we adamzadyň howpsuzlygyny jenaýatçylykly hyýanatçylyklardan goramakdan, şeýle hem jenaýatlaryň öňüni almakdan ybaratdyr.

2. Bu wezipeleri amala aşyrmak üçin Türkmenistanyň jenaýat kanunçylygy jenaýat jogapkärçiliginiň esaslaryny we ýörelgelerini belleýär, jemgyýetçilik howply bolan haýsy etmişleriň jenaýatlar bolup durýandygyny kesgitleýär we olaryň edilendigi üçin jezalary we gaýry jenaýat-hukuk täsir ediş çärelerini belleýär.

 

3-nji madda. Jenaýat kanunçylygynyň ýörelgeleri

1. Türkmenistanyň jenaýat kanunçylygy kanunylyk, kanunyň öňünde adamyň we raýatyň deňligi, günäli jogapkärçilik, adalatlylyk we ynsanperwerlik ýörelgelerine esaslanýar.

2. Etmişiň jenaýatçylyklydygy, oňa jeza berilmelidigi we gaýry jenaýat-hukuk netijeleri Jenaýat kodeksi bilen kesgitlenilýär. Jenaýat kanunçylygynda hukugyň we kanunyň analogiýasynyň ulanylmagyna ýol berilmeýär.

3. Adam diňe onuň günäsi subut edilen, zyýanly netijelere getiren hereketleri (hereketsizligi) üçin jenaýat jogapkärçiligine degişlidir. Günäsiz zyýan ýetirilende jenaýat jogapkärçiligine çekilmegine ýol berilmeýär.

4. Jenaýat etmekde günäliligi kanun esasynda subut edilýänçä we kazyýetiň kanuny güýje giren hökümi bilen anyklanýança hiç kim jenaýat etmekde günäkär diýlip hasap edilip bilinmez we oňa jenaýat jezasy berlip bilinmez.

Hiç kim özüniň günäsizligini subut etmäge borçly däldir.

Günälilik barada dörän şübheler inkär edilip bolmasa, aýyplanýanyň peýdasyna çözülýär.

5. Jenaýat eden adamlar kanunyň öňünde deňdirler we milletine, teniniň reňkine, jynsyna, gelip çykyşyna, emläk hem wezipe ýagdaýyna, ýaşaýan ýerine, diline, dine garaýşyna, syýasy ynam-ygtykadyna ýa-da gaýry ýagdaýlara garamazdan jenaýat jogapkärçiligine degişlidirler.

6. Jenaýat eden adama ulanylmaga degişli jeza we gaýry jenaýat-hukuk täsir ediş çäresi adalatly bolmalydyr, jenaýatyň agyrlyk derejesine, onuň edilen ýagdaýlaryna we günäkäriň şahsyýetine berk laýyk gelmelidir.

7. Jenaýat eden adamlara ulanylýan jeza we gaýry jenaýat-hukuk täsir ediş çäreleri fiziki taýdan ejir çekdirilmegini ýa-da adam mertebesiniň kemsidilmegini özüniň maksady edinip bilmez.

8. Hiç kim şol bir jenaýat üçin gaýtadan jenaýat yzarlaýşyna sezewar edilip we oňa iş kesilip bilinmez.

 

4-nji madda. Jenaýat jogapkärçiliginiň esasy

Jenaýat kodeksinde göz öňünde tutulan jenaýat düzüminiň ähli alamatlaryny özünde saklaýan etmişiň edilmegi jenaýat jogapkärçiliginiň esasy bolup durýar.

 

II BAP. JENAÝAT KANUNYNYŇ HEREKET EDÝÄN

WAGTY WE GIŇIŞLIGI

 

5-nji madda. Jenaýat kanunynyň hereket edýän wagty

1. Etmişiň jenaýatçylyklydygy we jeza berilmelidigi şol etmişiň edilen wagtynda hereket eden kanun boýunça kesgitlenilýär.

2. Netijeleriň ýüze çykan wagtyna garamazdan jenaýat kanunynda göz öňünde tutulan jemgyýet üçin howply hereketiň (hereketsizligiň) edilen wagty jenaýatyň amala aşyrylan wagty hasaplanýar.

 

6-njy madda. Jenaýat kanunynyň güýjüniň yzyna hereket etmegi

1. Jenaýat eden adamyň jenaýat jogapkärçiligini aradan aýyrýan, jezasyny ýeňilleşdirýän ýa-da ýagdaýyny başga hili gowulandyrýan kanunyň güýji yzyna hereket edýär, ýagny ol bu kanun herekete girmezinden öň degişli etmiş eden adamlara, şol sanda jezasyny çekýän ýa-da jezasyny çeken, ýöne iş kesilenlik aýby bolan adamlara hem degişlidir. Etmişiň jenaýatçylyklydygyny belleýän, jezany güýçlendirýän ýa-da adamyň ýagdaýyny ýaramazlaşdyrýan kanunyň güýji yzyna hereket etmeýär.

2. Eger täze jenaýat kanuny etmişi üçin jezasyny çekýän adamyň etmişine jeza berilmegini ýeňilleşdirse, bellenilen jeza täze kanunda göz öňünde tutulan çäklere laýyklykda kemeldilmäge degişlidir.

 

7-nji madda. Türkmenistanyň çäginde jenaýat eden adamlar

    barada jenaýat kanunynyň hereketi

1. Türkmenistanyň çäginde jenaýat eden adam şu Kodeks boýunça jogapkärçilige degişlidir.

2. Türkmenistanyň içerki suwlarynyň, çäk deňziniň  ýa-da howa giňişliginiň çäginde edilen jenaýatlar Türkmenistanyň çäginde edilen diýlip hasap edilýär. Şu Kodeksiň hereketi şeýle hem Türkmenistanyň kontinental şelfinde we deňiz ykdysady zolagynda edilen jenaýatlara degişlidir.

3. Türkmenistanyň portuna ýazylan, Türkmenistanyň çäginden daşyndaky suw ýa-da howa giňişliginde bolan gämide jenaýat eden adam, eger Türkmenistanyň halkara şertnamasynda başgaça göz öňünde tutulmadyk bolsa, şu Kodeks boýunça jogapkärçilik çekýär.

4. Jenaýat döwletleriň iki ýa-da şondan köpüsiniň çäklerinde edilende, eger jenaýat Türkmenistanyň çägindetamamlansa ýa-da onuň öňi alynsa, jogapkärçilik Türkmenistanyň Jenaýat kodeksi boýunça ýüze çykýar.

5. Daşary ýurt döwletleriniň diplomatik wekilleriniň we immunitetden peýdalanýan gaýry adamlaryň jenaýat jogapkärçiligi hakyndaky mesele, şol adamlar tarapyndan Türkmenistanyň çäginde jenaýat edilen ýagdaýynda halkara hukugynyň kadalarynyň we Türkmenistanyň halkara şertnamalarynyň esasynda çözülýär.

8-nji madda. Türkmenistanyň çäginiň daşynda jenaýat eden

    adamlar babatda jenaýat kanunynyň hereketi

1. Türkmenistanyň raýatlary, şeýle hem Türkmenistanda hemişelik ýaşaýan, raýatlygy bolmadyk adamlar Türkmenistanyň çäginden daşynda, Türkmenistanyň Jenaýat kanunynda göz öňünde tutulan jenaýaty edende, eger edilen etmiş üçin jogapkärçilik onuň edilen çägindäki döwletiň jenaýat kanunynda göz öňünde tutulan bolsa we eger şol adamlara daşary ýurt döwletinde iş kesilmedik bolsa, Türkmenistanyň Jenaýat kanuny boýunça jogapkärçilige degişlidirler. Şunda jenaýatyň edilen ýerinde hereket edýän kanunda göz öňünde tutulan jezanyň ýokary çäginden aňry geçýän jeza bellenilip bilinmez.

2. Daşary ýurt raýatlary, şeýle hem Türkmenistanda hemişelik ýaşamaýan, raýatlygy bolmadyk adamlar Türkmenistanyň çäginden daşynda eden jenaýaty üçin, eger jenaýat Türkmenistanyň ýa-da onuň raýatlarynyň garşysyna gönükdirilse, şeýle hem Türkmenistanyň halkara şertnamalarynda göz öňünde tutulan halatlarda, eger olara daşary ýurt döwletinde iş kesilmedik bolsa we Türkmenistanyň çäginde jenaýat jogapkärçiligine çekilmedik bolsa, Türkmenistanyň Jenaýat kodeksi boýunça jogapkärçilige degişlidir.

 

9-njy madda. Jenaýat eden adamlaryň berilmegi

1. Daşary ýurt döwletiniň çäginde jenaýat eden Türkmenistanyň raýatlary şol döwlete berilmäge degişli däldir.

2. Türkmenistanyň çäginiň daşynda jenaýat eden we Türkmenistanyň çäginde bolýan daşary ýurt raýatlary we raýatlygy bolmadyk adamlar Türkmenistanyň halkara şertnamalaryna laýyklykda jenaýat jogapkärçiligine çekmek ýa-da jezasyny çekdirmek üçin daşary ýurt döwletine berlip bilner.

 

II BÖLÜM. JENAÝAT

 

III BAP. JENAÝAT DIÝEN DÜŞÜNJE, JENAÝATLARYŇ DEREJELERI WE GÖRNÜŞLERI

 

10-njy madda. Jenaýat diýen düşünje

Jenaýat kanuny tarapyndan goralýan obýektlere zyýan ýetirýän ýa-da zyýan ýetirmäge howp döredýän, edilen jemgyýetçilik howply günäli etmiş (hereket ýa-da hereketsizlik) jenaýat diýlip hasap edilýär.

 

11-nji madda. Jenaýatlaryň derejeleri

1. Günäniň agyrlyk derejesine we günäli etmişiň görnüşine baglylykda şu Kodeksde göz öňünde tutulan etmişler uly bolmadyk agyr, ortaça agyr, agyr we aýratyn agyr jenaýatlara bölünýär.

2. Uly bolmadyk agyr jenaýatlar diýlip, edilen etmişler üçin jenaýat kanunynda ýokary jezasy iki ýyla çenli möhlet bilen azatlykdan mahrum etmek görnüşinde göz öňünde tutulan bilkastlaýyn we seresapsyzlykdan edilen etmişler hasaplanylýar.

3. Ortaça agyr jenaýatlar diýlip, edilen etmişler üçin jenaýat kanunynda iň ýokary jezasy sekiz ýyla çenli möhlet bilen azatlykdan mahrum etmek görnüşinde göz öňünde tutulan bilkastlaýyn we seresapsyzlykdan edilen etmişler hasap edilýär.

4. Agyr jenaýatlar diýlip, edilen etmişler üçin jenaýat kanunynda iň ýokary jezasy on bäş ýyla çenli möhlet bilen azatlykdan mahrum etmek görnüşinde göz öňünde tutulan bilkastlaýyn we seresapsyzlykdan  edilen etmişler hasaplanylýar.

5. Aýratyn agyr jenaýatlar diýlip, edilen etmişler üçin jenaýat kanunynda ýigrimi bäş ýyla çenli möhlet bilen azatlykdan mahrum etmek jezasy görnüşinde göz öňünde tutulan bilkastlaýyn edilen etmişler hasaplanylýar.

 

12-nji madda. Gutarylan we gutarylmadyk jenaýat

1. Eger adam tarapyndan edilen etmişde şu Kodeksde göz öňünde tutulan jenaýat düzüminiň alamatlarynyň hemmesi bar bolsa, jenaýat gutaran diýlip hasap edilýär.

2. Jenaýata taýýarlyk görmek ýa-da jenaýatyň kastyna düşmek gutarylmadyk jenaýat diýlip hasap edilýär.

3. Jenaýata taýýarlyk görmek ýa-da jenaýatyň kastyna düşmek üçin jogapkärçilik şu Kodeksiň 13-nji we 14-nji maddalaryna salgylanmak bilen, gutaran jenaýatyňky ýaly, şu Kodeksiň şol maddasy boýunça ýüze çykýar.

 

13-nji madda. Jenaýata taýýarlyk görmek

1. Serişdeleri we gurallary gözläp tapmak, taýýarlamak ýa-da ulanmaga taýýarlamak, jenaýat etmek üçin dilleşmek ýa-da jenaýat etmek üçin gaýry şertleri bilkastlaýyn döretmek, eger jenaýat adamyň özüne bagly bolmadyk ýagdaýlar sebäpli ahyryna çenli ýerine ýetirilmese, jenaýata taýýarlyk görmek diýlip hasap edilýär.

 

2. Diňe ortaça agyr, agyr ýa-da aýratyn agyr jenaýata taýýarlyk görlende jenaýat jogapkärçiligi ýüze çykýar.

 

14-nji madda. Jenaýatyň kastyna düşmek 

Gös-göni jenaýat etmäge gönükdirilen bilkastlaýyn hereket ýa-da hereketsizlik, eger jenaýat adamyň özüne bagly bolmadyk ýagdaýlar sebäpli ahyryna çenli ýerine ýetirilmese, jenaýatyň kastyna düşmek diýlip hasap edilýär.

 

15-nji madda. Uzaga çekýän we dowam edýän jenaýat

1. Uzaga çekýän jenaýat diýlip, etmişiň alamatlary Jenaýat kodeksiniň bir maddasynda ýa-da maddasynyň böleginde göz öňünde tutulan şol etmişi amala aşyrmak kesgitsiz wagtyň dowamynda durýan etmiş hasap edilýär.

Uzaga çekýän jenaýat amala aşyrylan etmişiň bes edilen pursadyndan ýa-da onuň dowam etmegine päsgel berýän wakanyň başlanan pursadyndan gutaran diýlip hasap edilýär.

2. Dowam edýän jenaýat diýlip, alamatlary Jenaýat kodeksiniň bir maddasynda ýa-da maddasynyň böleginde göz öňünde tutulan we ýeke-täk niýeti gurşap alýan we umumy maksady bolan birmeňzeş etmişleriň ikisinden ýa-da şondan köpüsinden ybarat etmiş hasap edilýär.

Dowam edýän jenaýat soňky jenaýatçylykly etmişiň tamamlanan pursadyndan gutaran diýlip hasap edilýär.

 

16-njy madda. Jenaýatlaryň gaýtalanmagy

1. Şu Kodeksiň Aýratyn böleginiň bir maddasynda ýa-da maddasynyň böleginde göz öňünde tutulan jenaýatlaryň ikisiniň ýa-da şondan köpüsiniň edilmegi jenaýatlaryň gaýtalanmagy diýlip hasap edilýär. Türkmenistanyň Jenaýat kodeksiniň dürli maddalarynda göz öňünde tutulan iki ýa-da şondan hem köp jenaýatlaryň edilmegi diňe Türkmenistanyň Jenaýat kodeksiniň Aýratyn böleginde ýörite görkezilen ýagdaýlarda şolaryň  gaýtalanmagy diýlip hasap edilip bilner.

2. Eger öňki edilen jenaýatlar üçin olary eden adam jenaýat jogapkärçiliginden ýa-da jezasyndan boşadylsa ýa-da şol jenaýatlar üçin kanunda bellenilen tertipde iş kesilenlik aýby öz-özünden aýrylsa ýa-da aýrylsa, jenaýat gaýtalanan diýlip hasap edilmeýär.

 

 

 

17-nji madda. Jenaýatlaryň umumy jemi

1. Şu Kodeksiň dürli maddalarynda ýa-da maddasynyň böleklerinde göz öňünde tutulan etmişleriň ikisiniň ýa-da şondan köpüsiniň edilmegi, şolaryň biri üçin hem adama iş kesilmedik bolsa, jenaýatlaryň umumy jemi diýlip hasap edilýär.

2. Adamyň şu Kodeksiň maddalarynyň ikisinde ýa-da şondan köpüsinde göz öňünde tutulan bir etmişi eden halatlary hem jenaýatlaryň umumy jemi diýlip hasap edilýär.

3. Eger jenaýat umumy we ýörite kadada göz öňünde tutulan bolsa, jenaýatlaryň umumy jemi bolmaýar we jogapkärçilik ýörite kada boýunça düşýär.

4. Jenaýatlaryň umumy jeminde adam her bir edilen jenaýat üçin şu Kodeksiň degişli maddasy we maddanyň bölegi boýunça jogapkärçilik çekýär.

 

18-nji madda. Jenaýatlaryň residiwi

1. Öň edilen bilkastlaýyn jenaýaty üçin iş kesilenlik aýby bolan adam tarapyndan bilkastlaýyn jenaýatyň edilmegi jenaýatlaryň residiwi diýlip hasap edilýär.

2. Aşakdaky halatlarda jenaýatlaryň residiwi howply diýlip hasap edilýär:

a) öň bilkastlaýyn jenaýaty üçin iki gezek azatlykdan mahrum etmäge iş kesilen adam tarapyndan bilkastlaýyn jenaýat edilende;

b) öň bilkastlaýyn agyr ýa-da aýratyn agyr jenaýaty üçin iş kesilen adam tarapyndan bilkastlaýyn agyr jenaýat edilende.

3. Aşakdaky halatlarda jenaýatlaryň residiwi aýratyn howply diýlip hasap edilýär:

a) öň bilkastlaýyn agyr ýa-da ortaça agyr jenaýaty üçin iş kesilen adam üç ýa-da şondan köp gezek azatlykdan mahrum edilen bolsa, ol bilkastlaýyn eden jenaýaty üçin azatlykdan mahrum edilende;

b) öň aýratyn agyr jenaýaty üçin iş kesilen adam tarapyndan aýratyn agyr jenaýat edilende.

4. On sekiz ýaşa çenli edilen jenaýatlar üçin iş kesilenlik aýby, şeýle hem şu Kodeksiň 80-nji maddasy arkaly bellenilen tertipde aýrylan ýa-da öz-özünden aýrylan iş kesilenlik aýby residiw hasap edilende nazara alynmaýar.

 

 

 

IV BAP. JENAÝAT JOGAPKÄRÇILIGINE

DEGIŞLI ADAMLAR

 

19-njy madda. Jenaýat jogapkärçiliginiň umumy

                           şertleri we düşýän ýaşy

1. Jenaýat jogapkärçiligine şu Kodeksde bellenilen ýaşa ýeten, akyly düzüw fiziki şahs degişlidir.

2. Jenaýat jogapkärçiligine jenaýat eden wagtyna çenli on alty ýaşy dolan adamlar düşýär.

3. On dört ýaşdan on alty ýaşa çenli bolan adamlar jenaýat edende, bilkastlaýyn adam öldürendigi üçin (101-nji madda), saglyga bilkastlaýyn agyr zyýan ýetirendigi üçin (107-nji madda), zorlandygy üçin (132-nji madda), beçebazlyk edendigi üçin (133-nji maddanyň dördünji bölegi), ogurlyk edendigi üçin (247-nji madda), talaňçylyk edendigi üçin (251-nji madda), garakçylyk edendigi üçin (252-nji madda), gorkuzyp alandygy üçin (253-nji madda), kesekiniň ulag serişdesini bikanun eýeländigi üçin (255-nji madda), emlägi bilkastlaýyn ýok edendigi ýa-da zaýalandygy üçin (256-njy maddanyň ikinji bölegi), radioaktiw ýa-da ýadro materiallaryny ogurlandygy ýa-da gorkuzyp alandygy üçin (320-nji madda), ýaragy, ok-därileri, partlaýjy maddalary we partladyjy enjamlary ogurlandygy ýa-da gorkuzyp alandygy üçin (326-njy madda), neşe serişdeleri, psihotrop maddalary ýa-da olaryň prekursorlaryny satmak maksady bilen bikanun taýýarlandygy, gaýtadan işländigi, edinendigi, saklandygy, daşandygy, iberendigi üçin (327-nji madda), neşe serişdeleri, psihotrop maddalary ýa-da olaryň prekursorlaryny ogurlandygy ýa-da gorkuzyp alandygy üçin (329-njy madda) jenaýat jogapkärçiligine degişlidir.

