День независимости – один из главных государственных праздников страны. В году «Независимый нейтральный Туркменистан – родина целеустремлённых крылатых скакунов» Туркменистан готовится отметить 35-летие своего суверенитета.

За сравнительно короткий исторический период Туркменистан добился больших успехов в экономике, строительстве, развитии науки и культуры, а также укрепил свой статус нейтрального государства на международной арене. Говоря о достижениях нашей суверенной Родины, невозможно не отметить выдающиеся успехи в развитии отечественного морского флота.

Туркменистан — морская держава

Туркменистан не имеет прямого выхода к Мировому океану, однако на западе широко омывается Каспийским морем, которое является бесценным достоянием с уникальными природными особенностями, богатым биологическим разнообразием, экономическим и геополитическим значением. благодаря этому страна активно развивает морской транспорт, портовую инфраструктуру, военно-морские силы и курортную зону «Аваза», позиционируя себя как важную морскую и транзитную державу Каспийского региона.

Благодаря политике Героя-Аркадага, продолжаемой сегодня Президентом Сердаром бердымухамедовым, Каспийское море получило широкую международную известность как море мира, дружбы и доброжелательного сотрудничества. Начиная с первого Каспийского саммита, который состоялся по инициативе Туркменистана в Ашхабаде в апреле 2002 года, стартовал важный этап в развитии регионального взаимодействия, формирования правовых основ сотрудничества, укрепления доверия между странами в решении вопросов, свя­ занных с правовым статусом Каспийского моря и защитой его морской среды.

Огромная работа была проделана руководством Туркменистана по раскрытию экономического потенциала Каспийского региона, в том числе в сфере транспорта и логистики. В свете этого велика роль Каспийского моря в международной транс­ портной системе.

Первым важным шагом в развитии морского флота стала реконструкция портовой инфраструктуры и строительство нового современного Международного морского порта Туркменбаши, что позволило укрепить позиции Туркменистана как транспортно-логистического центра, связывающего Европу и Азию, а также способствовать развитию международных транспортных маршрутов и торгово-эконо­мических связей.

Порт способен принимать суда в течение всего года, круглосуточно проводить погрузочно-разгрузочные работы. Являясь «морскими воротами», связывающими Центральную Азию и Европу, Международ­ный морской порт Туркменбаши выполняет функции крупнейшего транзитного узла региона. Туркменские суда за последнее время освоили многие морские трассы. Национальный флот пополняется теплоходами для морских круизов, яхтами и другими судами. Туркменистан заказывает корабли для своего флота известным судостроительным предприятиям за рубежом, подтверждением чему стало высокоскоростное пассажирское и круизное судно «Rahat» пополнившее флот Туркменистана в июле 2021 года. Корабль построен в Республике Татарстан Российской Федерации и предназначен для морских прогулок и развития туризма в Национальной туристической зоне «Аваза».

В г. Туркменбаши пересекаются все путидороги: водные, автомобильные, железно­ дорожные и воздушные. Туркменистан как морская держава предоставляет свой порт и транспортный коридор многим странам, с которыми поддерживает взаимовыгодные торгово-экономические отношения.

Новая отрасль экономики

С туркменских берегов Хазара открывается путь ко многим странам Азии и Европы. Ведь Туркменистан – сердце Великого шёлкового пути, возрождающегося в наши дни. И для его водных торговых путей большое значение имеет морской транспорт. В прошлом искусство кораблестроения блестяще осваивали наши предки-поморы, издавна проживавшие на берегах Каспия. Покровителем судостроителей, творцов деревянных плавучих средств с древности у туркмен был так называемый Nuh ata. Туркменские поморы сооружали различные национальные плавучие средства, начиная от простых рыбацких лодок таймунов, напоминающих байдарки, до больших баркасов и специальных судов для перевозки морепродуктов и нефти. Доброе наследие корабельщиков прошлого сегодня в надёжных руках молодых судостроителей.