 

20-nji madda. Akyly düzüwlik we akyly düzüw dällik 

1. Jenaýat eden wagtynda öz hereketleriniň (hereketsizliginiň) häsiýetine we ähmiýetine düşünen we olardan ugur alan adam akyly düzüw diýlip hasap edilýär.

2. Jenaýat kanunynda göz öňünde tutulan etmişi eden wagtynda öz hereketleriniň (hereketsizliginiň) häsiýetine we ähmiýetine, olaryň jemgyýetçilik taýdan howpludygyna akyl ýetirip bilmedik ýa-da psihiki taýdan kesellemegi, psihiki bozulmagyň wagtlaýyn keselliligi ýa-da akyly kemligi netijesinde şolara erk edip bilmedik adam jenaýat jogapkärçiligine çekilmeýär.

Jenaýat kanunynda göz öňünde tutulan etmişi akyly düzüw dällik ýagdaýynda eden adama kazyýet tarapyndan şu Kodeksde göz öňünde tutulan lukmançylyk häsiýetli mejbury çäreler bellenilip bilner.

 

21-nji madda. Psihiki ösüşde yza galan akyly düzüw

                          adamlaryň jenaýat jogapkärçiligi

Jenaýat eden wagtynda akyly düzüw bolan, ýöne öz hereketleriniň (hereketsizliginiň) häsiýetine we ähmiýetine düşünmekde kynçylyk çeken ýa-da psihiki ösüşde yza galmagy ýa-da psihiki kesellilik ýagdaýy sebäpli şolara erk etmeginde kynçylyk çeken adam jenaýat jogapkärçiligine degişlidir. Görkezilen ýagdaýlar jezanyň görnüşi we möçberi bellenilende nazara alynýar.

 

22-nji madda. Serhoşlyk ýagdaýynda jenaýat eden

                          adamlaryň jenaýat jogapkärçiligi

1. Neşe, alkogol ýa-da seri dumanladyjy beýleki maddalaryň ulanylmagy netijesinde dörän serhoşlyk ýagdaýynda jenaýat eden adam jenaýat jogapkärçiligine degişlidir.

2. Serhoşlygyň sebäpleri, serhoşlygyň derejesi we jenaýat edilmegine onuň täsiri jeza bellenilende nazara alynýar.

 

V BAP. GÜNÄ

 

23-nji madda. Günä we onuň görnüşleri

1. Günä, munuň özi bilkastlaýyn ýa-da seresapsyzlyk görnüşinde aňladylan, edýän jenaýatyna adamyň düşünjeli-erkli psihiki gatnaşygydyr.

2. Diňe jemgyýetçilik howply etmişi bilkastlaýyn ýa-da seresapsyzlykdan eden adam jenaýatda günäli diýlip hasap edilip bilner.

3. Seresapsyzlykdan edilen etmiş, diňe jenaýat kanunynda göni bellenen halatynda jenaýat diýlip hasap edilýär.  

 

24-nji madda. Bilkastlaýyn edilen jenaýat

1. Göni ýa-da gytaklaýyn niýet bilen edilen jemgyýetçilik howply etmiş bilkastlaýyn edilen jenaýat diýlip hasaplanylýar.

2. Eger jenaýat eden adam öz hereketiniň ýa-da hereketsizliginiň jemgyýetçilik howply häsiýetine akyl ýetirse, onuň jemgyýetçilik howply netijelerini öňünden görse, şolaryň bolmagyny islese ýa-da netijeleriň bolmagynyň gutulgysyzdygyny öňünden görse, jenaýat göni niýet bilen edilen diýlip hasap edilýär.

3. Eger jenaýat eden adam öz hereketiniň ýa-da hereketsizliginiň jemgyýetçilik howply häsiýetine akyl ýetirse, onuň jemgyýetçilik howply netijelerini öňünden görse, şolaryň bolmagyny islemese, ýöne şeýle netijeleriň bolmagyna düşünjeli ýol berse ýa-da olara parhsyz garasa, jenaýat gytaklaýyn niýet bilen edilen diýlip hasap edilýär.

 

25-nji madda. Seresapsyzlykdan edilen jenaýat

1. Jemgyýet üçin howply netijeleriň bolmagyna getiren, özüne ynam edijilik ýa-da harsallyk boýunça edilen jemgyýetçilik howply etmiş seresapsyzlykdan edilen jenaýat diýlip hasap edilýär.

2. Eger jenaýat eden adam, öz hereketiniň ýa-da hereketsizliginiň jemgyýetçilik howpludygyna akyl ýetirse, jemgyýetçilik howply netijeleriň bolmak mümkinçiligini öňünden görse, ýöne olaryň öňüni alaryn diýip ýeňilkellelik bilen hasap etse, özüňe ynam edijilik boýunça edilen jenaýat diýlip hasap edilýär.

3. Eger jenaýat eden adam öz eden hereketiniň (hereketsizliginiň) jemgyýetçilik howpludygyna akyl ýetirmese, jemgyýet üçin howply netijäniň ýüze çykmak mümkinçiligini öňünden görüp bilmese, ýöne ünsli we ätiýaçly bolanlygynda olary görüp bilmek mümkinçiligi onda bar bolanda, edilen jenaýat harsallyk boýunça edilen diýlip hasap edilýär.

 

26-njy madda. Niýet we seresapsyzlyk utgaşanda edilen jenaýat

                           üçin jogapkärçilik (günäniň ikileýin görnüşi)

1. Günäniň ikileýin görnüşi bilkastlaýyn edilen jenaýat bilen we şeýle jenaýatyň netijesinde bolan netijeler babatynda seresapsyzlyk bilen häsiýetlendirilýär. Şeýle jenaýat tutuşlygyna bilkastlaýyn edilen diýlip hasap edilýär.

2. Eger bilkastlaýyn edilen jenaýatyň netijesini kanun has berk jeza bilen baglanyşdyrsa, eger adam şeýle netijeleriň bolmak mümkinçiligini öňünden görüp bilmese, ýöne görmeli ýa-da öňünden görmegi mümkin bolsa ýa-da eger adam olaryň bolmak mümkinçiligini öňünden görse, ýöne olaryň öňüni alaryn diýip ýeňilkellelik bilen hasap etse, diňe şeýle halatda şeýle netijeler üçin jenaýat jogapkärçiligi bolup biler.

 

27-nji madda. Günäsiz zyýan ýetirmek (tötänlik)

1. Eger adam etmişiň jemgyýetçilik howpludygyna akyl ýetirmese ýa-da öz hereketiniň (hereketsizliginiň) jemgyýet üçin howply netijeleriniň ýüze çykmak mümkinçiligini öňünden görmese we işiň ýagdaýlary boýunça olary öňünden görmek mümkin bolmasa ýa-da görüp bilmese, etmiş günäsiz edilen diýlip hasaplanylýar.

2. Eger jenaýat eden adam jemgyýetçilik howply netijeleriň bolmak mümkinçiligini öňünden gören hem bolsa, ýöne onuň psihofiziologik sypatlarynyň ekstremal şertlere ýa-da nerw-psihologik taýdan salynýan agrama laýyk gelmezligi netijesinde, olaryň öňüni alyp bilmese, şeýle etmiş günäsiz edilen diýlip hasaplanylýar.

 

28-nji madda. Ýuridik we hakyky ýalňyşlyk

1. Eger adam jenaýat kanunynda göz öňünde tutulan etmişi edip, onuň bikanundygyna düşünmese we işiň ýagdaýlary boýunça düşünip bilmese, ol jenaýat jogapkärçiligine degişli däldir.

2. Eger adam jenaýat kanunynda göz öňünde tutulan etmişi edip, şol jenaýatyň düzümine degişli hakyky ýagdaýlar babatynda sap ýüreklilik bilen ýalňyşan bolsa, onda şol etmişiň bilkastlaýyn edilendigi üçin jogapkärçilik çekip bilmez.

3. Eger kanun has berk jezany belli bir hakyky ýagdaýlaryň bolmagy bilen baglanyşdyrsa, ýöne jenaýat eden adam şol ýagdaýlar babatynda sap ýüreklilik bilen ýalňyşan bolsa, onda ol has berk jogapkärçilige degişli bolup bilmez.

 

VI BAP. JENAÝATA BILE GATNAŞMA

 

29-njy madda. Jenaýata bile gatnaşma (şäriklik) diýen düşünje

Bilkastlaýyn jenaýaty etmäge iki ýa-da şondan köp adamyň bilkastlaýyn bilelikde gatnaşmagy jenaýata bile gatnaşma (şäriklik) diýlip hasap edilýär.

 

30-njy madda. Şärikleriň görnüşleri

1. Jenaýaty ýerine ýetiriji bilen bir hatarda jenaýaty guraýjy, meçew beriji we ýaran jenaýatyň şärikleri diýlip hasap edilýär.

2. Jenaýaty gös-göni eden adam ýa-da ony beýleki adamlar (bilelikde ýerine ýetirijiler) bilen bilelikde etmäge gös-göni gatnaşan, şeýle hem kanun esasynda jenaýat jogapkärçiligine degişli bolmadyk, beýleki adamlary peýdalanmak arkaly jenaýat eden jenaýaty ýerine ýetiriji diýlip hasap edilýär.

3. Jenaýat etmegi guran ýa-da onuň ýerine ýetirilmegine ýolbaşçylyk eden, şeýle hem jenaýat etmek üçin guramaçylykly topary ýa-da jenaýatçylykly bileleşigi döreden ýa-da olara ýolbaşçylyk eden adam jenaýaty guraýjy diýlip hasap edilýär.

4. Razy etmek, bermit bermek, haýbat atmak ýa-da başga usul arkaly jenaýat etmäge yran adam jenaýat etmäge meçew beriji diýlip hasap edilýär.

5. Maslahatlary, görkezmeleri bilen, habarlary, jenaýat etmegiň gurallaryny ýa-da serişdelerini bermek ýa-da päsgelçilikleri ýok etmek bilen, jenaýat edilmegine ýardam beren adam, şeýle hem jenaýatçyny, ýaragy ýa-da jenaýat etmegiň gaýry serişdelerini, jenaýatyň yzlaryny          ýa-da jenaýatçylykly ýol bilen edinilen närseleri gizlemegi öňünden wada beren adam, şonuň ýaly-da şeýle närseleri edinmegi ýa-da ýerleşdirmegi öňünden wada beren adam ýaran diýlip hasap edilýär.

 

31-nji madda. Deslapdan dilleşmek boýunça adamlaryň topary,

     guramaçylykly topar ýa-da jenaýatçylykly

     bileleşik tarapyndan jenaýatyň edilmegi

1. Eger jenaýaty bilelikde etmek hakynda oňa deslapdan dilleşmek boýunça iki we şondan köp adam gatnaşsa, deslapdan dilleşmek boýunça adamlaryň topary tarapyndan edilen jenaýat diýlip hasap edilýär. 

2. Eger bir ýa-da birnäçe jenaýatlary etmek üçin öňünden birleşen adamlaryň durnukly topary tarapyndan jenaýat edilse, jenaýat guramaçylykly topar tarapyndan edilen diýlip hasap edilýär.

3. Agyr we aýratyn agyr jenaýatlary etmek üçin döredilen, durnukly, jebis, dolandyrylýan gurama deslapdan toplanylan adamlar tarapyndan jenaýat edilse, jenaýat jenaýatçylykly bileleşik tarapyndan edilen diýlip hasap edilýär.

4. Jenaýatçylykly bileleşigi guran ýa-da oňa ýolbaşçylyk eden adam jenaýatçylykly bileleşigi gurandygy we ýolbaşçylyk edendigi üçin, şeýle hem onuň niýeti bilen gurşalyp alynsa, bileleşik tarapyndan edilen ähli jenaýat üçin jogapkärçilik çekýär. Jenaýatçylykly bileleşigiň beýleki gatnaşyjylary oňa gatnaşandygy we olaryň gatnaşan jenaýatlaryny edendigi ýa-da taýýarlandygy üçin jogapkärçilik çekýärler.

5. Deslapdan dilleşmek boýunça adamlaryň topary, guramaçylykly topar ýa-da jenaýatçylykly bileleşik tarapyndan jenaýatyň edilmegi şu Kodeksde bellenilen esasda we çäklerde has berk jeza berilmegine eltýär.

 

32-nji madda. Şärikleriň jogapkärçiligi 

1. Şärikleriň jogapkärçiligi jenaýat etmekde olaryň her biriniň gatnaşygynyň derejesi we häsiýeti bilen kesgitlenilýär.

2. Bilelikde ýerine ýetirijiler özleriniň bilelikde eden jenaýaty üçin   şu Kodeksiň bir maddasy boýunça jogap berýärler.

3. Guraýjynyň, meçew berijiniň we ýaranyň jogapkärçiligi şu Kodeksiň 30-njy maddasyna salgylanmak bilen, ýerine ýetirijiniňki ýaly, Jenaýat kodeksiniň Aýratyn böleginiň şol maddasy boýunça degişli bolýar.  

4. Eger özüne bagly bolmadyk ýagdaýlara görä, ýerine ýetiriji tarapyndan jenaýat ahyryna çenli ýerine ýetirilmedik halatynda, jenaýatyň galan şärikleri jenaýatyň edilmegini taýýarlamaga we jenaýat etmegiň kastyna düşmäge bile gatnaşandygy üçin jogapkärçilik çekýärler.

 

33-nji madda. Ýerine ýetirijiniň kadadan çykmagy

Ýerine ýetiriji tarapyndan beýleki şärikleriň niýetini gurşap almaýan jenaýatyň edilmegi, ýerine ýetirijiniň kadadan çykmagy diýlip hasap edilýär. Ýerine ýetirijiniň kadadan çykandygy üçin beýleki şärikler jenaýat jogapkärçiligine degişli däldirler.

 

VII BAP. ETMIŞIŇ JENAÝATÇYLYKLYDYGYNY

ARADAN AÝYRÝAN ÝAGDAÝLAR

 

        34-nji madda. Zerur goranyş

        1. Eger çozuş goranýanyň ýa-da başga adamyň jany üçin howply zorluk ulanmak ýa-da gös-göni şeýle zorlugy ulanmak haýbatyny atmak bilen edilse, hyýanat edýäne islendik zyýan ýetirmek arkaly şahsyýetiň, goranýanyň, başga adamyň, jemgyýetiň we döwletiň hukuklarynyň we kanuny bähbitleriniň goralmagy jenaýat bolmaýar we kanuna laýyk hasap edilýär.

        2. Goranýanyň ýa-da başga adamyň jany üçin howply bolan zorluk bilen ýa-da şeýle zorluk ulanmak haýbaty bilen baglanyşykly bolmadyk çozuşdan goranmak, eger şunda zerur goranyşyň çäklerinden çykmaga ýol berilmedik bolsa, ýagny hyýanatçylygyň häsiýetine we howpuna açyk laýyk gelmeýän bilkastlaýyn hereketlere ýol berilmedik bolsa, ol kanuna laýyk hasaplanylýar.

        3. Hyýanatçylykdan gutulmaga ýa-da başga adamlara ýa-da häkimiýet edaralaryna kömek üçin ýüz tutmaga mümkinçilige garamazdan, adama zerur goranyşa bolan hukuk degişlidir.

 

35-nji madda. Jenaýat eden adam saklananda zyýan ýetirilmegi

1. Jenaýat eden adam häkimiýet edaralaryna eltmek we täze jenaýatlary etmek mümkinçiliginiň öňüni almak üçin saklananda, eger ol garşylyk bildirse we başga serişdeler bilen şeýle adamy saklamak mümkin bolmasa we şunlukda munuň üçin zerur çärelerden aňry geçmäge ýol berilmedik bolsa, oňa zyýan ýetirilmegi jenaýat däldir.

2. Jenaýat eden adamy saklamak üçin zerur bolan çärelerden aňry geçilmegi diýlip, saklanylan adam tarapyndan edilen etmişiň häsiýetine we howpuna we saklamagyň ýagdaýlaryna olaryň açyk laýyk gelmezligi, haçan-da şol adama zerurlyk bolmazdan, ýagdaýyň talap etmeýän hetdenaşa açyk zyýanyň ýetirilmegi hasap edilýär. Şeýle çäkden çykmak diňe bilkastlaýyn zyýan ýetirilen halatlarynda jenaýat jogapkärçiligine eltýär.

 

36-njy madda. Bialaç zerurlyk

        1. Bialaç zerurlyk ýagdaýynda hukuk taýdan goralýan bähbitlere zyýan ýetirilmegi, ýagny şol adamyň ýa-da başga adamlaryň janyna, saglygyna, hukuklaryna we kanuny bähbitlerine, jemgyýetiň hem-de döwletiň bähbitlerine gös-göni abanýan howpy aradan aýyrmak üçin, eger bu howp şol ýagdaýlarda gaýry serişdeler bilen aradan aýrylyp  bilinmese we şunda zerurlygyň çäklerinden bialaç çykylmagyna ýol berilmedik bolsa, şonuň ýaly hereket jenaýat bolmaýar.

        2. Bialaç zerurlygyň çäklerinden çykylmagy diýlip, salynýan howpa we howpuň aradan aýrylan ýagdaýyna, onuň häsiýetine we derejesine açyk laýyk gelmeýän zyýan ýetirilmegi, haçan-da öňi alynýana garanda, hukuk taýdan goralýan bähbitlere has köp zyýan ýetirilende hasap edilýär. Şeýle çäkden çykylmagy diňe bilkastlaýyn zyýan ýetirilen halatlarynda jenaýat jogapkärçiligine eltýär.

 

37-nji madda. Fiziki we psihiki taýdan mejbur etmek

        1. Fiziki ýa-da psihiki taýdan mejbur etmek netijesinde hukuk taýdan goralýan bähbitlere zyýan ýetiren adamyň hereketi (hereketsizligi), ol eger şeýle mejbur etmegiň netijesinde, öz hereketlerine erk edip bilmese, şeýle hereket jenaýat bolmaýar.

        2. Başga halatlarda fiziki ýa-da psihiki taýdan mejbur etmek netijesinde hukuk taýdan goralýan bähbitlere zyýan ýetirilendigi üçin jenaýat jogapkärçilik hakyndaky mesele şu Kodeksiň 36-njy maddasynyň düzgünlerini nazara almak bilen çözülýär.

 

        38-nji madda. Esaslandyrylan töwekgelçilik

        1. Durmuş taýdan peýdaly maksada ýetmek üçin obýektiw esaslandyrylan töwekgelçilik ýagdaýynda hukuk taýdan goralýan bähbitlere zyýan ýetirilmegi jenaýat bolmaýar.

        2. Eger goýlan maksada töwekgelçilik bilen baglanyşyksyz hereketler bilen ýetip bolmasa we töwekgelçilige ýol beren adam hukuk taýdan goralýan bähbitlere zyýanyň öňüni almak üçin zerur çäreleri gören bolsa, töwekgelçilik esaslandyrylan diýlip hasap edilýär.