Само время поставило перед нашей страной задачу развития кораблестроения, необходимость наладить производство торговых плавсредств. С этой целью было создано Акционерное общество открытого типа «Судостроительный и судоремонтный завод «Balkan». Базовая технология этой судоверфи основывается как на строительстве новых судов, так и на судоремонтных работах. Производственные характеристики завода рассчитаны на обработку 10000 тонн стали и посредством современных технологий, соответствующих международным стандартам, на постройку 4–6 судов в год. Кроме этого на заводе существует возможность обработки 2000 тонн стали в год для ремонта 20–30 судов. А сам процесс строительства судов включает все этапы производственной цепочки – от приёмки материалов, включая операции предварительной обработки, до окончательной сборки и спуска судна на воду.

Первенец отечественного судостроения

Деятельность «Судостроительного и судоремонтного завода «Balkan» стала важным шагом в сфере судостроения. Сегодня он вносит свою лепту в национальную экономику, в отрасль морского и речного транспорта Туркменистана. Выдающимся достижением нашего времени, запоминающимся событием для туркменских кораблестроителей и для всех жителей нашей страны стал долгожданный спуск на воду первенца отечественного торгового флота – современного сухогруза «Gadamly».

Первый отечественный современный сухогруз, построенный по заказу Государственной службы морского и речного транспорта Туркменистана, по всем параметрам соответствует международным стандартам и ни в чём не уступает линейно-техническим характеристикам других морских судов. И мы все должны гордиться этим успехом страны. Впечатляют размеры судна-красавца: длина его 123 метра, ширина 16,5 метра, высота борта 8,30 метра, грузоподъёмность 6 тысяч 100 тонн, вместимость грузовой площадки – 120 больших или 250 малых контейнеров, в автономном плавании судно может находиться в течение 20 дней.

В этом новом для туркменских судостроителей деле действенную помощь оказали корейские специалисты. Проект реализован в сотрудничестве с компанией «Koryo Shipbuilding Industry Technology Co» из Республики Корея.

Сухогруз «Gadamly» впечатляет своим размахом, внешним видом, новизной оборудования. Судно было спущено на воду в конце прошлого года. После выполнения всех пусконаладочных работ в мае текущего года оно по водной глади Хазара отправилось в первый рейс с грузом в порт города Баку Азербайджанской Республики. Сегодня судно выполняет регулярные рейсы между портами Туркменбаши и Баку, способствуя ускорению грузопотоков и повышению эффективности логистических цепочек на Каспийском море.

Новое судно «Gadamly» символизирует успешное выполнение государственной политики по созданию современного морского торгового флота. Специалисты Государственной службы морского и речного транспорта Туркменистана, опираясь на имеющуюся материально-техническую базу, которая с каждым годом пополняется новой техникой от мировых производителей, осуществляют сегодня международные грузовые перевозки на высоком уровне.

Ещё одним важным событием в по­ полнении отечественного морского флота плавсредствами стал нефтеналивной танкер «Dostlug», переданный Азербайджанской Республикой в дар Туркменистану. Танкер был построен на бакинском судостроительном заводе и преподнесён туркменской стороне в знак дружбы 22 июня этого года, в ходе государственного визита Президента Туркменистана Сердара Бердымухамедова в Азербайджанскую Республику. Президент Сердар Бердымухамедов поблагодарил азербайджанскую сторону за переданное судно и особо отметил личный вклад Президента Ильхама Алиева в укрепление двусторонних отношений.

«Мы принимаем это современное судно как символ братских отношений между нашими народами», – заявил глава Туркменского государства, выразив уверенность, что танкер будет служить делу процветания двух стран и станет подтверждением успешного туркмено-азербайджан­ ского сотрудничества.

Несомненно, ввод танкера в эксплуатацию будет способствовать наращиванию объёмов грузооборота и расширению международных транзитных грузоперевозок на Каспии.

Подводя итоги, отметим, что за годы независимости нашей страны, благодаря государственной политике Президента Туркменистана о создании современного морского торгового флота, отечественный водный транспорт, отвечающий мировому уровню, уже пополнился суперсовременными танкерами, паромами типа Ro-Pax, портовыми буксирами, скоростными пассажирскими судами. В их число входит и построенный отечественными кораблестроителями сухогруз «Gadamly».

Бороздя сегодня морские просторы под Государственным флагом Туркменистана, сухогруз открыл новую страницу отечественного судостроения, у которого большое будущее. Мы по праву гордимся этим великим достижением независимости. Несомненно, за первенцем отечественного кораблестроения со стапелей завода «Balkan» сойдут новые суда. Пусть процветает любимое Отечество и крепнет наша морская держава!

Эзиз МАТДЫЕВ,

заместитель главного директора АООТ

«Судостроительный и судоремонтный завод «Balkan»,

депутат Mеджлиса Tуркменистана.

Wagtyň synagyndan geçen däp-dessurlar halkyň durmuş ýörelgesine öwrülýär. Pederlerimiz iliň sözüne eýermegi, köpüň ugruna ýykylmagy dogry bilip, gadymy döwürlerden bäri bu düşünjäni jemgyýetçilik gatnaşygynyň mizemez kadasyna öwrüpdirler.

Halkyň raýyna görä iş tutmak, iliň sözüni diňlemek, jemagatyň makul bilenini oňlamak döwletlilikden, agzybirlikden, adalatlylykdan nyşan. Ile sala salmak, ýaşululara, il kethudalaryna, sarpasy belent kişilere maslahat salmak gadymdan gelýän adat bolup, bu asylly ýörelge türkmeniň geňeş däbinde aýdyň şöhlelenýär.

Pederlerimiziň asylly ýörelgesiniň Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe dowamat tapýandygy merdana halkymyzyň göwün guşuny ganatlandyrýar. Her ýyl Garaşsyzlyk baýramynyň öňüsyrasynda geçirilmegi asylly däbe öwrülen Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň mejlisi halkymyzyň milli jebisligini, asyrlarboýy dowam edip gelýän pederlerimiziň döwletlilik ýörelgesini özünde şöhlelendirýär. Belent münberde aýdylan halkyň köňül kelamy, ýagny raýatlardan gelip gowşan teklipler, oňyn ýüztutmalar işjeň durmuşa geçirilýär. Munda dürli ugurlarda öňdebaryjylyk görkezýän bagtyýar ýaşlar hem ähli halk forumynda garalýan meseleler hakynda öz garaýyşlaryny, tekliplerini beýan edýändigi buýsandyryjy ýagdaýdyr. «Bir-ä ulyny, bir-de kiçini diňle» diýen pähim milli demokratiýanyň we deňhukukly raýat gatnaşyklarynyň gadymy kökleriniň halkymyzyň jemgyýetçilik gurluşynda aýdyň şöhlelenýändigini görkezýär.