        3. Eger töwekgelçilik adamlaryň saglygyna ýa-da janyna howp salmak, ekologik heläkçiligi ýa-da jemgyýetçilik betbagtçylygy bilen görnetin baglanyşykly bolan bolsa, töwekgelçilik esaslandyrylan                 diýlip hasap edilmeýär.

 

39-njy madda. Buýrugy ýerine ýetirmek

1. Bellenilen tertipde we degişli görnüşi berjaý etmek bilen, onuň üçin hökmany buýrugy ýa-da başga görkezmäni ýerine ýetirmek üçin hereket edýän adam tarapyndan hukuk taýdan goralýan bähbitlere zyýan ýetirilmegi jenaýat däldir.

2. Bikanun buýrugy ýa-da başga görkezmäni ýerine ýetirmegiň netijesinde hukuk taýdan goralýan bähbitlere zyýan ýetirilmegi, eger adam onuň bikanun häsiýetine akyl ýetirmese, jogapkärçiligi aradan aýyrýar. Şu ýagdaýda bikanun buýrugy ýa-da görkezmäni ýerine ýetirmek üçin edilen etmiş üçin jogapkärçiligi şeýle buýrugy ýa-da görkezmäni beren adam çekýär.

3. Görnetin jenaýatçylykly buýrugy ýa-da başga görkezmäni ýerine ýetirmek jenaýat jogapkärçiligine eltýär, ýöne jeza çäresini ýeňilleşdirýän ýagdaý diýlip hasap edilip bilner.

4. Görnetin bikanun ýa-da jenaýatçylykly buýrugy ýa-da başga görkezmäni ýerine ýetirmezlik jenaýat jogapkärçiligini aradan aýyrýar.

 

III BÖLÜM. JEZA

 

VIII BAP. JEZA DIÝEN DÜŞÜNJE,

ONUŇ MAKSATLARY WE GÖRNÜŞLERI

 

40-njy madda. Jeza diýen düşünje we onuň maksatlary

1. Jeza - edilen jenaýat üçin berilýän temmidir. Döwletiň mejbur ediş çäresi hökmünde, kazyýetiň hökümi bilen bellenilýän jeza, jenaýat etmekde günäli diýlip ykrar edilen adama ulanylýar we jenaýat kanunynda göz öňünde tutulyşy ýaly, ony hukuklardan we azatlyklardan mahrum etmekden ýa-da çäklendirmekden ybarat bolup durýar.

2. Jeza durmuş adalatlylygyny dikeltmek, şeýle hem iş kesilen adamy düzetmek, şol sanda iş kesileniň we beýleki adamlaryň täze jenaýatlary etmekleriniň öňüni almak maksatlary bilen ulanylýar.

 

41-nji madda. Jezanyň görnüşleri

1. Jezanyň görnüşleri şu aşakdakylar hasaplanýar:

a) ýetirilen zyýany düzetmek borjuny üstüne ýüklemek;

b) jerime;

ç) belli bir wezipede işlemek ýa-da belli bir iş bilen meşgullanmak hukugyndan mahrum etmek;

d) döwlet sylaglaryndan, sylaglaryň aýratyn görnüşlerinden, harby ýa-da beýleki atlardan mahrum etmek;

e) hökmany işler;

ä) düzediş işleri;

f) belli bir ýerde ýaşamak borjuny ýüklemek;

g) emlägini muzdsuz almak;

h) azatlygy çäklendirmek;

i) azatlykdan mahrum etmek.

2. Harby gullukçylara harby gulluk boýunça çäklendirme we harby-düzediş bölüminde saklamak görnüşindäki jeza çäresi ulanylyp bilner.

 

42-nji madda. Esasy we goşmaça jezalar

1. Jerime, hökmany işler, düzediş işleri, azatlygy çäklendirmek, harby gulluk boýunça çäklendirme, harby-düzediş bölüminde saklamak, azatlykdan mahrum etmek diňe esasy jezalar hökmünde ulanylýar.

2. Ýetirilen zyýany düzetmek borjuny üstüne ýüklemek, belli bir wezipede işlemek ýa-da belli bir iş bilen meşgullanmak hukugyndan mahrum etmek, belli bir ýerde ýaşamak borjuny ýüklemek esasy, şeýle hem goşmaça jezalar hökmünde ulanylýar.

3. Döwlet sylaglaryndan, sylaglaryň aýratyn görnüşlerinden, harby ýa-da beýleki atlardan mahrum etmek, emlägini muzdsuz almak diňe goşmaça jeza hökmünde ulanylýar.

 

43-nji madda. Ýetirilen zyýany düzetmek borjuny 

      üstüne ýüklemek

1. Ýetirilen zyýany düzetmek borjuny üstüne ýüklemek, munuň özi ýetirilen zyýany hakykatdan-da aradan aýyrmakdan, maddy we ahlak taýdan zyýanyň öwezini dolmakdan we jebir çekenden jemagat öňünde ötünç soramakdan ybaratdyr.

2. Ýetirilen zyýany düzetmek borjuny üstüne ýüklemek görnüşindäki jeza, haçan-da kazyýet ýetirilen zyýanyň möçberini, ony düzetmegiň hakyky mümkinçiliginiň bardygyny we günäkäriň şahsyýeti baradaky maglumatlary hasaba almak bilen iş kesilýäniň ýetirilen zyýany düzetmäge ukyplydygyny ykrar edýän halatynda bellenilip bilner.

3. Eger iş kesilen adam ýetirilen zyýany düzetmek borjuny ýerine ýetirmekden boýun gaçyrýan bolsa, kazyýet şol jezany jerime ýa-da şu Kodeksiň Aýratyn böleginiň haýsy maddasy bilen iş kesilen bolsa, şonda bellenilen çäklerde düzediş işleri bilen çalşyryp biler. Eger jezanyň görkezilen görnüşleri maddanyň sanksiýasynda göz öňünde tutulmadyk bolsa, onda olar şu Kodeksiň 44-nji we 48-nji maddalarynda kesgitlenilen iň pes möçberde bellenilýär.

 

44-nji madda. Jerime

1. Jerime şu Kodeksde göz öňünde tutulan çäklerde salynýan, jeza bellenilýän pursadyna çenli Türkmenistanyň kanunçylygy tarapyndan bellenilen binýatlyk mukdarynyň belli bir sanyna laýyk gelýän möçberinde pul töletmekdir.

2. Jerime bellenilen binýatlyk mukdarynyň bäşisinden iki ýüz ellisine çenli möçberinde bellenilýär.

3. Jerimäniň möçberi edilen jenaýatyň agyrlygyna baglylykda, iş kesileniň we onuň maşgalasynyň  emläk ýagdaýy nazara alnyp, kazyýet tarapyndan bellenilýär.

4. Kazyýet tarapyndan bellenilen jerimäni tölemekden bilkastlaýyn boýun gaçyrylan halatynda, jerime kazyýet tarapyndan şu Kodeksiň Aýratyn böleginiň degişli maddasynda ýa-da onuň degişli böleginde görkezilen jezanyň görnüşleri bilen çalşyrylyp bilner.

 

45-nji madda. Belli bir wezipede işlemek ýa-da belli bir iş bilen

     meşgullanmak hukugyndan mahrum etmek

1. Belli bir wezipede işlemek ýa-da belli bir iş bilen meşgullanmak hukugyndan mahrum etmek, munuň özi döwlet gullugynda, ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralarynda, eýeçiligiň islendik görnüşlerindäki kärhanalarda ýa-da jemgyýetçilik birleşiklerinde belli bir wezipede işlemegi ýa-da belli bir hünär ýa-da başga iş bilen meşgullanmagy gadagan etmekden ybaratdyr.

2. Belli bir wezipede işlemek ýa-da belli bir iş bilen meşgullanmak hukugyndan mahrum etmek esasy jeza hökmünde bir ýyldan bäş ýyla çenli möhlete, goşmaça jeza hökmünde bir ýyldan üç ýyla çenli möhlete bellenilýär.

3. Belli bir wezipede işlemek ýa-da  belli bir iş bilen meşgullanmak hukugyndan mahrum etmek, eger günäkäriň eden jenaýatynyň häsiýeti boýunça we şahsyýeti hakyndaky maglumatlary hasaba almak bilen, onuň belli bir wezipede işlemek ýa-da belli bir hünär ýa-da başga bir iş bilen meşgullanmak hukugyny onda galdyrmagy kazyýet mümkin däl diýip hasap eden ýagdaýynda, ol degişli jenaýat üçin jezanyň görnüşi hökmünde görkezilmedik halatlarynda-da goşmaça jeza hökmünde bellenilip bilner.

4. Bu jeza jerimä we düzediş işlerine goşmaça jeza hökmünde bellenilende, şeýle hem şertleýin iş kesilende, onuň möhleti hökümiň kanuny güýje giren pursadyndan hasaplanylyp başlanýar. Bu jeza azatlykdan mahrum etmäge ýa-da harby-düzediş bölümine ibermäge goşmaça jeza hökmünde bellenilende, onuň möhleti esasy jezanyň dolan pursadyndan başlap hasaplanylýar.

 

46-njy madda. Döwlet sylaglaryndan, sylaglaryň aýratyn

      görnüşlerinden,  harby ýa-da beýleki 

      atlardan mahrum etmek

1. Agyr ýa-da aýratyn agyr jenaýat edendigi üçin iş kesilen halatynda, harby ýa-da beýleki ady bar bolan adam kazyýetiň hökümi boýunça şol atdan mahrum edilip bilner.

2. Türkmenistanyň ordeni, medaly, sylaglaryň aýratyn görnüşleri bilen sylaglanan ýa-da Türkmenistanyň Prezidenti tarapyndan dakylan hormatly ady ýa-da harby ady we başga bir ady bolan adama agyr ýa-da aýratyn agyr jenaýat üçin iş kesilen ýagdaýynda, kazyýet höküm çykaranynda, günäkäriň şahsyýeti hakyndaky maglumatlary hasaba almak bilen, iş kesilen adamy ordenden, medaldan, hormatly atdan, sylaglaryň aýratyn görnüşlerinden, harby atdan ýa-da beýleki atdan mahrum etmek barada Türkmenistanyň Prezidentine teklip bermegiň maksada laýyklygy hakynda meseläni çözýär. 

 

47-nji madda. Hökmany işler 

1. Hökmany işler iş kesileniň öz esasy işinden ýa-da okuwyndan boş wagty jemgyýet üçin peýdaly işlerde tölegsiz işlemeginden ybaratdyr. Hökmany işleriň görnüşleri we olaryň ýerine ýetirilmeli ýerleri jenaýat-ýerine ýetiriş edaralary tarapyndan ýerine ýetiriji häkimiýetiň ýerli edaralary ýa-da ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralary bilen ylalaşyp kesgitlenilýär.

2. Hökmany işler altmyş sagatdan dört ýüz segsen sagada çenli aralykda bellenilýär we günde dört sagatdan artyk bolup bilmez.

3. Hökmany işler bellenilen iş kesilen adam tarapyndan jezany çekmekden zandyýamanlyk bilen boýun gaçyrylan halatynda, jenaýat jezasynyň ýerine ýetirilişine gözegçilik edýän edaranyň teklipnamasy boýunça kazyýet hökmany işleriň çekilmedik möhletini azatlykdan mahrum etmek bilen çalşyryp biler. Şunda jeza   azatlykdan mahrum etmegiň bir gününi hökmany işleriň sekiz sagady hasabyndan ugur alnyp bellenilýär.

4. Hökmany işler zähmete ukypsyzlara, on alty ýaşyna ýetmedik adamlara, göwreli aýallara we üç ýaşa ýetmedik çagasy bolan aýallara, pensiýa ýaşyna ýeten adamlara we kazyýetiň hökümi kanuny güýjüne giren wagtyna çenli çagyryş boýunça harby gullugy geçýän harby gullukçylara ulanylyp bilinmez.

 

48-nji madda. Düzediş işleri

1. Düzediş işleri iki aýdan iki ýyla çenli möhlet bilen bellenilýär we kazyýetiň hökümi esasynda iş kesilen adamyň işleýän ýerinde ýa-da iş kesilen adamyň ýaşaýan çägindäki beýleki ýerlerde geçirilýär. Düzediş işlerine höküm edilen adamyň gazanjyndan kazyýetiň höküminde bellenilen möçberde, gazanjyň bäşden ýigrimi göterimine çenli möçberde döwletiň haýryna pul tutulyp alnyp galynýar.

2. Düzediş işleri zähmete ukypsyzlara, on alty ýaşyna ýetmedik adamlara, göwreli aýallara we üç ýaşa ýetmedik çagasy bolan aýallara, pensiýa ýaşyna ýeten adamlara, şeýle hem harby gullukçylara ulanylmaýar.

3. Düzediş işlerinde bolmakdan zandyýamanlyk bilen boýun gaçyrylan ýagdaýynda, jezany ýerine ýetirýän edaranyň we jenaýat jezasynyň ýerine ýetirilişine gözegçilik edýän edaranyň bilelikdäki teklipnamasy boýunça kazyýet tarapyndan, düzediş işleriniň gutarmadyk möhletini azatlykdan mahrum etmegiň bir gününi düzediş işleriniň üç gününe hasaplamak bilen, azatlykdan mahrum etmek görnüşindäki jeza bilen çalşyrylyp bilner.

 

49-njy madda. Belli bir ýerde ýaşamak borjuny ýüklemek

1. Belli bir ýerde ýaşamak borjuny ýüklemek iş kesileni belli bir ýerde hökmany ýerleşdirmek bilen, ony ýaşaýan ýerinden daşlaşdyrmakdan ybaratdyr.

2. Belli bir ýerde ýaşamak borjuny ýüklemek esasy jeza hökmünde bäş ýyldan on ýyla çenli möhlete we goşmaça jeza hökmünde bir ýyldan üç ýyla çenli möhlete bellenilýär.

3. Jenaýat edilýänçä on sekiz ýaşyna ýetmedikler, şeýle hem birinji we ikinji topardaky maýyplygy bolan adamlar, pensiýa ýaşyna ýeten adamlar, göwreli aýallar we sekiz ýaşyna çenli çagalary bolan aýallar barasynda belli bir ýerde ýaşamak borjuny ýüklemek ulanylmaýar.

4. Belli bir ýerde ýaşamak borjy ýüklenen jezany çekmekden zandyýamanlyk bilen boýun gaçyran we şu maksatlar bilen hökmany ýaşamaly ýerinden giden halatynda, jezany ýerine ýetirýän edaranyň we jenaýat jezasynyň ýerine ýetirilişine gözegçilik edýän edaranyň bilelikdäki teklipnamasy boýunça kazyýet öz kesgitlemesi bilen şeýle adamy azatlykdan mahrum etmek görnüşinde jezany çekmek üçin düzediş edarasyna ibermäge haklydyr. Şunda hökmany ýaşamaly ýerlerde bolnan wagt belli bir ýerde hökmany ýaşalan bir güni azatlykdan mahrum etmegiň bir gününe deň diýlip hasaba alynýar. Jezany çekmekden boýun gaçyrmak maksady bilen, hökmany ýaşamaly ýerini taşlap gidilen wagt belli bir ýerde hökmany ýaşamaly möhletiň hasabyna alynmaýar.

5. Eger iş kesilip, belli bir ýerde ýaşamak borjy ýüklenilen adam jenaýat etse, kazyýet oňa şu Kodeksiň 63-nji maddasynyň kadalary boýunça jeza belleýär.

 

50-nji madda. Emlägi muzdsuz almak

1. Emlägi muzdsuz almak iş kesilen adamyň şahsy eýeçiliginde durýan, şeýle hem kanunda gadagan edilen usul bilen edinilen emlägini ýa-da onuň gymmatynyň deň-derejesindäki (ekwiwalent) emlägini döwlet eýeçiligine mejbury ýagdaýda mugt almakdan ybaratdyr.

2. Emlägi muzdsuz almak betnebislik maksatlary bilen amala aşyrylan ortaça agyr, agyr we aýratyn agyr jenaýatlar üçin kesgitlenilýär we ol diňe jenaýat kanunçylygynda göz öňünde tutulan halatlarda bellenilip bilner.

3. Iş kesilen adam üçin ýa-da onuň eklenjindäki adamlar üçin zerur bolan zatlar şu Kodekse goşulýan Goşundyda berilýän sanawa laýyklykda muzdsuz alynmaga degişli däldir.

 

51-nji madda. Azatlygy çäklendirmek

1. Azatlygy çäklendirmek, munuň özi kazyýet tarapyndan kesgitlenilen iş kesileniň azatlygyny çäklendirýän borçlary oňa ýüklemekden ybaratdyr we ol bir ýyldan bäş ýyla çenli möhlete iş kesileni jemgyýetden üzňelikde saklamazdan onuň ýaşaýan ýeri boýunça jezany ýerine ýetirýän edaranyň gözegçiliginde çekilýär. Gaýry jezalar azatlygy çäklendirmek bilen çalşyrylan halatynda, ol bir ýyldan az möhlete bellenilip bilner.

Azatlygy çäklendirmek görnüşinde jeza bellemek bilen, kazyýet iş kesilene jezany ýerine ýetirýän edara habar bermezden hemişelik ýaşaýan, işleýän we okaýan ýerini üýtgetmezlik, kesgitlenilen ýerlere barmazlyk, okuwdan we işden boş wagtlary hemişelik ýaşaýan ýerini taşlap gitmezlik, jezany ýerine ýetirýän edaradan rugsatsyz başga ýerlere gitmezlik barada borçlary ýerine ýetirmegi ýükleýär. Kazyýet azatlygyny çäklendirmäge iş kesilene onuň düzelmegine ýardam etjek arakhorlukdan, neşekeşlikden ýa-da psihoaktiw maddalara baglylykdan, jynsy ýollar bilen geçýän kesellerden bejergi almak, maşgalasyny maddy taýdan goldamak we beýleki borçlary hem ýükläp biler.

2. Azatlygyny çäklendirmäge iş kesilen adam tarapyndan jezany çekmekden zandyýamanlyk bilen boýun gaçyrylan halatynda, kazyýet azatlygy çäklendirmegiň çekilmedik möhletini azatlykdan mahrum etmek bilen çalşyryp biler. Şunda onuň möçberi azatlykdan mahrum etmegiň bir gününi azatlygy çäklendirmegiň iki güni hasabyndan ugur alnyp kesgitlenýär.

3. Azatlygy çäklendirmek agyr we aýratyn agyr jenaýat edendigi üçin iş kesilenlik aýby bolan adamlara, harby gullukçylara, şeýle hem hemişelik ýaşaýan ýeri bolmadyk adamlara ulanylyp bilinmez.

4. Azatlygy çäklendirmek görnüşindäki jezanyň çekilýän döwründe kazyýet iş kesileniň özüni alyp barşyna gözegçiligi amala aşyrýan edaranyň teklipnamasy boýunça iş kesilene öň bellenilen borçlary doly ýa-da bölekleýin ýatyryp biler.

(2023-nji ýylyň 30-njy sentýabryndaky Türkmenistanyň Kanunynyň redaksiýasynda – Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary, 2023 ý., № ..., ...-nji madda)

 

52-nji madda. Azatlykdan mahrum etmek

1. Azatlykdan mahrum etmek iş kesileni düzediş edarasyna ýa-da türmä ýerleşdirmek arkaly ony üzňelikde saklamakdan ybaratdyr.