Şu günler Halk Maslahatynyň mejlisiniň taryhy-syýasy ähmiýeti hakynda bagtyýar ýaşlarymyz metbugat sahypalarynyň, tele we radio ýaýlymlaryň üsti bilen çykyş edip, öz pikir-garaýyşlaryny, şanly ýylymyzy has dabaralandyrjak möhüm wakanyň öňüsyrasynda ýürek buýsançlaryny yzygiderli beýan edýärler. Ata Watanymyzyň gazanan üstünliklerine nazar salmak, nurana geljeginiň ösüşli menzillerini çelgilemek, halkymyzyň abadan, bagtyýar durmuşyny berkarar etmek ählihalk forumynyň esasy maksadydyr. «Halkymyzyň agzybirligini, jebisligini, abadançylygyny berkitmäge hem-de Garaşsyz, hemişelik Bitarap döwletimiziň has-da kuwwatlanmagyna ýardam bermek Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň baş maksady we esasy wezipeleri bolup durýar» diýip, Milli Liderimiz Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň Prezidiumynyň mejlisindäki çykyşynda hem aýratyn nygtaýar. Şeýle jogapkärçilikli pursatda ýaşlaryň raýatlyk borçlaryna düşünýändigi has-da buýsandyryjydyr. Ýaşlar «Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistan — bedew batly at-myradyň mekany» ýylynyň syýasy-jemgyýetçilik ähmiýetli möhüm wakasyna öwrüljek ählihalk forumynyň işe başlamagynyň öňüsyrasynda guralýan «tegelek stoluň» başyndaky söhbetdeşliklerde özara pikir alyşýarlar, ýurdumyzda gazanylýan ösüşler, amala aşyrylýan özgertmeler hakynda buýsançly söhbet edýärler. Şularyň üsti bilen Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe ýurdumyzda amala aşyrylýan düýpli özgertmelere, depginli ösüşlere öz goşandyny goşýan, halkymyzyň ykbalyny galkyndyrjak beýik işlere dahyllydygyny duýýan täze, kämil nesliň kemala gelýändiginiň şaýady bolýarys.

Gahryman Arkadagymyzyň geçen ýylda geçirilen Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň mejlisindäki çykyşynda, Watanymyzyň güýç-kuwwaty, abraý-mertebesi hem-de beýik geljegi bolan ýaşlarymyzyň alyp barýan işlerine, gazanýan üstünliklerine örän ýokary baha berýändigini aýratyn belläp geçýär.

Diýarymyzda üstünlikli durmuşa geçirilýän döwlet syýasaty ýaşlaryň durmuş-ykdysady taýdan goldanmagyna, olaryň hukuk we durmuş üpjünçiliginiň berkidilmegine şert döredýär. Halk Maslahatynyň mejlisine taýýarlyk görmek boýunça golaýda geçirilen Prezidiumyň mejlisinde täze iş orunlaryny döretmek, ömür dowamlylygyny uzaltmak, ilatyň durmuş goraglylygyny üpjün etmek bilen bir hatarda, ýaşlar syýasatyny ösdürmek meselesiniň täze taryhy döwrüň Gün tertibinde möhüm orun eýeleýändigine aýratyn üns çekildi. Şeýle hem «Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy: Türkmenistany 2022 — 2052-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Milli maksatnamasyny», «Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzy 2022 — 2028-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Maksatnamasyny» işjeň durmuşa geçirmek esasynda ykdysady görkezijileriň durnuklylygyny gazanmak, pudaklary ösdürmek, ilatyň ýaşaýyş-durmuş derejesini ýokarlandyrmak, täze önümçiliklere maýa goýumlary gönükdirmek Halk Maslahatynda serediljek möhüm wezipeler hökmünde kesgitlenildi.

Bu wezipeler bilen baglanyşykly raýatlaryň tekliplerini işläp taýýarlamak, maksatnamalaryň işjeň ýerine ýetirilmegine halk köpçüligini çekmek täze taryhy döwrüň milli demokratik ýörelgesiniň baş maksady bolup durýar. Halka geňeşmek, jemgyýetçilik pikirine hormat goýmak milli ruhyýetimize, döwletlilik ýörelgelerimize mahsus häsiýetlerdir. Şonuň üçin hem ählihalk forumyna halkyň ykbalyna, ýurduň geljegine täsir etjek möhüm syýasy, taryhy ähmiýetli waka hökmünde garalýar. Bu möhüm çäräniň taryhy ähmiýeti döwrüň belent ruhly täze Galkynyşynda, belent ruhyýetinde aýdyň şöhlelenýär.

«Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistan — bedew batly at-myradyň» mekany ýylynda badalga aljak Halk Maslahatynyň nobatdaky mejlisi belent maksatlardan ugur alýan giň gerimli özgertmeleriň, beýik tutumlaryň başy bolup, ýurdumyzyň täze taryhyny, bedew batly ösüşleriniň täze tapgyryny alamatlandyrar.

Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň nobatdaky mejlisi türkmen halkynyň jebislik, agzybirlik, adalatlylyk ýaly ruhy gymmatlyklarynyň işjeň durmuşa ornaşdyrylýandygyna aýdyň delildir. Bu jemgyýetçilik instituty berkarar döwletimizde häzirki zaman jemgyýetini, halk demokratiýasynyň milli nusgasyny, raýat jemgyýetini berkarar etmekde möhüm binýat bolup hyzmat edýär. Ählihalk forumy Berkarar döwletiň täze eýýamyň Galkynyşy döwründe milli jebisligimizi pugtalandyrmakda, döwlet syýasatyny wagyz etmekde, jemgyýetiň demokratik kadalaryny, raýat bilen jemgyýetiň, döwlet bilen halkyň özara baglanyşygyny üpjün etmekde örän uly ähmiýete eýedir.

Halkymyzyň eşretli durmuşda ýaşamagy üçin bimöçber tagallalary durmuşa geçirýän Milli Liderimize we hormatly Prezidentimize çyn ýürekden çykýan alkyşlarymyz çäksizdir.

Ýazpolat KERIÝEW,

Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky

Ýaşlar guramasynyň Merkezi

Geňeşiniň başlygy, Mejlisiň deputaty.

Döwrüň öňe çykarýan iň möhüm syýasy, ykdysady, ýaşaýyş-durmuş meseleleriniň oňyn çözgüdini tapmakda wagtyň kämillik mekdebinde sünnälenen milli däp-dessurlaryň umumy ykrar edilen demokratik ýörelgeler bilen sazlaşykly utgaşdyrylmagy ýurdumyzyň döwlet gurluşynyň häsiýetli aýratynlygydyr. Beýik Garaşsyzlygymyzyň 35 ýyllyk taryhy senesiniň öňüsyrasynda geçiriljek Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň nobatdaky mejlisi muny ýene bir ýola aýdyň görkezer. Sebäp diýeniňde, bu ýokary wekilçilikli edara halkymyzyň bagtyýar durmuşynyň binýadyny has-da pugtalandyrmaga, berkarar Watanymyzyň geljekki okgunly ösüşini üpjün etmäge gönükdirilen wajyp çözgütleriň kabul edilmegine ilatyň giň gatlaklaryny işjeň çekmäge mümkinçilik berýär. Türkmenistanyň özygtyýarlylygynyň halk tarapyndan amala aşyrylýandygy, halkyň döwlet häkimiýetiniň ýeke-täk gözbaşy bolup durýandygy, halkyň öz häkimiýetini gös-göni ýa-da wekilçilikli edaralaryň üsti bilen amala aşyrýandygy bolsa Esasy Kanunymyzda — Konstitusiýamyzda berkidilendir.

Dünýä jemgyýetçiliginde halkyň özygtyýarlylygyna, döwlet durmuşyna dahylly wajyp meseleleriň oňyn çözgütlerini tapmakdaky işjeňligine hukuk döwletini berkarar etmekde esasy şertleriň biri hökmünde baha berilýär. Munuň özi demokratiýanyň esasy ýörelgeleriniň hakykat ýüzünde dabaralanmasy hökmünde düşündirilýär. Şu nukdaýnazardan seredeniňde, öz işini «Türkmenistanyň Halk Maslahaty hakynda» Türkmenistanyň Konstitusion kanunyna laýyklykda alyp barýan bu ýokary wekilçilikli edara milli demokratiýany durmuşa ornaşdyrmakda gazanylan iň uly üstünlikleriň biridir. Türkmen halkynyň Milli Lideri Gahryman Arkadagymyzyň hem-de hormatly Prezidentimiz Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň tagallalarynyň il goldawy bilen utgaşmagy arkaly döredilen Halk Maslahatynyň möhüm orny Konstitusiýamyzda ýörite kadalar bilen berkidilendir. Türkmenistanyň Halk Maslahaty halkyň bähbitlerine wekilçilik edýän edara bolup, ony döretmegiň tertibi we ygtyýarlyklary Konstitusion kanun bilen kesgitlenýär. Diýmek, bu ýokary wekilçilikli edara döwletimiz üçin syýasy we hukuk taýdan möhüm ähmiýete eýe bolmak bilen, ýurdumyzyň milli demokratik ýörelgelerine hemişe ygrarlydygyny hem-de asyrlaryň synagyndan geçen bu ýörelgeleri döwlet durmuşynyň mizemez binýady hökmünde saýlap alandygyny tassyklaýar.