2. Azatlykdan mahrum etmek alty aýdan on bäş ýyla çenli möhlet bilen bellenilýär. Aýratyn agyr jenaýatlar üçin azatlykdan mahrum etmek ýigrimi bäş ýyla çenli möhlet bilen bellenilýär.

3. Jenaýatlaryň umumy jemi boýunça we hökümleriň umumy jemi boýunça jeza bellenilende azatlykdan mahrum etmegiň möhletleri bölekleýin ýa-da doly goşulan halatynda, azatlykdan mahrum etmegiň ýokary möhleti on bäş ýyldan, aýratyn agyr jenaýatlar üçin ýigrimi bäş ýyldan artyk bolup bilmez.

 

53-nji madda. Harby gulluk boýunça çäklendirme

1. Ofiserler düzüminden bolan harby gullukçylara, şeýle hem borçnama boýunça harby gullugy geçýän harby gullukçylara iş kesilende şu Kodeks bilen göz öňünde tutulan halatlarda iki aýdan iki ýyla çenli möhlet bilen harby gulluk boýunça çäklendirme ulanylýar, şonuň ýaly-da kazyýet işiň ýagdaýyny we iş kesilen adamyň şahsyýetini nazara alyp, iki ýyldan ýokary bolmadyk möhlete azatlykdan mahrum etmegiň deregine hut şol möhlete harby gulluk boýunça çäklendirme ulanmagy maksada laýyk diýip hasaplan ýagdaýynda ulanylýar.

2. Harby gulluk boýunça çäklendirmä iş kesilen adamyň pul girdejisinden kazyýetiň hökümi bilen bellenilen möçberde, bäş göteriminden ýigrimi göterimine çenli möçberde pul tutulyp, döwletiň girdejisine geçirilýär. Iş kesilen adam harby gulluk boýunça çäklendirme jezasyny çekýän döwründe onuň wezipesi, harby ady ýokarlandyrylyp bilinmez, jeza möhleti bolsa oňa nobatdaky harby ady dakmak üçin gulluk döwri hökmünde hasap edilmeýär.

 

54-nji madda. Harby-düzediş bölüminde saklamak

1. Çagyryş boýunça harby gullugy geçýän harby gullukçylar jenaýat kanunynda göz öňünde tutulan harby jenaýaty eden halatlarynda, olary üç aýdan iki ýyla çenli möhlet bilen harby-düzediş bölüminde saklamak bellenilýär, şeýle hem jenaýatyň häsiýeti we günäkäriň şahsyýeti baradaky maglumatlar iki ýyldan ýokary bolmadyk möhlet bilen azatlykdan mahrum etmek görnüşindäki jezany iş kesileni harby-düzediş bölüminde saklamak bilen çalşyrmagyň mümkindigine şaýatlyk edýän halatlarynda, olary harby-düzediş bölüminde saklamak bellenilýär.

2. Azatlykdan mahrum etmäge derek harby-düzediş bölüminde saklanylanda şu bölümde saklamagyň möhleti bir güne bir gün hasabyndan kesgitlenilýär.

 

IX BAP. JEZANYŇ GÖRNÜŞINIŇ WE MÖÇBERINIŇ

BELLENILMEGI

 

55-nji madda. Jeza bellemegiň umumy esaslary

1. Jenaýat etmekde günäli diýlip kazyýet tarapyndan ykrar edilen adama şu Kodeksiň Umumy böleginiň düzgünlerini hasaba almak bilen, şu Kodeksiň Aýratyn böleginiň degişli maddasy tarapyndan bellenilen çäklerde kesgitlenilýän jeza bellenilýär.

2. Edilen jenaýat üçin şu Kodeksiň Aýratyn böleginiň degişli maddasynda göz öňünde tutulandakydan jezanyň has berk görnüşi, şu Kodeksiň 62-nji we 63-nji maddalaryna laýyklykda, jenaýatlaryň umumy jemi boýunça we hökümleriň umumy jemi boýunça bellenilip bilner. Edilen jenaýat üçin jenaýat kanunynda göz öňünde tutulandakydan jezanyň has ýeňil görnüşini bellemek üçin esas şu Kodeksiň 58-nji maddasy tarapyndan kesgitlenilýär.

3. Jezanyň görnüşi we möçberi bellenilen wagtynda jenaýatyň häsiýeti we agyrlygy, şeýle jenaýaty etmegiň maksatlary we  delilleri, netijeleri, jogapkärçiligi ýeňilleşdirýän we agyrlaşdyrýan ýagdaýlary, günäkäriň şahsyýeti, şeýle hem bellenilen jezanyň günäkäriň jezasyny çekenden soňra durmuşyň adaty şertlerine gaýtadan uýgunlaşmagyna we onuň maşgalasynyň durmuş şertlerine ýetirjek täsiri göz öňünde tutulýar.

4. Jenaýat eden adama adalatly jeza bellenilmelidir we onuň düzelmegi üçin zerur we ýeterlikli bolmalydyr.

 

56-njy madda. Jogapkärçiligi ýeňilleşdirýän ýagdaýlar

1. Şular jogapkärçiligi ýeňilleşdirýän ýagdaýlar diýlip hasap edilýär:

a) uly bolmadyk agyr we ortaça agyr jenaýatyň ilkinji gezek edilmegi;

b) günäkäriň kämillik ýaşyna ýetmedik adamdygy;

ç) göwreliligi;

d) günäkäriň köp çagaly maşgalasynyň ýa-da kiçi ýaşly çagalarynyň bolmagy;

e) kyn durmuş ýagdaýlarynyň gabat gelmegi zerarly jenaýatyň edilmegi;

ä) jenaýatyň haýbat atmagyň, gorkuzmagyň, mejbur etmegiň täsiri astynda ýa-da maddy, gulluk taýdan garaşlylyk ýa-da başga bir garaşlylyk zerarly edilen bolsa, şeýle hem jenaýatçylykly ýa-da bikanun buýrugy  ýa-da görkezmäni ýerine ýetiren halatynda edilmegi;

f) jenaýatyň zorluk ulanmak, erbet masgaralamak sebäpli ýüze çykan güýçli ruhy tolgunmanyň täsiri astynda ýa-da jebir çekeniň başga bikanun hereketleriniň netijesinde edilmegi;

g) zerur goranyşyň kanunylygynyň şertleriniň bozulan ýagdaýynda, jenaýat eden adam saklanylanda, ýiti zerurlyk ýüze çykanda, esasly töwekgelçilik ýagdaýynda jenaýatyň edilmegi;

h) psihiki taýdan syrkawlyk ýagdaýynyň täsiri astynda ýa-da psihiki ösüşinde yza galmagy, akyly düzüwligi aradan aýyrmaýan ýagdaýynda jenaýatyň edilmegi;

i) jebir çekeniň hukuga ters gelýän ýa-da ahlaksyz hereketleriniň jenaýatyň edilmegi üçin sebäp bolmagy;

j) günä boýun alnyp gelnen halatynda, jenaýatyň üstüniň açylmagyna, jenaýata beýleki gatnaşanlary paş etmäge, jenaýat netijesinde edinilen emlägi gözläp tapmaga işjeň ýardam edilmegi;

ž) jenaýat edilmeginiň gös-göni yz ýanynda jebir çekene lukmançylyk we başga kömekleriň berilmegi, jenaýat zerarly maddy we ahlak taýdan ýetirilen zyýanyň öweziniň meýletin dolunmagy ýa-da düzedilmegi, jebir çekene ýetirilen zeleli düzetmek üçin gönükdirilen beýleki hereketler.

2. Eger şu maddanyň birinji böleginde görkezilen ýagdaý şu Kodeksiň Aýratyn böleginiň degişli maddasynda edilen jenaýat üçin jogapkärçilik barada göz öňünde tutulan bolsa, onda ol jezany ýeňilleşdirýän ýagdaý hökmünde gaýtadan göz öňünde tutulyp bilinmez.

3. Jeza bellenilende şu maddanyň birinji böleginde görkezilmedik ýagdaýlar hem ýeňilleşdirýän ýagdaýlar hökmünde göz öňünde tutulyp bilner.

4. Şu maddada görkezilen jogapkärçiligi ýeňilleşdirýän ýagdaýlar bolup, jezany agyrlaşdyrýan ýagdaýlar ýok bolsa, jeza şu Kodeksiň degişli maddasynda gutarylan jenaýat üçin göz öňünde tutulýan jezanyň has berk görnüşiniň möçberiniň dörtden üç böleginden köp bolup bilmez. 

 

57-nji madda. Jogapkärçiligi  agyrlaşdyrýan ýagdaýlar

1. Şular jogapkärçiligi agyrlaşdyrýan ýagdaýlar diýlip hasap edilýär:

a) jenaýatlaryň gaýtadan edilmegi, jenaýatlaryň residiwi, jenaýatlaryň pişe görnüşinde edilmegi;

b) edilen jenaýatyň agyr netijelere getirmegi;

ç) iki ýa-da şondan köp adam bolup deslapdan dilleşmezden jenaýatyň edilmegi, deslapdan dilleşmek boýunça adamlaryň toparynyň, guramaçylykly toparyň ýa-da jenaýatçylykly bileleşigiň düzüminde jenaýatyň edilmegi;

d) jenaýat etmäge aýratyn işjeň gatnaşylmagy;

e) psihiki syrkawlykdan ejir çekýändigi günäkäre görnetin mälim bolan ýa-da serhoş ýagdaýynda bolan adamlaryň, şeýle hem jenaýat jogapkärçiligi ýüze çykýan ýaşa ýetmedik adamlaryň jenaýat etmäge çekilmegi;

ä) jenaýatyň syýasy, durmuş taýdan, milli, etniki, teniniň reňki, dini ýigrençden ýa-da duşmançylyk boýunça edilmegi;

f) jenaýatyň beýleki adamlaryň kanunalaýyk hereketleri üçin ar almak delili boýunça, şeýle hem başga bir jenaýaty ýaşyrmak ýa-da onuň edilmegini aňsatlaşdyrmak maksady bilen edilmegi;

g) göwrelidigi günäkäre görnetin mälim bolan aýal babatynda jenaýatyň edilmegi, şeýle hem ýaş çaga, beýleki goragsyz ýa-da biçäre ýagdaýda galan adam ýa-da günäkäre garaşly adam babatynda jenaýatyň edilmegi;

h) aýratyn rеhimsizlik bilen, masgaralamak bilen ýa-da jebir çekene ýa-da onuň ýakynlaryna ezýet bermek bilen jenaýatyň edilmegi;

i) ýarag ulanmak ýa-da fiziki ýa-da psihiki zorluk ulanmak bilen jenaýatyň edilmegi;

j) adatdan daşary ýagdaýyň şertlerini, tebigy ýa-da başga jemgyýetçilik betbagtçylygyny peýdalanmak bilen, şeýle hem köpçülikleýin bidüzgünçilikler wagtynda jenaýatyň edilmegi;

ž) gulluk, hünär ýa-da jemgyýetçilik borjuny ýerine ýetirýän adam ýa-da onuň garyndaşlary babatynda jenaýatyň edilmegi;

k) jenaýatyň umumy howply usul bilen edilmegi;

l) jenaýatyň betnebislikli meýiller bilen edilmegi; 

m) jenaýatyň neşe, alkogol ýa-da seri dumanladyjy beýleki maddalaryndan serhoş bolan ýagdaýynda edilmegi.

2. Eger şu maddanyň birinji böleginde görkezilen ýagdaý şu Kodeksiň Aýratyn böleginiň degişli maddasynda edilen jenaýat üçin jogapkärçilik barada göz öňünde tutulan bolsa, ol jezany agyrlaşdyrýan ýagdaý hökmünde gaýtadan hasaba alnyp bilinmez. 

3. Jeza bellenilende, işiň ýagdaýlaryna baglylykda, şu maddanyň  birinji böleginde sanalyp geçilen ýagdaýlary jogapkärçiligi agyrlaşdyrýan ýagdaýlar diýip hasap etmezlige kazyýetiň haky bardyr.

4. Jeza bellenilende, şu maddanyň birinji böleginde görkezilenlerden başga ýagdaýlary jogapkärçiligi agyrlaşdyrýan ýagdaýlar diýip hasap etmäge kazyýetiň hukugy ýokdur.

 

58-nji madda. Edilen jenaýat üçin göz öňünde tutulan

     jezadan has ýeňil jeza bellemek

1. Etmişiň maksatlary we delilleri, günäkäriň gatnaşygy, jenaýat edilen wagty ýa-da jenaýat edilip gutarylandan soňra, onuň özüni alyp barşy we etmişiň jemgyýetçilik howpunyň derejesini ep-esli peseldýän beýleki ýagdaýlar, şeýle hem toparlaýyn jenaýata gatnaşyjynyň topar bolup edilen jenaýatyň üstüni açmaga işjeň ýardam bermegi bilen baglanyşykly aýratyn ýagdaýlar bolan halatynda:

a) günäkäre şu Kodeksiň Aýratyn böleginiň degişli maddasynda göz öňünde tutulan aşaky çäkden-de pes bolan jeza bellenilip bilner ýa-da kazyýet şol maddada göz öňünde tutulandakydan jezanyň has ýeňil görnüşini belläp biler;

b) kazyýet hökmany jeza hökmünde göz öňünde tutulan goşmaça jezany ulanman biler.

2. Käbir ýeňilleşdirýän ýagdaýlar, şeýle hem şu Kodeksiň 56-njy maddasynda görkezilen ýagdaýlar tutuşlygyna aýratyn ýagdaýlar hökmünde ykrar edilip bilner.

 

59-njy madda. Gutarylmadyk jenaýat üçin jezanyň bellenilmegi

1. Gutarylmadyk jenaýat üçin jeza bellenilende, haýsy sebäplere görä jenaýatyň soňuna çenli alnyp barylmandygynyň ýagdaýlary göz öňünde tutulýar.

2. Jenaýata taýýarlyk üçin jeza şu Kodeksiň Aýratyn böleginiň degişli maddasynda gutarylan jenaýat üçin göz öňünde tutulan jezanyň has berk görnüşiniň möçberiniň ýarysyndan köp bolup bilmez.

3. Jenaýatyň kastyna düşülendigi üçin jeza şu Kodeksiň Aýratyn böleginiň degişli maddasynda gutarylan jenaýat üçin göz öňünde tutulan jezanyň has berk görnüşiniň möçberiniň dörtden üç böleginden köp bolup bilmez.

 

60-njy madda. Bilelikde edilen jenaýat üçin jezanyň bellenilmegi

1. Bilelikde amala aşyrylan jenaýat üçin jeza bellenilende, adamyň ony amala aşyrmaga gatnaşygynyň häsiýeti we hakykatda onuň näderejede gatnaşandygy, jenaýatyň maksadyna ýetmek üçin şol gatnaşygynyň ähmiýeti, ýetirilen ýa-da ýetirilip bilinjek zyýanyň häsiýetine we möçberine onuň täsiri göz öňünde tutulýar.

2. Şärikleriň biriniň etmişi we şahsyýeti bilen baglanyşykly ýeňilleşdirýän ýa-da agyrlaşdyrýan ýagdaýlar diňe şol gatnaşyja jeza bellenilende göz öňünde tutulýar.

 

61-nji madda. Residiwde jezanyň bellenilmegi 

1. Residiwde, howply residiwde we aýratyn howply residiwde jeza bellenilende, amala aşyrylan jenaýatlaryň sany, häsiýeti, agyrlygy we netijeleri, ozalky jezanyň düzediş täsiriniň ýeterlik bolmadyk ýagdaýlary, şeýle hem täze jenaýatlaryň häsiýeti, agyrlygy we netijeleri göz öňünde tutulýar.

2. Residiwde jeza edilen jenaýat üçin jenaýat kanunynda göz öňünde tutulan jezanyň degişli görnüşiniň iň ýokary möçberiniň ýarysyndan pes bolmaly däldir, howply residiwde jeza edilen jenaýat üçin göz öňünde tutulan has berk jezanyň ýokary möçberiniň üçden iki böleginden pes bolmaly däldir, aýratyn howply residiwde jeza edilen  jenaýat üçin göz öňünde tutulan has berk jezanyň ýokary möçberiniň dörtden üç böleginden pes bolmaly däldir.

3. Şu Kodeksiň 58-nji maddasynda göz öňünde tutulan aýratyn ýagdaýlar bar bolan halatynda, residiwde, howply residiwde we aýratyn howply residiwde jeza şu maddanyň ikinji böleginde göz öňünde tutulan çäklendirmeleri hasaba almazdan bellenilýär.

 

62-nji madda. Jenaýatlaryň umumy jemi boýunça

     jezanyň bellenilmegi

1. Jenaýatlaryň umumy jeminde her bir jenaýat üçin aýratynlykda jeza bellenilýär.

2. Eger jenaýatlaryň umumy jemine uly bolmadyk agyr ýa-da ortaça agyr jenaýat goşulýan bolsa, onda onçakly berk bolmadyk jezany has berk jeza bilen gurşap almagy ýa-da jezalaryň bölekleýin ýa-da dolulygyna goşulmagy arkaly gutarnykly jeza bellenilýär. Şeýle halatlarda jezalar goşulanda gutarnykly jeza edilen jenaýatlaryň iň agyry üçin göz öňünde tutulýan iň ýokary jezadan ýokary bolup bilmez.

3. Eger edilen jenaýatlaryň umumy jemine agyr ýa-da aýratyn agyr jenaýat goşulýan bolsa, onda jezalary bölekleýin ýa-da dolulygyna goşmak arkaly gutarnykly jeza bellenýär. Şonda azatlykdan mahrum etmek görnüşindäki gutarnykly jeza edilen jenaýatlaryň iň agyry üçin göz öňünde tutulan iň ýokary jezadan ýokary bolup bilmez.

4. Esasy jezanyň üstüne goşmaça jezalar goşulyp bilner. Gutarnykly goşmaça jeza bölekleýin ýa-da dolulygyna goşulan ýagdaýynda, şu Kodeksiň Umumy böleginde jezanyň şol görnüşi üçin bellenilen iň ýokary möhletden ýa-da möçberden ýokary bolup bilmez.

5. Eger iş boýunça höküm çykarylandan soň iş kesilen adamyň birinji iş boýunça höküm çykarylmazyndan öň başga jenaýat etmekde hem günäkärdigi takyklanylsa, onda jeza bermek edil şol düzgünler boýunça bellenilýär. Şu halatda birinji höküm boýunça çekilen jeza möhleti berlen jezanyň gutarnykly möhletine hasap edilýär.

 

63-nji madda. Hökümleriň umumy jemi boýunça

     jezanyň bellenilmegi

1. Hökümleriň umumy jemi boýunça jeza bellenilende, soňky höküm boýunça bellenilen jezanyň üstüne öňki höküm boýunça jezanyň çekilip gutarylmadyk bölegi doly ýa-da bölekleýin goşulýar.

2. Hökümleriň umumy jemi boýunça gutarnykly jeza, eger ol harby-düzediş bölümine ibermekden ýa-da azatlykdan mahrum etmekden pes bolan halatynda, şu Kodeksiň Umumy böleginde jezanyň şu görnüşleri üçin bellenilen ýokary möhletinden ýa-da möçberinden ýokary bolmaly däldir.

3. Hökümleriň umumy jemi boýunça azatlykdan mahrum etmek görnüşindäki gutarnykly jeza, soňky höküm boýunça jenaýat üçin jenaýat kanunynda göz öňünde tutulan jezanyň iň ýokary möhletinden artyk bolup biler, ýöne on bäş ýyldan, hökümler boýunça jenaýatlara aýratyn agyr jenaýat girýän bolsa, ýigrimi bäş ýyldan köp bolmaly däldir.