Halk Maslahatynyň öz öňünde goýýan maksatlarynyň Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwrüniň köptaraply özgertmeleriniň rowaçlyklara beslenmeginde halkyň döredijilik güýjüni bir ýere jemlemäge, agzybirligi, jebisligi, berkitmäge, abadançylygy, bagtyýarlygy üpjün etmäge, Watanymyzyň ykdysady kuwwatyny ýokarlandyrmaga, syýasy durnuklylygyny pugtalandyrmaga ýardam etmek ýaly döwletli tutumlary öz içine almagy aýratyn ünsi çekerlikdir. Sebäbi, munuň özi zähmetsöýer halkymyzyň naýbaşy arzuwlary bilen ajaýyp sazlaşygy emele getirýär. Şol bir wagtda hem bu ýokary wekilçilikli edaranyň üstünlikli durmuşa geçirýän işleriniň, toplan oňyn tejribeleriniň düýp özeninde demokratik ýörelgelerimizi kämilleşdirmek we baýlaşdyrmak, kanunyň hökmürowanlygyny, halkara hukugynyň umumy ykrar edilen kadalarynyň ileri tutulmagyny, raýatlaryň hukuklaryna we azatlyklaryna hormat goýulmagyny, möhüm çözgütleriň erkin ara alnyp maslahatlaşylmagyny hem-de kabul edilmegini üpjün etmekde nusgalyk sepgitlere ýetilendigini doly görmek bolýar.

Bulardan başga-da Halk Maslahatynyň ygtyýarlyklarynyň hataryna Türkmenistanyň Konstitusiýasyny, Konstitusion kanunlaryny kabul etmegiň, olara üýtgetmeleri we goşmaçalary girizmegiň meseleleri boýunça tekliplere garamak hem-de makullamak ýaly örän möhüm wezipeler hem girýär. Döwletiň içeri we daşary syýasatynyň esasy ugurlaryna, ýurdumyzy syýasy, ykdysady, durmuş, medeni taýdan ösdürmegiň maksatnamalarydyr kanunlaryna garamakda hem-de olary makullamakda bu ýokary wekilçilikli edaranyň alyp barýan işlerem guwandyryjydyr. Türkmenistanyň Prezidentiniň her ýylky ýüzlenmelerini diňlemek, parahatçylyk we howpsuzlyk meselelerine garamak, kanun çykaryjylyk başlangyjyna bolan hukugyny amala aşyrmak ýaly wajyp wezipelerem Halk Maslahatynyň kanuny ygtyýarlyklarynyň hatarynda mynasyp orun eýeleýär. Şeýle ygtyýarlyklaryň «Türkmenistanyň Halk Maslahaty hakynda» Konstitusion kanunda berkidilendigini nygtamak gerek.