4. Hökümleriň umumy jemi boýunça gutarnykly jeza täze edilen jenaýat üçin bellenilen jezadan, şeýle hem öňki höküm boýunça jezanyň çekilip gutarylmadyk böleginden köp bolmalydyr.

5. Hökümleriň umumy jemi boýunça jeza bellenilen ýagdaýynda onuň üstüne goşmaça jezalary goşmak şu Kodeksiň 62-nji maddasynyň dördünji bölegi tarapyndan göz öňünde tutulan düzgünler boýunça geçirilýär.

 

64-nji madda. Jezalar goşulan ýagdaýynda şolaryň

     möhletlerini kesgitlemegiň tertibi

1. Jenaýatlaryň umumy jemi boýunça we hökümleriň umumy jemi boýunça jezalar goşulan ýagdaýynda azatlykdan mahrum etmegiň bir gününe şu aşakdakylar laýyk gelýär:

a) harby-düzediş bölüminde saklamagyň bir güni;

b) belli bir ýerde ýaşamak borjy ýüklemegiň bir güni;

ç) azatlygy çäklendirmegiň iki güni;

d) düzediş işleriniň ýa-da harby gulluk boýunça çäklendirmäniň üç güni;

e) hökmany işleriň sekiz sagady.

2. Ýetirilen zyýany düzetmek borjuny üstüne ýüklemek, emlägini muzdsuz almak, döwlet sylaglaryndan, sylaglaryň aýratyn görnüşlerinden, harby ýa-da beýleki atlardan mahrum etmek, şeýle hem belli bir wezipede işlemek ýa-da belli bir iş bilen meşgullanmak hukugyndan mahrum etmek görnüşindäki jeza azatlykdan mahrum etmek, azatlygy çäklendirmek, harby-düzediş bölüminde saklamak, harby gulluk boýunça çäklendirme, düzediş işleri, hökmany işler ýa-da jerime bilen goşulanda olar özbaşdak ýerine ýetirilýär.

3. Jerime görnüşindäki jeza azatlykdan mahrum etmek, azatlygy çäklendirmek, harby-düzediş bölüminde saklamak, harby gulluk boýunça çäklendirme, düzediş işleri ýa-da hökmany işler bilen goşulanda olar özbaşdak ýerine ýetirilýär.

(2023-nji ýylyň 30-njy sentýabryndaky Türkmenistanyň Kanunynyň redaksiýasynda – Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary, 2023 ý., № ..., ...-nji madda)

 

65-nji madda. Jeza möhletleriniň hasaplanmagy we 

     jezalaryň hasaba alynmagy

1. Belli bir wezipede işlemek ýa-da belli bir iş bilen meşgullanmak hukugyndan mahrum etmek, düzediş işleri, harby gulluk boýunça çäklendirme, harby-düzediş bölüminde saklamak, belli bir ýerde ýaşamak borjuny ýüklemek, azatlygy çäklendirmek, azatlykdan mahrum etmek möhletleri aýlarda we ýyllarda, hökmany işler bolsa sagatlarda hasaplanylýar.

2. Şu maddanyň birinji böleginde görkezilen jezalar çalşyrylanda           ýa-da goşulanda, şeýle hem jeza hasaba alnanda möhletler gün hasaby bilen hasaplanyp bilner.

3. Anyklaýyş, deslapky derňew we kazyýet işine garalýan döwürde tussaglykda saklanylmagyň her güni azatlykdan mahrum edilmegiň iki gününiň ýa-da tussaglykda saklanmagyň bir güni azatlygy çäklendirmegiň iki gününiň ýa-da tussaglykda saklanmagyň bir güni belli bir ýerde ýaşamak borjuny ýüklemegiň iki gününiň ýa-da tussaglykda saklanmagyň bir güni harby-düzediş bölüminde saklamagyň iki gününiň ýa-da tussaglykda saklanmagyň bir güni hökmany işleriň sekiz sagadynyň hasabyna jeza möhleti hasap edilýär.

4. Daşary ýurtda edilen jenaýat üçin kazyýetiň hökümi bilen bellenilen hökümiň kanuny güýje girmegine çenli tussaglykda saklanylmagy we azatlykdan mahrum etmek görnüşinde jeza möhletini doldurýan wagty her güni bir güne hasap edilýär.

5. Tussaglykda saklanylýan iş kesilene jerime, belli bir wezipede işlemek ýa-da belli bir iş bilen meşgullanmak hukugyndan mahrum etmek görnüşindäki jeza çärelerini bellän ýagdaýynda, tussaglykda saklanylan möhleti nazara alyp, kazyýet bellenilen jezany ýeňilleşdirýär ýa-da ol jezany çekmekden boşadýar.

6. Düzediş işlerine iş kesilen adamyň tussaglykda saklanylýan wagty kazyýetiň hökümi bilen bellenilen jeza möhletine tussaglykda bolýan bir güni düzediş işleriniň üç gününe barabar hasaplanylýar.

 

66-njy madda. Azatlykdan mahrum etmäge iş kesilenlere

      düzediş edarasynyň görnüşiniň bellenilmegi

1. Bilkastlaýyn jenaýat üçin iş kesilenlere jeza çekmek möhletini doldurmak azatlykdan mahrum etmek görnüşinde şu aşakdaky ýaly bellenilýär:

a) bilkastlaýyn edilen uly bolmadyk agyr ýa-da ortaça agyr jenaýatlar üçin ilkinji gezek azatlykdan mahrum etmäge iş kesilen erkek adamlar, jenaýat edenden soň kämillik ýaşyna ýeten we azatlykdan mahrum etmäge iş kesilen erkek adamlar, şeýle-de ilkinji gezek bilkastlaýyn edilen jenaýatlar üçin ýa-da residiwde ýa-da howply residiwde edilen jenaýatlar üçin azatlykdan mahrum etmäge iş kesilen aýallar umumy düzgünli düzediş edaralarynda;

b) bilkastlaýyn edilen agyr ýa-da aýratyn agyr jenaýatlar üçin ilkinji gezek azatlykdan mahrum etmäge iş kesilen ýa-da residiwde ýa-da howply residiwde edilen jenaýatlar üçin iş kesilip, ozal bilkastlaýyn eden jenaýaty üçin azatlykdan mahrum edilmek görnüşindäki jezany çeken erkek adamlar, şeýle-de aýratyn howply residiwde edilen jenaýatlar üçin azatlykdan mahrum etmäge iş kesilen aýallar berk düzgünli düzediş edaralarynda;

ç) jenaýatlaryň aýratyn howply residiwinde edilen jenaýatlar üçin azatlykdan mahrum etmäge iş kesilen erkek adamlar aýratyn düzgünli düzediş edaralarynda.

2. On sekiz ýaşyna ýeten, aýratyn agyr jenaýat üçin on ýyldan ýokary möhlete iş kesilen adamlara, şeýle hem aýratyn howply residiwde bellenilen jeza möhletiniň belli bir bölegini, ýöne bäş ýyldan köp bolmadyk möhlet bilen türmede tussaglykda saklamak bellenilip bilner.

3. Azatlykdan mahrum edilmäge iş kesilen kämillik ýaşyna ýetmedik adamlar jeza möhletini terbiýeleýiş edarasynda doldurýarlar.

4. Seresapsyzlykdan jenaýat edip, iş kesilen adamlara azatlykdan mahrum edilmek görnüşindäki jeza möhletini doldurmak düzediş edaralaryna mejbury göçürilip eltilen ýerlerinde bellenilýär.

5. Höküm bilen bellenilen düzediş edarasynyň görnüşini üýtgetmek Türkmenistanyň jenaýat-ýerine ýetiriş kanunçylygyna laýyklykda, kazyýet tarapyndan geçirilýär.

 

67-nji madda. Şertleýin iş kesmek

1. Eger kazyýet jezany azatlykdan mahrum etmek ýa-da harby-düzediş bölüminde saklamak görnüşinde belläp, iş kesileni jeza möhletini doldurmazdan düzetmegiň mümkindigi hakyndaky netijä gelse, onda ol bellenilen jezany şertleýin hasaplamak hakynda karar çykarýar.

2. Şertleýin iş kesilen halatynda kazyýet edilen jenaýatyň häsiýetini, agyrlygyny we getiren netijelerini, ýagdaýlary ýeňilleşdirýän we agyrlaşdyrýan, günäkäriň şahsyýeti baradaky maglumatlary nazara alýar. Aýratyn agyr jenaýat eden adamlara şertleýin iş kesmek ulanylmaýar.

3. Şertleýin iş kesilene kazyýet synag möhletini belleýär, şol möhletiň dowamynda iş kesilen adam özüni alyp barşy bilen özüniň düzelendigini subut etmelidir. Harby-düzediş bölüminde saklamaga ýa-da bir ýyl möhlete çenli azatlykdan mahrum etmäge iş kesilen halatynda, synag möhleti alty aýdan az we üç ýyldan ýokary bolmaly däldir, bir ýyldan ýokary möhlete azatlykdan mahrum etmäge iş kesilen halatynda bolsa, dokuz aýdan az we bäş ýyldan ýokary bolmaly däldir.

4. Şertleýin iş kesilen ýagdaýynda goşmaça jezalar bellenilip bilner.

5. Kazyýet şertleýin iş kesmegi belläp, käbir borçlary ýerine ýetirmegi iş kesileniň üstüne ýükläp biler, ýagny ýetirilen zyýany düzetmek, işe ýa-da okuwa girmek, şertleýin iş kesileniň özüni alyp barşyna gözegçiligi amala aşyrýan edarasyndan rugsatsyz hemişelik ýaşaýan ýerini üýtgetmezlik, käbir ýerlere barmazlyk, belli bir wagtdan soň öz ýaşaýan ýerinde bolmak, arakhorlukdan, neşekeşlikden, toksikomaniýadan ýa-da weneriki keselden bejermegi geçmek, maşgalany maddy taýdan goldamagy amala aşyrmak. Kazyýet şertleýin iş kesileniň üstüne onuň düzelmegine ýardam berip biljek başga borçlary ýerine ýetirmegi hem ýükläp biler.

6. Şertleýin iş kesileniň özüni alyp barşyna gözegçilik içeri işler edarasy tarapyndan amala aşyrylýar, harby gullukçylar babatynda bolsa, harby bölümleriň we edaralaryň ýolbaşçylygy tarapyndan amala aşyrylýar.

7. Synag möhletiniň dowamynda kazyýet şertleýin iş kesileniň özüni alyp barşyna gözegçiligi amala aşyrýan edaranyň ýazyp bermegi boýunça iş kesilen adam üçin ozal bellenilen borçlary doly ýa-da  bölekleýin ýatyryp ýa-da olaryň üstüne goşup biler.

 

68-nji madda. Şertleýin iş kesilmegi ýatyrmak ýa-da

     synag möhletini uzaltmak

1. Eger şertleýin iş kesilen adam synag möhletiniň gutarmagyna çenli özüni alyp barşy bilen düzelendigini subut etse, kazyýet şertleýin iş kesileniň özüni alyp barşyna gözegçiligi amala aşyrýan edaranyň we jenaýat jezasynyň ýerine ýetirilişine gözegçilik edýän edaranyň bilelikdäki teklipnamasy boýunça şertleýin iş kesmegi ýatyrmak hakynda we iş kesilen adamdan iş kesilenlik aýbyny aýyrmak hakynda karar kabul edip biler.

2. Eger şertleýin iş kesilen adam öz üstüne ýüklenen borçlary ýerine ýetirmekden boýun gaçyrýan bolsa ýa-da jemgyýetçilik tertibini bozsa, şonuň üçin oňa administratiw temmisi berlen bolsa, kazyýet şu maddanyň birinji böleginde görkezilen we jenaýat jezasynyň ýerine ýetirilişine gözegçilik edýän edaranyň bilelikdäki teklipnamasy boýunça synag möhletini uzaldyp biler, ýöne ol bir ýyldan ýokary bolmaly däldir.

3. Synag möhletiniň dowamynda iş kesilen adam kazyýet tarapyndan öz üstüne ýüklenen borçlary yzygiderli ýa-da  zandyýamanlyk bilen ýerine ýetirmedik ýagdaýynda, kazyýet şu maddanyň birinji böleginde görkezilen edaranyň we jenaýat jezasynyň ýerine ýetirilişine gözegçilik edýän edaranyň bilelikdäki teklipnamasy boýunça şertleýin iş kesmegi ýatyrmak we höküm boýunça bellenilen jezany ýerine ýetirmek barada karara gelýär.

4. Synag möhletiniň dowamynda şertleýin iş kesilen adam tarapyndan täze, seresapsyzlykdan jenaýat edilen bolsa, şertleýin iş kesilmegini ýatyrmak ýa-da dowam etdirmek hakyndaky mesele kazyýet tarapyndan çözülýär.

5. Synag möhletiniň dowamynda şertleýin iş kesilen adam tarapyndan bilkastlaýyn jenaýat edilen halatynda, kazyýet oňa şu Kodeksiň 63-nji maddasynda göz öňünde tutulan kadalar boýunça jeza belleýär. Eger, kazyýet şertleýin iş kesmegi ýatyrýan bolsa, seresapsyzlykdan täze jenaýat edilen halatynda, jeza şol kadalar boýunça bellenilýär.

 

IV BÖLÜM. JENAÝAT JOGAPKÄRÇILIGINDEN WE

JEZADAN BOŞADYLMAGY

 

X BAP. JENAÝAT JOGAPKÄRÇILIGINDEN

BOŞADYLMAGY

 

69-njy madda. Jenaýatdan meýletin ýüz dönderilmegi bilen

      baglylykda jenaýat jogapkärçiliginden

      boşadylmagy  

1. Eger adam gutarylmadyk jenaýatyny ahyryna çenli ýerine ýetirmekden meýletin we gutarnykly ýüz dönderse, gutarmadyk jenaýaty üçin jenaýat jogapkärçiliginden boşadylýar.

2. Gutarylmadyk jenaýaty ahyryna çenli ýerine ýetirmekden meýletin ýüz dönderen adam, eger onuň hakyky amal eden hereketi başga jenaýaty düzýän hereketlerden ybarat bolanda, diňe şeýle halatda, jenaýat jogapkärçiligine degişlidir.

3. Jenaýaty guraýjynyň we meçew berijiniň jenaýaty ýerine ýetirmekden meýletin ýüz döndermegi, eger olar häkimiýet edaralaryna öz wagtynda habar bermekleri ýa-da öz wagtynda görlen beýleki çäreler arkaly ýerine ýetiriji tarapyndan jenaýatyň ahyryna çenli ýerine ýetirilmeginiň öňüni alan ýagdaýlarynda, jenaýat jogapkärçiliginden boşatmak üçin esas bolýar. Ýaran, eger onuň özüni soňraky alyp barşy jenaýat edilmeginiň öňüniň alynmagy üçin özüne bagly bolan ähli çäreleri görendigine şaýatlyk etse, jenaýat jogapkärçiliginden boşadylýar.

4. Eger guraýjynyň ýa-da meçew berijiniň şu maddanyň üçünji böleginde görkezilen hereketleri jenaýat edilmeginiň öňüniň alynmagyna getirip bilmedik bolsa, onda olar jenaýat jogapkärçiliginden boşadylmaýarlar, ýöne olaryň gören çäreleri jeza bellenilende ýeňilleşdirýän ýagdaý hökmünde hasap edilýär.

 

70-nji madda. Çynlakaý ökünilmegi bilen baglylykda

     jenaýat jogapkärçiliginden boşadylmagy

1. Uly bolmadyk agyr ýa-da ortaça agyr jenaýaty ilkinji gezek eden adam, eger jenaýat edenden soň çynlakaý ökünip, günäsini boýun alyp, meýletin gelip, jenaýatyň üstüniň açylmagyna işjeň ýardam etse, ýetirilen zyýanyň öwezini dolsa ýa-da başga usul bilen jenaýatyň ýetiren zyýanyny düzetse, şeýle hem jebir çekeniň şikaýaty ýok bolsa, onuň şahsyýeti nazara alnyp, jenaýat jogapkärçiliginden boşadylyp bilner.

2. Şu maddanyň birinji böleginiň düzgünleri terrorçylyk, ekstremizm bilen baglanyşykly jenaýatlara, guramaçylykly toparyň ýa-da jenaýatçylykly bileleşigiň düzüminde edilen jenaýatlara, kämillik ýaşyna ýetmedik adamlar babatda jyns gatnaşyklary çygrynda edilen jenaýatlara, ilatyň saglygynyň garşysyna edilen jenaýatlara degişli däldir, ýöne şu Kodeksiň Aýratyn böleginiň degişli maddalarynda ýörite göz öňünde tutulan ýagdaýlar muňa girmeýär. Görkezilen çäklendirme jyns gatnaşyklary çygrynda jenaýat eden kämillik ýaşyna ýetmedik adamlara degişli däldir.

70-nji maddanyň belligi 30.09.2023 ý. № 61-VII Türkmenistanyň Kanuny esasynda aýrylan.

            (2023-nji ýylyň 30-njy sentýabryndaky Türkmenistanyň Kanunynyň redaksiýasynda – Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary, 2023 ý., № ..., ...-nji madda)

 

71-nji madda. Jebir çeken bilen ýaraşylmagy bilen baglylykda

     jenaýat jogapkärçiliginden boşadylmagy

1. Uly bolmadyk agyr ýa-da ortaça agyr jenaýaty ilkinji gezek eden adam jebir çeken ýa-da şikaýat eden adam bilen ýaraşsa we ýetiren zyýanyny düzetse, jenaýat jogapkärçiliginden boşadylyp bilner.

2. Adamyň ölmegine getirmedik ýa-da adamyň saglygyna agyr zyýan ýetirmedik agyr jenaýaty ilkinji gezek eden kämillik ýaşyna ýetmedik adamlar, göwreli ýa-da üç ýaşa ýetmedik çagasy ýa-da on sekiz ýaşa çenli maýyplygy bolan çagaly aýallar, üç ýaşa ýetmedik çagasy ýa-da on alty ýaşa çenli maýyplygy bolan çagany ýeke terbiýeleýän erkek adamlar, pensiýa ýaşyna ýeten adamlar jebir çeken ýa-da şikaýat eden adam bilen ýaraşsa we ýetiren zyýany düzetse, jenaýat jogapkärçiliginden boşadylyp bilner.

3. Jenaýatyň netijesinde jemgyýetiň we döwletiň kanun arkaly goralýan  bähbitlerine zyýan ýetirilse, şu maddanyň birinji ýa-da ikinji böleginde görkezilen adam çynlakaý ökünse hem-de jemgyýetiň we döwletiň kanun arkaly goralýan bähbitlerine ýetiren zyýanyny düzetse, jenaýat jogapkärçiliginden boşadylyp bilner.

4. Şu maddanyň kadalary kämillik ýaşyna ýetmedik adamlaryň jyns eldegrilmesizligine garşy jenaýatlara (kämillik ýaşyna ýetmedik adamyň ýaşy on dört ýaşdan on sekiz ýaşa çenli bolan kämillik ýaşyna ýetmedik adam babatda eden şeýle jenaýaty bu kadadan çykýar), adamyň ölmegine getiren bilkastlaýyn edilen jenaýatlara, iki we şondan köp adamyň ölmegine getiren seresapsyzlykdan edilen jenaýatlara, korrupsiýa, terrorçylyk, ekstremizm, neşe serişdeleriniň, psihotrop maddalaryň, olaryň prekursorlarynyň bikanun dolanyşygy bilen baglanyşykly jenaýatlara, jenaýatçylykly topar tarapyndan edilen jenaýatlara  degişli däldir.

 

72-nji madda. Ýagdaýyň üýtgemegine görä jenaýat

      jogapkärçiliginden boşadylmagy

Uly bolmadyk agyr ýa-da ortaça agyr jenaýaty ilkinji gezek eden adam, eger ýagdaýyň üýtgemegi netijesinde ol adam ýa-da onuň eden etmişi jemgyýetçilik howply bolmagyny bes eden bolsa, jenaýat jogapkärçiliginden boşadylyp bilner.

 

73-nji madda. Wagt möhletiniň (müddetiň) dolmagy sebäpli

      jenaýat jogapkärçiliginden boşadylmagy

1. Eger jenaýatyň edilen gününden başlap, şu aşakdaky möhletler geçen bolsa, adam jenaýat jogapkärçiliginden boşadylýar:

a) uly bolmadyk agyr jenaýat edenden soň – iki ýyl;

b) ortaça agyr jenaýat edenden soň – alty ýyl;

ç) agyr jenaýat edenden soň – on ýyl;

d) aýratyn agyr jenaýat edenden soň – on bäş ýyl.

2. Jenaýatyň edilen gününden başlap we hökümiň kanuny güýjüne giren pursadyna çenli bolan aralyk wagt möhleti hasaplanylýar. Şol adam täze jenaýaty amala aşyran halatynda, wagt möhleti her jenaýat boýunça aýratynlykda geçýär.

3. Eger adam derňewden ýa-da kazyýetden boýun gaçyrýan bolsa, wagt möhletiniň geçmegi togtadylýar. Şeýle halatda wagt möhletiniň geçmegi adamyň tutulyp saklanan ýa-da onuň öz günäsini boýun alyp gelen pursadyndan täzeden başlanýar.

4. Aýratyn agyr jenaýaty eden adama wagt möhletini ulanmak hakyndaky mesele kazyýet tarapyndan çözülýär.

5. Parahatçylyga we adamzadyň howpsuzlygyna garşy jenaýaty amala aşyran adamlar babatda wagt möhleti ulanylmaýar.

 

XI BAP. JEZADAN BOŞADYLMAGY

 

74-nji madda. Jezadan şertleýin-möhletinden öň boşadylmagy

1. Hökmany işler, düzediş işlerinde işletmek, harby gulluk boýunça çäklendirme, azatlykdan mahrum etmek görnüşindäki jeza çekmek möhletini doldurýan ýa-da harby-düzediş bölüminde saklanylýan adam, eger onuň düzelmegi üçin kazyýetiň bellän jezasyny çekmegiň möhletiniň doldurylmagy zerur däl diýlip, kazyýet tarapyndan ykrar edilse, jezadan şertleýin-möhletinden öň boşadylyp bilner. Şonda ol adam goşmaça jezadan doly ýa-da bölekleýin boşadylyp bilner.

2. Jezadan şertleýin-möhletinden öň boşatmagy ulanmak bilen, kazyýet şol adama şu Kodeksiň 67-nji maddasynyň bäşinji böleginde göz öňünde tutulan borçlary ýükläp biler, şol borçlary ol adam jeza çekmek möhletiniň galan böleginiň dowamynda ýerine ýetirmelidir.

3. Jezadan şertleýin-möhletinden öň boşatmak iş kesilen adam tarapyndan hakyky jeza çekmek möhletiniň:

a) uly bolmadyk agyr ýa-da ortaça agyr jenaýat üçin bellenilen jeza möhletiniň üçden bir bölegini doldurandan soň;

b) agyr jenaýat üçin bellenilen jeza möhletiniň ýarysyndan az bolmadyk bölegini doldurandan soň;

ç) aýratyn agyr jenaýat üçin bellenilen jeza möhletiniň, şeýle hem ozal jezadan şertleýin-möhletinden öň boşadylan adama bellenilen jezanyň üçden iki bölegini dolduranyndan soň, eger şertleýin-möhletinden öň boşatmak şu maddanyň ýedinji böleginiň «a» we «b» bentlerinde göz öňünde tutulan esaslar boýunça ýatyrylan bolsa ulanylyp bilner.

4. Adamyň azatlykdan mahrum edilmek görnüşinde jezasyny çekmeginiň hakyky möhleti alty aýdan az bolup bilmez.

5. Şertleýin-möhletinden öň boşatmak jezany ýerine ýetirýän edaranyň we jenaýat jezasynyň ýerine ýetirilişine gözegçilik edýän edaranyň bilelikdäki teklipnamasy boýunça iş kesileniň jezasyny çekýän ýerinde ýerleşýän kazyýet tarapyndan ulanylýar.

6. Şertleýin-möhletinden öň boşadylan adamyň özüni alyp barşyna gözegçilik içeri işler edaralary, harby gullukçylar babatda bolsa, harby bölümleriň we edaralaryň ýolbaşçylygy tarapyndan amala aşyrylýar.

7. Eger jezanyň doldurylmadyk möhletiniň dowamynda:

a) iş kesilen adam jemgyýetçilik tertibini bozup, munuň üçin oňa administratiw temmisi berleninde ýa-da oňa şertleýin-möhletinden öň boşatmak ulanylanda, kazyýet tarapyndan öz üstüne ýüklenilen borçlary ýerine ýetirmekden zandyýamanlyk bilen boýun gaçyrsa, kazyýet şu maddanyň bäşinji böleginde görkezilen edaralaryň bilelikdäki teklipnamasy boýunça şertleýin-möhletinden öň boşatmagy ýatyrmak we jeza çekmek möhletiniň doldurylman galdyrylan bölegini berjaý etmek hakynda karar kabul edýär;

b) iş kesilen seresapsyzlykdan täze jenaýaty eden bolsa, şeýle ýagdaýda şertleýin-möhletinden öň boşatmagy ýatyrmak ýa-da saklamak baradaky mesele kazyýet tarapyndan çözülýär;

ç) iş kesilen bilkastlaýyn jenaýat etse, kazyýet oňa şu Kodeksiň           63-nji maddasynda göz öňünde tutulan tertipde jezany belleýär. Eger kazyýet şertleýin-möhletinden öň boşatmagy ýatyrsa, seresapsyzlykdan jenaýaty eden halatynda, jeza ýene şol düzgünler boýunça bellenilýär.

8. Şertleýin-möhletinden öň boşatmak şeýle adama ulanylmaýar:

ozal aýratyn agyr jenaýat edeni üçin iş kesilen we täzeden agyr ýa-da aýratyn agyr jenaýat eden adama;

aýratyn howply residiwde jenaýat eden adama.

 

75-nji madda. Jeza möhletiniň doldurylmadyk bölegini

     onuň ýeňilräk görnüşi bilen çalşyrmak

1. Jenaýat edendigi üçin azatlykdan mahrum etmek görnüşinde jeza möhletini doldurýan adamyň jeza möhletiniň doldurylman galan bölegini jezany ýerine ýetirýän we jenaýat jezasynyň ýerine ýetirilişine gözegçilik edýän edaranyň bilelikdäki teklipnamasy boýunça kazyýet tarapyndan onuň jeza çekmek möhletini doldurýan döwründe özüni alyp baryş ýagdaýyny göz öňünde tutmak bilen, jezanyň ýeňilräk görnüşi bilen çalşyrylyp bilner. Şonda ol adam goşmaça jezadan doly ýa-da bölekleýin boşadylyp bilner.

2. Jeza möhletiniň doldurylman galan bölegini onuň ýeňilräk görnüşi bilen çalşyrmak iş kesilen jezanyň hakyky möhletiniň azyndan üçden bir bölegini geçireninden soň ulanylyp bilner.

3. Jeza möhletiniň doldurylman galan bölegi çalşyrylanda jezanyň degişli görnüşi üçin bellenilen möçberde, şu Kodeksiň 41-nji maddasynda sanalyp geçilen jezanyň degişli görnüşlerine laýyklykda, kazyýet islendik has ýeňil çäräni saýlap biler.

 

76-njy madda. Agyr kesellilik  zerarly jezadan boşatmak

1. Jenaýat edeninden soň öz hereketleriniň hakyky manysyna düşünmek ýa-da şolara erk edip bilmek mümkinçiliginden mahrum eden psihiki taýdan bozulma keseline uçran adam jezadan boşadylýar, jeza möhletini doldurýan adam bolsa, mundan beýläk möhletini doldurmakdan azat edilýär. Şeýle adama kazyýet lukmançylyk häsiýetli mejbury çäreleri belläp biler.

2. Jenaýat edeninden soň, jeza möhletini doldurmaga päsgel berýän başga bir agyr kesele sezewar bolan adam kazyýet tarapyndan jeza möhletini doldurmakdan boşadylyp bilner.

3. Jenaýat edeninden soň, zähmet çekmäge bolan ukybyny ýitiren        ýa-da pensiýa ýaşyna ýeten adamlar kazyýet tarapyndan düzediş işleri görnüşindäki jezadan boşadylyp bilner.

4. Şu maddanyň birinji we ikinji böleklerinde görkezilen adamlar sagalan halatynda, eger şu Kodeksiň 73-nji we 78-nji maddalarynda göz öňünde tutulan wagt möhleti geçmedik bolsa, jeza berilmegine degişli bolup biler.

 

77-nji madda. Göwreli aýallaryň we kiçi ýaşly çagalary bolan

     adamlaryň jezasyny çekmegini yza süýşürmek 

1. Iş kesilen göwreli aýallara we on dört ýaşyna ýetmedik çagasy bolan aýallara, ejesi ölen ýa-da ata-enelik hukugyndan mahrum edilen, on dört ýaşyna ýetmedik çagany ýeke terbiýeleýän erkek adamlara, şahsyýete garşy agyr ýa-da aýratyn agyr jenaýatlar üçin bäş ýyldan ýokary möhlete iş kesilenlerden başgalara kazyýet jeza möhletini doldurmagy çaga on dört ýaşyna ýetýänçä yza süýşürip biler.

2. Eger şu maddanyň birinji böleginde görkezilen iş kesilen adam özüni alyp barşyna gözegçiligi amala aşyrýan edara tarapyndan duýduryş berlenden soňra çagadan ýüz öwürse ýa-da çagany terbiýelemekden boýun gaçyrmagyny dowam edýän halatynda, kazyýet şol edaranyň we jenaýat jezasynyň ýerine ýetirilişine gözegçilik edýän edaranyň bilelikdäki teklipnamasy boýunça şol adamyň jeza möhletini doldurmagynyň yza süýşürilmegini ýatyryp biler we iş kesilen adamy kazyýetiň hökümine laýyklykda, jeza möhletini doldurmak üçin bellenilen ýere iberip biler.

3. Şu maddanyň birinji böleginde göz öňünde tutulan jezany çekmegi yza süýşürmegiň esaslary aradan aýrylan ýagdaýynda, kazyýet iş kesileniň özüni alyp barşyna gözegçiligi amala aşyrýan edaranyň we jenaýat jezasynyň ýerine ýetirilişine gözegçilik edýän edaranyň bilelikdäki teklipnamasy boýunça iş kesileni jeza möhletiniň galan bölegini doldurmakdan boşadýar ýa-da jezanyň galan bölegini has ýeňil görnüşi bilen çalşyrýar ýa-da jeza möhletiniň galan bölegini doldurmak üçin degişli edara gaýtarmak hakynda karar kabul edýär.

4. Eger iş kesilen adam jezany doldurmak yza süýşürilen döwürde täze jenaýat etse, kazyýet şu Kodeksiň 63-nji maddasynda göz öňünde tutulan düzgünler boýunça oňa jeza belleýär.

 

78-nji madda. Aýyplaw höküminiň wagt möhletiniň (müddetiň)

     geçmegi sebäpli jeza möhletini doldurmakdan

     boşatmak

1. Jenaýat edendigi üçin iş kesilen adam, eger aýyplaw höküm kanuny güýjüne giren gününden hasaplanylyp, şu aşakdaky möhletlerde ýerine ýetirilmedik bolsa, jeza çekmek möhletini doldurmakdan boşadylýar:

a) uly bolmadyk agyr jenaýat üçin iş kesilende iki ýyl;

b) ortaça agyr jenaýat üçin iş kesilende alty ýyl;

ç) agyr jenaýat üçin iş kesilende on ýyl;

d) aýratyn agyr jenaýat üçin iş kesilende on bäş ýyl.

2. Eger iş kesilen adam jeza möhletini doldurmakdan boýun gaçyrýan bolsa, wagt möhletiň geçmegi wagtlaýyn togtadylýar. Şeýle halatda şol adam tutulan ýa-da onuň öz günäsini boýun alyp gelen pursadyndan wagt möhleti täzeden başlanýar. Günäkär adamyň jeza çekmek möhletini doldurmakdan boýun gaçyran pursadyna çenli geçen wagt möhleti diýlip hasaplanmaga degişlidir.

3. Parahatçylyga we adamzadyň howpsuzlygyna garşy eden jenaýaty üçin iş kesilen adamlara wagt möhleti ulanylmaýar.

 

XII BAP. GÜNÄ GEÇME, REHIM ETME,

IŞ KESILENLIK AÝBY

 

79-njy madda. Günä geçme we rehim etme

1. Jenaýaty amala aşyran adam günä geçme namasy esasynda jenaýat jogapkärçiliginden boşadylýar. Jenaýat edendigi üçin iş kesilen adam günä geçme namasyna laýyklykda jeza çekmekden doly boşadylyp bilner, bellenilen jeza kemeldilip ýa-da has ýeňil jeza bilen çalşyrylyp bilner, şeýle adam goşmaça jezadan boşadylyp bilner.

2. Jenaýat edendigi üçin iş kesilen adam rehim etme namasy esasynda jeza çekmegiň mundan beýläk möhletinden şertli ýa-da şertsiz boşadylyp bilner, oňa bellenilen jeza kemeldilip ýa-da has ýeňli bilen çalşyrylyp bilner, şeýle adam goşmaça jezadan boşadylyp bilner.

3. Eger şertli rehim edilen adam özüne bellenilen synag möhletiniň dowamynda gaýtadan bilkastlaýyn jenaýat etse, kazyýet oňa şu Kodeksiň 63-nji maddasynda göz öňünde tutulan düzgünler boýunça jeza belleýär.

 

80-nji madda. Iş kesilenlik aýby

1. Jenaýat edendigi üçin iş kesilen adam aýyplaw hökümi kanuny güýjüne giren gününden iş kesilenlik aýbynyň öz-özünden aýrylýan            ýa-da aýrylýan pursadyna çenli iş kesilen hasaplanylýar.

2. Iş kesilenlik aýby şeýle ýagdaýlarda öz-özünden aýrylýar:

a) şertli iş kesilenler babatda synag möhletiniň we goşmaça jezasyny çekmek möhletiniň dolmagy bilen;

b) azatlykdan mahrum etmekden has ýeňil jeza çäresi bilen iş kesilen adamlar babatda bellenilen esasy we goşmaça jezasyny çekmek möhletini doldurmagy bilen;

ç) uly bolmadyk agyr jenaýaty edendigi üçin azatlykdan mahrum etmäge iş kesilen adam babatda esasy we goşmaça jezasyny çekmek möhletini dolduranyndan soň bir ýylyň geçmegi bilen;

d) ortaça agyr jenaýaty edendigi üçin azatlykdan mahrum etmäge iş kesilen adam babatda esasy we goşmaça jezasyny çekmek möhletini dolduranyndan soň iki ýylyň geçmegi bilen;

e) agyr jenaýaty edendigi üçin azatlykdan mahrum etmäge iş kesilen adam babatda esasy we goşmaça jezasyny çekmek möhletini dolduranyndan soň üç ýylyň geçmegi bilen;

ä) aýratyn agyr jenaýaty edendigi üçin azatlykdan mahrum etmäge iş kesilen adam babatda esasy we goşmaça jezasyny çekmek möhletini dolduranyndan soň bäş ýylyň geçmegi bilen.

3. Eger adam jeza çekmekden kanun arkaly bellenilen tertipde möhletinden öň boşadylan bolsa ýa-da jeza çekmegiň doldurylmadyk bölegi onuň has ýeňli bilen çalşyrylan bolsa, onda iş kesilenlik aýbynyň öz-özünden aýrylmak möhleti esasy we goşmaça jezasyny çekmegiň hakyky möhletini doldurmagyndan ugur alnyp hasaplanylýar.

4. Eger jezasyny çeken adam iş kesilenlik aýbynyň öz-özünden aýrylmak möhleti geçýänçä täzeden jenaýat etse, onda jenaýatlaryň ikisi boýunça-da iş kesilenlik aýbynyň möhletini soňky jenaýat üçin jezany (esasy we goşmaça) çekenden soň hasaplap başlamak bilen, olardan has agyr jenaýat üçin iş kesilenlik aýbynyň öz-özünden aýrylmak möhleti geçýänçä, ol adam iki jenaýat boýunça hem iş kesilen hasaplanylýar.

5. Eger iş kesilen adam jeza çekmek möhletini dolduranyndan soň özüni birkemsiz alyp baran bolsa, onda onuň haýyş etmegi boýunça kazyýet onuň iş kesilenlik aýbynyň öz-özünden aýrylýan möhletiniň gutarmagyndan öň, ýöne bu möhletiň ýarysy dolýan wagtyndan ir bolmadyk möhletde ondan iş kesilenlik aýbyny aýryp biler.

6. Iş kesilenlik aýbynyň öz-özünden aýrylmagy ýa-da aýrylmagy bilen iş kesilenlik aýby bilen baglanyşykly ähli hukuk netijeleri ýatyrylýar hem-de adam iş kesilen hasap edilmeýär.

 

V BÖLÜM. KÄMILLIK ÝAŞYNA

ÝETMEDIKLERIŇ JOGAPKÄRÇILIGI

 

XIII BAP. KÄMILLIK ÝAŞYNA ÝETMEDIK ADAMLARYŇ JENAÝAT JOGAPKÄRÇILIGINIŇ WE JEZASYNYŇ AÝRATYNLYKLARY

 

81-nji madda. Kämillik ýaşyna ýetmedik adamlaryň

     jenaýat jogapkärçiligi

1. Jenaýat eden pursadynda on dört ýaşyny dolduran, ýöne on sekiz ýaşyny doldurmadyklar, kämillik ýaşyna ýetmedik adamlar diýlip ykrar edilýär. Degişli ýaşa ýetilen pursat doglan senesine gabat gelýän günüň yz ýanyndaky günüň başlanýan wagty hasaplanylýar.

2. On sekiz ýaşyna çenli jenaýat eden adamlaryň jenaýat jogapkärçiligi şu Kodeksiň şu bölüminiň maddalary we umumy düzgünleri arkaly kesgitlenilýär.

3. Jenaýat eden kämillik ýaşyna ýetmedik adamlara jeza bellenilip ýa-da terbiýeçilik häsiýetli mejbury çäreler ulanylyp bilner.

 

82-nji madda. Jezanyň bellenilmegi

1. Kämillik ýaşyna ýetmedik adama jeza bellenilende onuň ýaşaýyş we terbiýeleniş şertleri, psihiki ösüş derejesi, şahsyýetiň beýleki aýratynlyklary, jenaýaty etmegiň delilleri (motiw), şeýle hem uly ýaşly adamlaryň we beýleki kämillik ýaşyna ýetmedik adamlaryň täsiri göz öňünde tutulýar.

2. Kämillik ýaşyna ýetmezlik jogapkärçiligi ýeňilleşdirýän ýagdaý hökmünde jogapkärçiligi ýeňilleşdirýän we agyrlaşdyrýan beýleki ýagdaýlar bilen bilelikde göz öňünde tutulýar.

3. Kazyýet kämillik ýaşyna ýetmedik adam tarapyndan edilen jenaýatyň anyk ýagdaýlaryny, onuň psihiki ösüşini, durmuş we ýaşaýyş şertlerini, saglyk ýagdaýyny we bilim derejesini, şeýle hem şu Kodeksiň 58-nji maddasynda kesgitlenilen gaýry ýagdaýlary nazara alyp, oňa şu Kodeksiň Aýratyn böleginiň degişli maddasynda göz öňünde tutulan jezanyň ýerine onuň azatlygy çäklendirmek görnüşini bellemek bilen çäklenip biler.

 

83-nji madda. Jezanyň görnüşleri 

Kämillik ýaşyna ýetmedik adamlara bellenilýän jezanyň görnüşleri şulardyr:

a) jerime;

b) düzediş işleri;

ç) azatlygy çäklendirmek;

d) azatlykdan mahrum etmek.

 

84-nji madda. Jerime

Jerime kämillik ýaşyna ýetmedik adamlar babatda bellenilen binýatlyk mukdarynyň ikisinden ellisine çenli bolan möçberde bellenilýär. Iş kesilen kämillik ýaşyna ýetmedik adama kazyýet tarapyndan bellenilen jerime onuň ata-enesine ýa-da onuň beýleki kanuny wekillerine olaryň razylygy bilen hem töletdirilip bilner.

 

85-nji madda. Düzediş işleri

1. Düzediş işleri diňe on alty ýaşyna ýeten, zähmet çekmäge ukyply kämillik ýaşyna ýetmedik adamlara özleriniň iş ýerlerinde, eger kämillik ýaşyna ýetmedik adam işlemeýän we okamaýan bolsa, iş kesileniň ýaşaýan ýeriniň çägindäki başga ýerlerde alty aýa çenli möhlet bilen ulanylýar.

2. Kämillik ýaşyna ýetmedik adamlar düzediş işleriniň möhletini doldurmakdan zandyýamanlyk bilen boýun gaçyran ýagdaýynda, kazyýet düzediş işleriniň doldurylmadyk möhletini azatlykdan mahrum etmek bilen çalşyryp biler, emma onuň möhleti dört aýdan köp bolmaly däldir. Düzediş işlerini azatlykdan mahrum etmek bilen çalşyrmak şu Kodeksiň 48-nji maddasynyň üçünji böleginde göz öňünde tutulan düzgünler boýunça geçirilýär.

86-njy madda. Azatlygy çäklendirmek

Kämillik ýaşyna ýetmedik adamlara azatlygy çäklendirmek bir ýyldan iki ýyla çenli möhlete bellenilýär.

 

87-nji madda. Azatlykdan mahrum etmek

1. Kämillik ýaşyna ýetmedik adamlary uly bolmadyk agyr jenaýat üçin azatlykdan mahrum etmek bir ýyldan ýokary bolmadyk möhlete, ortaça agyr jenaýat üçin azatlykdan mahrum etmek bäş ýyldan ýokary bolmadyk möhlete, agyr jenaýat üçin azatlykdan mahrum etmek dokuz ýyldan ýokary bolmadyk möhlete, aýratyn agyr jenaýat üçin bolsa on iki ýyldan ýokary bolmadyk möhlete bellenilýär.

2. Uly bolmadyk agyr we ortaça agyr jenaýatlary ilkinji gezek eden kämillik ýaşyna ýetmedik adamlara azatlykdan mahrum etmek görnüşindäki jeza bellenilmeýär. 

3. Höküm çykarylan pursadynda on sekiz ýaşyna ýetmedik adama terbiýeleýiş edarasynda azatlykdan mahrum etmek görnüşindäki jeza möhletini doldurmak bellenilýär.

 

88-nji madda. Jezadan boşatmak

Uly bolmadyk agyr ýa-da ortaça agyr jenaýaty ilkinji gezek eden kämillik ýaşyna ýetmedik adamy, eger eden etmişiniň we onuň netijesiniň häsiýeti, şahsyýeti hem-de işiň başga ýagdaýlary hakyndaky maglumatlar boýunça onuň düzelmegi jezany ulanmazdan mümkin bolsa, kazyýet jezadan boşadyp we oňa terbiýeçilik häsiýetli mejbury çäreleri ulanyp biler.

 

89-njy madda. Terbiýeçilik häsiýetli mejbury çäreleri ulanmak

1. Uly bolmadyk agyr ýa-da ortaça agyr jenaýaty ilkinji gezek eden kämillik ýaşyna ýetmedik adam, eger onuň düzelmegini terbiýeçilik häsiýetli mejbury çäreleri ulanmak arkaly gazanyp bolmagy mümkin diýlip hasap edilse, jenaýat jogapkärçiliginden boşadylyp bilner.

2. Kämillik ýaşyna ýetmedik adama terbiýeçilik häsiýetli şu aşakdaky çäreler bellenilip bilner:

a) duýduryş;

b) ata-eneleriniň, olaryň ornuny tutýanlaryň, kanuny wekilleriniň          ýa-da içeri işler edaralarynyň gözegçiligine bermek;

ç) ýetiren zyýanyny düzetmek borjuny üstüne ýüklemek;

d) boş wagtyny çäklendirmek we özüni alyp barşyna aýratyn talaplary bellemek.

3. Kämillik ýaşyna ýetmedik adama bir wagtyň özünde terbiýeçilik häsiýetli mejbury çäreleriň birnäçesi bellenilip bilner. Şu maddanyň ikinji böleginiň «b» we «d» bentlerinde göz öňünde tutulan terbiýeçilik häsiýetli mejbury çäreleri ulanmagyň möhletiniň dowamlylygy şol çäreleri bellän edara tarapyndan kesgitlenilýär.

4. Terbiýeçilik häsiýetli özüne bellenilen mejbury çärelerde göz öňünde tutulan talaplary kämillik ýaşyna ýetmedik adamyň yzygiderli ýerine ýetirmeýän ýagdaýynda, bu çäre ygtyýarly döwlet edarasynyň teklipnamasy boýunça ýatyrylýar we materiallar kämillik ýaşyna ýetmedik adamy jenaýat jogapkärçiligine çekmek üçin iberilýär.

 

90-njy madda. Terbiýeçilik häsiýetli mejbury 

      çäreleriň mazmuny

1. Duýduryş kämillik ýaşyna ýetmedik adama onuň etmişi bilen ýetirilen zyýany we jenaýat kanunynda göz öňünde tutulan etmişleri gaýtadan edende getirjek netijelerini düşündirmekden ybaratdyr.

2. Gözegçilige bermek kämillik ýaşyna ýetmedik adama terbiýeçilik häsiýetli we onuň özüni alyp barşyna gözegçilik borçlaryny şu Kodeksiň 89-njy maddasynyň ikinji böleginiň «b» bendinde görkezilen adamlaryň üstüne ýüklemekden ybaratdyr.

3. Ýetiren zyýanyny düzetmek borjuny üstüne ýüklemek kämillik ýaşyna ýetmedik adamyň emläk ýagdaýyny we onda degişli zähmet endikleriniň bardygyny hasaba almak bilen bellenilýär.

4. Boş wagtyny çäklendirmek käbir ýerlere barmagy, boş wagtyň belli bir görnüşlerini peýdalanmagy, gije-gündiziň belli bir wagtyndan soň öýünden daşarda bolmagy gadagan etmegi, içeri işler edaralarynyň rugsady bolmasa, başga ýerlere gitmegi çäklendirmegi göz öňünde tutup biler. Şeýle hem kämillik ýaşyna ýetmedik adama okuwyny dowam etmek üçin mekdebine gaýdyp barmak ýa-da ygtyýarly döwlet edarasynyň kömegi bilen işe ýerleşmek talaplary bildirilip bilner.

Bu sanaw gutarnykly däldir.

 

91-nji madda. Jezadan şertleýin-möhletinden öň boşatmak

Düzediş işlerinde işletmäge ýa-da azatlykdan mahrum edilmäge iş kesilen kämillik ýaşyna ýetmedik adam babatda jezadan şertleýin-möhletinden öň boşatmagy:

a) uly bolmadyk agyr ýa-da ortaça agyr jenaýat üçin bellenilen jeza möhletiniň azyndan dörtden birini;

b) agyr jenaýat üçin bellenilen jeza möhletiniň azyndan üçden birini;

        ç) aýratyn agyr jenaýat üçin bellenilen jeza möhletiniň azyndan üçden ikisini hakyky çekeninden soň ulanylyp bilner.

 

92-nji madda. Wagt möhleti (müddet)

On sekiz ýaşy dolmanka jenaýat eden adamy jenaýat jogapkärçiliginden ýa-da jezadan wagt möhletiniň geçmegi bilen baglanyşyklylykda boşatmak şu Kodeksiň 73-nji we 78-nji maddalarynda göz öňünde tutulandakydan üç esse az möhleti ulanmak bilen geçirilýär.

 

93-nji madda. Iş kesilenlik aýbynyň öz-özünden aýrylýan möhleti

On sekiz ýaşy dolmanka jenaýat eden adamlar üçin iş kesilenlik aýbynyň öz-özünden aýrylýan möhleti şu Kodeksiň 80-nji maddasynyň ikinji böleginde göz öňünde tutulyşy boýunça kemeldilýär we degişlilikde şulara deňdir:

a) uly bolmadyk agyr jenaýat üçin azatlykdan mahrum etmek jezasyny çekmek möhletini dolduranyndan soň alty aýa;

b)  ortaça agyr jenaýat üçin azatlykdan mahrum etmek jezasyny çekmek möhletini dolduranyndan soň bir ýyla;

ç) agyr jenaýat üçin azatlykdan mahrum etmek jezasyny çekmek möhletini dolduranyndan soň iki ýyla;

d) aýratyn agyr jenaýat üçin azatlykdan mahrum etmek jezasyny çekmek möhletini dolduranyndan soň dört ýyla.

 

VI BÖLÜM. LUKMANÇYLYK HÄSIÝETLI MEJBURY

ÇÄRELERI ULANMAGYŇ ESASLARY WE TERTIBI

 

XIV BAP. LUKMANÇYLYK HÄSIÝETLI

MEJBURY ÇÄRELER

 

94-nji madda. Lukmançylyk häsiýetli mejbury çäreleri

     ulanmagyň esaslary

1. Lukmançylyk häsiýetli mejbury çäreler kazyýet tarapyndan şu adamlara bellenilip bilner:

a) jenaýat kanunynda göz öňünde tutulan etmişi akyly düzüw dällik ýagdaýda amala aşyrana;

b) jenaýaty amala aşyranyndan soň jezany bellemäge ýa-da ýerine ýetirmäge mümkinçilik bermeýän psihiki taýdan bozulma bilen keselläne.

2. Arakhorlukdan, neşekeşlikden ýa-da toksikomaniýadan we beýleki psihoaktiw maddalara baglylykdan ejir çekýän, jenaýaty eden adamlar babatda olary bejermek we jezanyň maksadyna ýetilmegi üçin ýardam edýän şertleri döretmek maksady bilen, kazyýet tarapyndan jeza bilen bir hatarda lukmançylyk häsiýetli mejbury çäreler bellenilip bilner.

3. Lukmançylyk häsiýetli mejbury çäreleri ýerine ýetirmegiň tertibi Türkmenistanyň jenaýat-ýerine ýetiriş kanunçylygy tarapyndan kesgitlenilýär.

4. Uly bolmadyk agyr jenaýaty eden, şu maddanyň birinji böleginde sanalyp geçilen adamlar, şeýle hem özüniň psihiki ýagdaýy boýunça howp döretmeýän adamlar babatda kazyýet olary bejermek ýa-da psihiatrik edaralara ibermek baradaky meseleleri çözmek üçin psihiatrik kömek we ol berlende raýatlaryň hukuk kepillikleri hakynda Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde zerur bolan materiallary saglygy goraýyş edaralaryna berip biler.

 

95-nji madda. Lukmançylyk häsiýetli mejbury 

     çäreleri ulanmagyň maksatlary

Lukmançylyk häsiýetli mejbury çäreler ulanylýan adamlaryň jenaýat kanunynda göz öňünde tutulan täze etmişleri etmeginiň öňüni almak, şeýle hem şol adamlary bejermek ýa-da olaryň psihiki ýagdaýyny özi          ýa-da beýleki adamlar üçin howplulygy ýa-da başga bir düýpli zyýan ýetirmek howpuny aradan aýrar ýaly derejede gowulandyrmak maksady bilen ulanylýar.

 

96-njy madda. Lukmançylyk häsiýetli mejbury 

      çäreleriň görnüşleri

1. Kazyýet lukmançylyk häsiýetli mejbury çäreleriň şu aşakdaky görnüşlerini belläp biler:

a) gatnawly usulda mejbury gözegçiligi we bejerişi;

b) umumy görnüşli ýatymlaýyn usulda psihiatrik mejbury bejerişi;

ç) ýöriteleşdirilen görnüşli psihiatrik edarasynda mejbury bejerişi;

d) güýçli gözegçilikli ýöriteleşdirilen görnüşli psihiatrik edarasynda mejbury bejerişi.

2. Jenaýat kanunynda göz öňünde tutulan etmişi akyly düzüw ýagdaýda eden, ýöne arakhorlukdan, neşekeşlikden ýa-da toksikomaniýadan bejertmäge mätäç bolan iş kesilene kazyýet jeza bilen bir hatarda gatnawly şertlerindäki mejbury gözegçilik we bejeriş görnüşinde lukmançylyk häsiýetli  mejbury çäräni belläp biler.

 

 

XV BAP. LUKMANÇYLYK HÄSIÝETLI MEJBURY

ÇÄRELERIŇ BELLENILMEGI WE BES EDILMEGI

 

97-nji madda. Lukmançylyk häsiýetli mejbury 

     çäreleriň bellenilmegi

1. Gatnawly şertlerindäki mejbury gözegçilik we bejeriş şu Kodeksiň 94-nji maddasynda göz öňünde tutulan esaslar bar ýagdaýynda, eger şol adam özüniň psihiki ýagdaýy boýunça ýatymlaýyn psihiatrik edarasyna ýerleşdirilmegine mätäçlik çekmeýän bolsa, bellenilip bilner.

2. Ýatymlaýyn psihiatrik edarasynda mejbury bejeriş şu Kodeksiň 94-nji maddasynda göz öňünde tutulan esaslar bar ýagdaýynda, eger şol adamyň psihiki taýdan bozulma keseliniň häsiýeti we agyrlygy diňe hassahana şertlerinde amala aşyryp bolýan bejermek, seretmek, saklamak we gözegçilik etmek şertlerini talap edýän bolsa, bellenilip bilner.

3. Umumy görnüşli ýatymlaýyn psihiatrik edarasynda mejbury bejeriş psihiki ýagdaýy boýunça hassahana ýerleşdirilmegine mätäç, ýöne güýçli gözegçiligi talap etmeýän adama bellenilip bilner.

4. Ýöriteleşdirilen görnüşli ýatymlaýyn psihiatrik edarasynda mejbury bejeriş özüniň psihiki ýagdaýy boýunça hemişelik gözegçiligi talap edýän adama bellenilip bilner.

5. Güýçli gözegçilikli ýöriteleşdirilen görnüşli ýatymlaýyn psihiatrik edarasyndaky mejbury bejeriş özüniň psihiki ýagdaýy özi ýa-da beýleki adamlar üçin aýratyn howply bolup durýan we hemişelik hem-de güýçli gözegçiligi talap edýän adama bellenilip bilner.

 

98-nji madda. Lukmançylyk häsiýetli mejbury çäreleri

     dowam etdirmek, üýtgetmek we bes etmek

1. Lukmançylyk häsiýetli mejbury çäreleri dowam etdirmek, üýtgetmek we bes etmek psihiator-lukmanlar toparynyň çykaran netijesi esasynda psihiatrik kömek berýän edaranyň ýolbaşçylygynyň ýazyp bermegi boýunça kazyýet tarapyndan amala aşyrylýar.

2. Lukmançylyk häsiýetli mejbury çäresi bellenilen adam, şeýle çäräni bes etmek ýa-da üýtgetmek hakynda esaslaryň bardygy baradaky meseläni çözmek üçin kazyýetde teklip girizmek maksady bilen, şu maddanyň birinji böleginde görkezilen topar tarapyndan alty aýda azyndan bir gezek barlanylyp görülmäge degişlidir. Lukmançylyk häsiýetli mejbury çäresini bes etmek ýa-da üýtgetmek üçin esaslar ýok bolsa, psihiatrik kömegi berýän edaranyň ýolbaşçylygy mejbury bejerişi dowam etdirmek üçin kazyýete öz gelen netijesini berýär. Mejbury bejerilişiň birinji dowam etdirilmesi lukmançylyk häsiýetli mejbury çäresiniň başlanan pursadyndan alty aý geçeninden soň amala aşyrylyp bilner.

3. Lukmançylyk häsiýetli mejbury çäräni üýtgetmek ýa-da bes etmek şol adamyň psihiki ýagdaýy öň bellenilen çäräniň zerurlygy aradan aýrylýan derejede üýtgän ýa-da lukmançylyk häsiýetli başga bir çäräni bellemek zerurlygy ýüze çykan halatynda, kazyýet tarapyndan amala aşyrylýar.

4. Ýatymlaýyn psihiatrik edarasynda mejbury bejerişi bes edip, kazyýet şol adama şu Kodeksiň 97-nji maddasynyň birinji bölegine laýyklykda mejbury gatnawly usulda gözegçiligi we bejerişi belläp biler.

 

99-njy madda. Lukmançylyk häsiýetli mejbury çäreleri

      ulanmagyň wagtynyň hasaba alynmagy

Jenaýat edeninden soň, psihiki taýdan bozulma bilen kesellän adama lukmançylyk häsiýetli mejbury çäreler ulanylan döwür onuň sagaldylan we oňa jeza bellenilen ýa-da onuň ýerine ýetirilmegi dikeldilen halatynda, jeza möhletine hasaba alynýar.

 

100-nji madda. Jezany ýerine ýetirmek bilen 

       birleşdirilen mejbury bejeriş

1. Şu Kodeksiň 96-njy maddasynyň ikinji böleginde göz öňünde tutulan halatlarda lukmançylyk häsiýetli mejbury çäreleri azatlykdan mahrum etmek görnüşinde jeza möhletini doldurýan ýerinde, jeza çekmegiň başga görnüşi boýunça iş kesilenler babatda gatnawly usulda psihiatrik kömegini berýän saglygy goraýyş edaralarynda ýerine ýetirilýär. 

2. Lukmançylyk-maslahat beriş toparynyň çykaran netijesi esasynda, eger ol iş kesileniň psihiki ýagdaýyna we bejerişiň bähbidine esaslanýan bolsa, kazyýet şeýle adamy ýatymlaýyn psihiatrik edarasyna ýa-da başga bejeriş edarasyna iberip biler. Şonda şu Kodeksiň 98-nji maddasynyň ikinji böleginde göz öňünde tutulan barlap görmegiň möhleti berjaý edilmelidir.

3. Agzalan edaralarda bolnan wagt jezanyň möhletini dolduryş möhletine hasaba alynýar. Iş kesileni agzalan edaralarda mundan beýläk bejermegiň zerurlygy aradan aýrylanda, ol kazyýetiň çözgüdi boýunça şu maddanyň dördünji böleginde göz öňünde tutulan tertipde jeza möhletini doldurmak üçin iberilýär.

4. Jezany ýerine ýetirmek bilen birleşdirilen lukmançylyk häsiýetli mejbury çäresini bes etmek lukmançylyk-maslahat beriş toparynyň çykaran netijesine esaslanan jezany ýerine ýetirýän edaranyň görkezmesi boýunça berjaý edilýär.

 

AÝRATYN BÖLEK

 

VII BÖLÜM. ŞAHSYÝETE GARŞY JENAÝATLAR

 

XVI BAP. JANA WE SAGLYGA GARŞY JENAÝATLAR

 

101-nji madda. Bilkastlaýyn adam öldürmek

1. Bilkastlaýyn adam öldürene,

bir ýyldan üç ýyla çenli möhlete belli bir ýerde ýaşamak borjuny ýükläp ýa-da ýüklemän, sekiz ýyldan on bäş ýyla çenli möhlete azatlykdan mahrum etmek jezasy berilýär.

2. Bilkastlaýyn adam öldürene:

a) iki ýa-da şondan köp adamy;

b) öz gulluk ýa-da jemgyýetçilik borjuny amala aşyrmagy bilen baglanyşykly adamy ýa-da onuň ýakyn adamlaryny;

ç) garawsyzlygy günäkäre görnetin bolup duran adamy, şeýle hem adamy ogurlamak ýa-da girewine almak bilen baglanyşyklylykda;

d) göwreliligi günäkäre görnetin bolup duran aýaly;

e) zorlamak ýa-da jyns häsiýetli zorlukly hereketler bilen baglanyşyklylykda;

ä) aýratyn zalymlyk bilen;

f) köp adamlaryň jany üçin görnetin howply usul bilen;

g) deslapdan dilleşmezden iki ýa-da şondan köp adam ýa-da deslapdan dilleşmek boýunça adamlaryň topary, guramaçylykly topar         ýa-da jenaýatçylykly bileleşik tarapyndan;

h) betnebislik niýeti bilen, şeýle hem hakyna tutma boýunça;

i) huligançylyk niýeti bilen;

j) başga jenaýaty ýaşyrmak ýa-da onuň amala aşyrylmagyny ýeňilleşdirmek maksady bilen;

ž) durmuş, milli, jyns ýa-da dini ýigrenç ýa-da duşmançylykly garamak bilen;

k) gan, ar almak maksady bilen;

l) gaýtadan edilen, şu Kodeksiň 102-nji we 103-nji maddalarynda göz öňünde tutulan etmişler muňa girmeýär;

m) aýratyn howply residiwde;

n) adamyň beden agzalaryny ýa-da dokumalaryny ulanmak maksady bilen edilse,

bir ýyldan üç ýyla çenli möhlete belli bir ýerde ýaşamak borjuny ýükläp ýa-da ýüklemän, on ýyldan ýigrimi bäş ýyla çenli möhlete azatlykdan mahrum etmek jezasy berilýär.

 

102-nji madda. Gazaplanma ýagdaýynda adam öldürmek

1. Jebir çekeniň zorluk ulanmagy, masgaralamagy ýa-da agyr kemsitmegi ýa-da gaýry bikanun ýa-da ahlaksyz hereketleri (hereketsizligi), şeýle hem jebir çekeniň yzygiderli hukuga ters gelýän  ýa-da özüni ahlaksyz alyp barmagy bilen baglylykda dörän uzak wagtlap psihika zeper ýetiriji ýagdaý netijesinde birden dörän güýçli ruhy tolgunmasy (gazaplanmasy) ýagdaýynda adam öldürene,

üç ýyla çenli möhlete azatlykdan mahrum etmek jezasy berilýär.

2. Şu maddanyň birinji böleginde görkezilen ýagdaýlarda iki we şondan köp adam öldürene,

üç ýyldan bäş ýyla çenli möhlete azatlykdan mahrum etmek jezasy berilýär.

 

103-nji madda. Zerur goranyş çäklerinden çykmak ýa-da

       jenaýat eden adamy tutmak üçin zerur

       çärelerden çykmak bilen, adam öldürmek

1. Zerur goranyş çäklerinden çykmak bilen, bilkastlaýyn adam öldürene,

iki ýyla çenli möhlete düzediş işlerinde işletmek ýa-da üç ýyla çenli möhlete azatlykdan mahrum etmek jezasy berilýär.

2. Jenaýat eden adamy tutmak üçin zerur çärelerden çykylyp, ony bilkastlaýyn öldürene,

iki ýyla çenli möhlete düzediş işlerinde işletmek ýa-da üç ýyla çenli möhlete azatlykdan mahrum etmek jezasy berilýär.

 

104-nji madda. Enäniň täze dogran çagasyny 

       bilkastlaýyn öldürmegi

Ene, çaga dogurýan wagtynda ýa-da gös-göni çaga dograndan soň, şeýle hem psihika zeper ýetiriji şertler ýa-da akyly düzüwligi aradan aýyrmaýan psihiki bozulma ýagdaýynda täze dogran çagasyny bilkastlaýyn öldürse,

bäş ýyla çenli möhlete azatlykdan mahrum etmek jezasy berilýär.

 

105-nji madda. Seresapsyzlykdan adamyň ölmegine getirmek

1. Seresapsyzlykdan adamyň ölmegine getirendigi üçin,

bellenilen binýatlyk mukdarynyň otuzysyndan ýetmişisine çenli möçberde jerime salynýar ýa-da üç ýyla çenli möhlete azatlykdan mahrum etmek jezasy berilýär.

2. Seresapsyzlykdan iki we şondan köp adamyň ölmegine getirendigi üçin,

bäş ýyla çenli möhlete azatlykdan mahrum etmek jezasy berilýär.

 

106-njy madda. Öz-özüni öldürmäge maýyl etmek we

        öz-özüni öldürmäge mejbur etmek

1. Öz-özüni öldürmäge maýyl etmek, ýagny ynandyrmak, aldamak arkaly ýa-da başga ýol bilen beýleki adamda öz-özüni öldürmegi ýüregine düwmegi oýarsa, eger şol adam öz-özüni öldürse ýa-da öz-özüni öldürmäge kast etse,

üç ýyla çenli möhlete azatlykdan mahrum etmek jezasy berilýär.

2. Adama haýbat atmak, töhmet atmak, çydamsyz güne salmak ýa-da onuň şahsy mertebesini birsyhly kemsitmek bilen, ony öz-özüni öldürmäge mejbur edene ýa-da öz-özüni öldürmegiň kastyna düşürene,

bäş ýyla çenli möhlete azatlykdan mahrum etmek jezasy berilýär.

3. Şu maddanyň ikinji böleginde göz öňünde tutulan etmişi, kämillik ýaşyna ýetmedik adam babatda edene,

sekiz ýyla çenli möhlete azatlykdan mahrum etmek jezasy berilýär.

 

107-nji madda. Saglyga bilkastlaýyn agyr zyýan ýetirmek

1. Syna bilkastlaýyn agyr zyýanyň ýetirilmegi adamyň janyna howp salsa ýa-da şonuň netijesinde adam görmekden, geplemekden, eşitmekden galsa ýa-da haýsydyr bir beden agzasyny ýitirse ýa-da           haýsy-da bolsa bir beden agzasy işlemekden kesilse ýa-da ýüzi düzedip bolmajak bedroýlyga  sezewar edilse, şeýle hem saglygyna, jany üçin howply bolan başga bir zyýan ýetip, umumy işe ýarawlylygynyň azyndan üçden bir bölegini uzak wagtlaýyn ýitirse ýa-da hünär işine ýarawlylygyny doly ýitirse ýa-da göwresinden çagasy aýrylsa ýa-da psihiki kesele ýoluksa,

üç ýyldan sekiz ýyla çenli möhlete azatlykdan mahrum etmek jezasy berilýär.

2. Şonuň ýaly etmişler:

a) göwreliligi günäkäre görnetin bolup duran aýal babatynda;

b) adamyň öz gulluk ýa-da jemgyýetçilik borjuny ýerine ýetirmegi bilen baglanyşykly şol adam ýa-da onuň ýakyn adamlary babatynda;

ç) deslapdan dilleşmezden iki ýa-da şondan köp adam tarapyndan        ýa-da deslapdan dilleşmek boýunça adamlaryň topary tarapyndan;

d) azap bermek ýa-da jebir çekdirmek häsiýetindäki usul bilen;

e) umumy howply usul bilen;

ä) huligançylyk niýeti bilen;

f) durmuş, milli, jyns ýa-da dini ýigrenç ýa-da duşmançylyk bilen;

g) guramaçylykly topar tarapyndan;

h) iki ýa-da şondan köp adam babatynda;

i) gaýtadan;

j) adamyň beden agzalaryny ýa-da dokumalaryny ulanmak maksady bilen edilse,

bäş ýyldan on ýyla çenli möhlete azatlykdan mahrum etmek jezasy berilýär.

3. Şu maddanyň birinji ýa-da ikinji böleginde göz öňünde tutulan etmişler jenaýatçylykly bileleşik tarapyndan edilse ýa-da seresapsyzlykdan jebir çekeniň ölmegine getirse,

alty ýyldan on bäş ýyla çenli möhlete azatlykdan mahrum etmek jezasy berilýär.

 

108-nji madda. Saglyga bilkastlaýyn orta agyrlykda

       zyýan ýetirmek

1. Syna bilkastlaýyn zyýanyň ýetirilmegi ýa-da saglyga gaýry zyýan ýetirilmegi adamyň jany üçin howply bolmasa we şu Kodeksiň 107-nji maddasynda göz öňünde tutulan netijelere getirmese, ýöne saglygyň uzak wagtlaýyn bozulmagyna getiren zyýany ýetiren ýa-da umumy işe ýarawlylygyň üçden bir böleginden azynyň ep-esli wagtlap ýitirilmegine getiren bolsa,

bellenilen binýatlyk mukdarynyň ýigrimisinden kyrkysyna çenli möçberde jerime salynýar ýa-da dört ýüz segsen sagada çenli hökmany işlerde işletmek ýa-da iki ýyla çenli möhlete düzediş işlerinde işletmek ýa-da üç ýyla çenli möhlete azatlykdan mahrum etmek jezasy berilýär.

2. Şonuň ýaly etmişler:

a) göwreliligi günäkäre görnetin bolup duran aýal babatda;

b) iki ýa-da şondan köp adam babatda;

ç) adamyň öz gulluk ýa-da jemgyýetçilik borjuny ýerine ýetirmegi bilen baglanyşykly şol adam ýa-da onuň ýakyn adamlary babatda;

d) deslapdan dilleşmezden iki ýa-da şondan köp adam tarapyndan  ýa-da deslapdan dilleşmek boýunça adamlaryň topary tarapyndan;

e) azap bermek ýa-da jebir çekdirmek häsiýetindäki usul bilen;

ä) huligançylyk niýeti bilen;

f) durmuş, milli, jyns ýa-da dini ýigrenç ýa-da duşmançylyk bilen;

g) gaýtadan edilse,

bellenilen binýatlyk mukdarynyň ýigrimisinden ellisine çenli möçberde jerime salynýar ýa-da iki ýyla çenli möhlete düzediş işlerinde işletmek ýa-da bäş ýyla çenli möhlete azatlykdan mahrum etmek jezasy berilýär.

 

109-njy madda. Gazaplanma ýagdaýynda saglyga

        bilkastlaýyn agyr zyýan ýetirmek

Jebir çekeniň zorluk etmegi, masgaralamagy ýa-da agyr kemsitmegi netijesinde ýa-da gaýry kanuna ters gelýän ýa-da ahlaksyz hereketleri (hereketsizligi), şonuň ýaly-da jebir çekeniň yzygiderli hukuga ters gelýän ýa-da özüni ahlaksyz alyp barmagy bilen dörän uzak wagtlap akyla zeper ýetirýän ýagdaý netijesinde birden dörän güýçli ruhy tolgunmasy (gazaplanmasy) ýagdaýynda saglyga bilkastlaýyn agyr zyýan ýetirene,

bellenilen binýatlyk mukdarynyň ýigrimisinden otuzysyna çenli möçberde jerime salynýar ýa-da dört ýüz segsen sagada çenli hökmany işlerde işletmek ýa-da iki ýyla çenli möhlete düzediş işlerinde işletmek ýa-da iki ýyla çenli möhlete azatlykdan mahrum etmek jezasy berilýär.

 

110-njy madda. Zerur goranyş çäklerinden çykmak

        bilen ýa-da jenaýat eden adam tutulanda

        saglyga bilkastlaýyn agyr zyýan ýetirmek

1. Zerur goranyş çäklerinden çykmak bilen, saglyga bilkastlaýyn agyr zyýan ýetirene,

bellenilen binýatlyk mukdarynyň ýigrimisine çenli möçberde jerime salynýar ýa-da dört ýüz segsen sagada çenli hökmany işlerde işletmek           ýa-da bir ýyla çenli möhlete düzediş işlerinde işletmek ýa-da bir ýyla çenli möhlete azatlykdan mahrum etmek jezasy berilýär.

2. Jenaýat eden adamy tutmak üçin zerur bolan çäklerden çykmak bilen onuň saglygyna bilkastlaýyn agyr zyýan ýetirene,

bellenilen binýatlyk mukdarynyň ýigrimisinden otuzysyna çenli möçberde jerime salynýar ýa-da dört ýüz segsen sagada çenli hökmany işlerde işletmek ýa-da iki ýyla çenli möhlete düzediş işlerinde işletmek ýa-da iki ýyla çenli möhlete azatlykdan mahrum etmek jezasy berilýär.

 

 

111-nji madda. Horlamak

1. Adamy birsyhly urmak ýa-da gaýry zorlukly usul bilen fiziki           ýa-da psihiki ezýetler berilse, ýöne ol şu Kodeksiň 107-nji we 108-nji maddalarynda göz öňünde tutulan netijelere getirmese,

iki ýyla çenli möhlete düzediş işlerinde işletmek ýa-da iki ýyla çenli möhlete azatlykdan mahrum etmek jezasy berilýär.

2. Şonuň ýaly etmişler:

a) göwreliligi günäkäre görnetin bolup duran aýal babatda;

b) adamyň öz gulluk ýa-da jemgyýetçilik borjuny ýerine ýetirmegi bilen baglanyşykly şol adam ýa-da onuň ýakyn adamlary babatda;

ç) kämillik ýaşyna ýetmedik adam babatda ýa-da biçäre ýagdaýdadygy günäkäre görnetin bolup duran ýa-da günäkäre maddy         ýa-da başga hili garaşly bolan adam babatda, şeýle hem ogurlanan ýa-da girew hökmünde tutulan adam babatda;

d) deslapdan dilleşmezden iki ýa-da şondan köp adam tarapyndan  ýa-da deslapdan dilleşmek boýunça adamlaryň topary tarapyndan;

e) iki ýa-da şondan köp adam babatda;

ä) gynamak arkaly;

f) hakyna tutmak arkaly;

g) durmuş, milli, jyns ýa-da dini ýigrenç ýa-da duşmançylyk bilen edilse,

üç ýyldan ýedi ýyla çenli möhlete azatlykdan mahrum etmek jezasy berilýär.

 

112-nji madda. Garaşlylyk ýagdaýynda ýa-da biçäre

       ýagdaýda bolan adama ýowuz çemeleşmek

1. Garaşlylyk ýagdaýynda ýa-da kesellidigi, maýyplygy bolan, kämillik ýaşyna ýetmändigi ýa-da gartaşandygy üçin biçäre ýagdaýda bolan adama ýowuz çemeleşene,

bir ýyla çenli möhlete düzediş işlerinde işletmek ýa-da iki ýyla çenli möhlete azatlykdan mahrum etmek jezasy berilýär.

2. Şonuň ýaly etmiş, eger seresapsyzlykdan adamyň ölümine ýa-da başga agyr netijelere getirse,

dört ýyla çenli möhlete azatlykdan mahrum etmek jezasy berilýär.

 

113-nji madda. Saglyga seresapsyzlykdan agyr zyýan ýetirmek

Saglyga seresapsyzlykdan agyr zyýan ýetirene,

bellenilen binýatlyk mukdarynyň ýigrimisinden ellisine çenli möçberde jerime salynýar ýa-da dört ýüz segsen sagada çenli hökmany işlerde işletmek ýa-da iki ýyla çenli möhlete düzediş işlerinde işletmek ýa-da bir ýyla çenli möhlete azatlykdan mahrum etmek jezasy berilýär.

 

114-nji madda. Öldürmek ýa-da saglyga agyr zyýan

        ýetirmek haýbatyny atmak

Öldürmek ýa-da saglyga agyr zyýan ýetirmek haýbatyny atana, eger bu haýbatyň amala aşyrylmagyndan ätiýaç etmek üçin esas bar bolsa,

bellenilen binýatlyk mukdarynyň onusyndan ýigrimisine çenli möçberde jerime salynýar ýa-da dört ýüz segsen sagada çenli hökmany işlerde işletmek ýa-da iki ýyla çenli möhlete düzediş işlerinde işletmek jezasy berilýär.

 

115-nji madda. Weneriki keseli bilkastlaýyn ýokuşdyrmak

1. Özünde ýokançly weneriki keseliň bardygyny bilse-de, bu weneriki keseli başga adama bilkastlaýyn ýokuşdyrana,

bellenilen binýatlyk mukdarynyň onusyndan ýigrimisine çenli möçberde jerime salynýar ýa-da iki ýyla çenli möhlete düzediş işlerinde işletmek ýa-da bir ýyla çenli möhlete azatlykdan mahrum etmek jezasy berilýär.

2. Şonuň ýaly etmişi, iki ýa-da şondan köp adam ýa-da kämillik ýaşyna ýetmedik adam babatda edene,

bellenilen binýatlyk mukdarynyň ýigrimisinden ellisine çenli möçberde jerime salynýar ýa-da iki ýyla çenli möhlete düzediş işlerinde işletmek ýa-da üç ýyla çenli möhlete azatlykdan mahrum etmek jezasy berilýär.

 

116-njy madda. AIW ýokanjyny ýokuşdyrmak

1. Başga adamy AIW ýokanjyny ýokuşdyrmak howpuna görnetin goýana,

üç ýyla çenli möhlete azatlykdan mahrum etmek jezasy berilýär.

2. Özünde AIW ýokanjynyň bardygyny bilip, bilkastlaýyn, bu keseli başga adama ýokuşdyrana,

bäş ýyla çenli möhlete azatlykdan mahrum etmek jezasy berilýär.

3. Şu maddanyň ikinji böleginde göz öňünde tutulan etmişi iki ýa-da şondan köp adam, ýa-da kämillik ýaşyna ýetmedik adam babatda edene,

sekiz ýyla çenli möhlete azatlykdan mahrum etmek jezasy berilýär.

4. Lukman ýa-da farmasewtik işgärleri tarapyndan özleriniň hünär borçlaryny talabalaýyk ýerine ýetirmezligi netijesinde AIW ýokanjyny başga adama ýokuşdyrsa,

üç ýyla çenli möhlete belli bir wezipede işlemek ýa-da belli bir iş bilen meşgullanmak hukugyndan mahrum edip ý