Umuman aýdanyňda, türkmen halkynyň Milli Lideri Gahryman Arkadagymyzyň saýasynda, Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň baştutanlygynda kämillik belentliklerine göterilýän milli demokratik ýörelgelerimiz ýurduň durnukly durmuş-ykdysady ösüşini, agzybir halkymyzyň abadançylygyny, bagtyýarlygyny üpjün edýär. Şunuň ýaly durmuşa ukyply, netijeli ynsanperwer ýörelgeleriň ähli halk goldawyna eýe bolýandygyny bolsa Halk Maslahatynyň mejlislerinde ähli aýdyňlygy arkaly görmek, duýmak bolýar. Ýokary wekilçilikli edaranyň «Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistan — bedew batly at-myradyň mekany» ýylynda geçiriljek nobatdaky mejlisi şeýle buýsançly hakykatyň ýene bir gezek dabaralanmasyna öwrüler.

Halkymyzyň bagtyýar durmuşda ýaşamagy ugrundaky beýik işleriň sakasynda duran Gahryman Arkadagymyzyň, hormatly Prezidentimiziň janlary sag, ömürleri uzak bolsun!

Guwanç ÇENDIROW,

Türkmenistanyň Demokratik partiýasynyň

Balkan welaýat komitetiniň başlygy,

Mejlisiň deputaty.

Türk­men hal­ky­nyň Mil­li Li­de­ri Gah­ry­man Ar­ka­da­gy­my­zyň döw­let­li baş­lan­gyç­la­ry bi­len ba­şy baş­la­nyp, hor­mat­ly Pre­zi­den­ti­mi­ziň baş­tu­tan­ly­gyn­da my­na­syp do­wam et­di­ril­ýän iş­ler ro­waç­lyk­la­ra bes­lenýär. Türk­me­nis­ta­nyň Kons­ti­tu­si­ýasy­nyň 56-njy mad­da­syn­da: «Döw­let yl­myň, me­de­ni­ýe­tiň, sun­ga­tyň, halk dö­re­di­ji­li­gi­niň, spor­tuň we sy­ýa­hatçy­ly­gyň ös­me­gi­ne ýar­dam ed­ýär» diý­lip be­ýan edil­ýär. Baş Kanunymyza esas­lan­ýan «Me­de­ni­ýet ha­kyn­da», «At­çy­lyk we at­ly sport ha­kyn­da», «Mil­li ta­ry­hy-me­de­ni mi­ra­syň obýekt­le­ri­ni go­ra­mak ha­kyn­da», «Mil­li mad­dy däl me­de­ni mi­ra­sy go­rap sakla­mak ha­kyn­da», «Mil­li ta­ry­hy-me­deni mi­ra­syň goz­gal­ýan gym­mat­lyk­lary­ny go­ra­mak, äkit­mek we ge­tir­mek ha­kyn­da», «Teatr we teatr işi ha­kynda», «Sirk we sirk sun­ga­ty ha­kyn­da» Türk­me­nis­ta­nyň Ka­nun­la­ry asyr­lardan göz­baş al­ýan me­de­ni­ýe­ti­mi­zi, ta­ry­hy-me­de­ni mi­ra­sy­my­zy aýap sak­la­ma­gyň, dün­ýä ýaý­ma­gyň hu­kuk bin­ýa­dy bo­lup he­re­ket ed­ýär.

Bu bolsa türkmeniň döwletlilik ýolunyň mizemez ýörelgelerini, milli medeniýetini, sungatyny, medeni mirasyny, milliliklerini goramagyň hem-­de bu ugurda döwlet goldawynyň konstitusion esasy bolup durýar. Bu Kanunlar halkara hukugynyň umumy ykrar edilen kadalaryna laýyklykda döwrüň talabyna görä milli ruhda kämilleşdirilýär, döwrebaplaşdyrylýar.

Häzirki wagtda milli medeniýetimiziň bir şahasy bolan sirk sungatynyň kämil kanunçylyk binýady döredilip, ýurdumyzda bu ugurda uly üstünlikler gazanyldy. Gahryman Arkadagymyzyň taryhy başlangyçlary, hormatly Prezidentimiziň taýsyz tagallalary bilen kabul edilen «Sirk we sirk sungaty hakynda» Türkmenistanyň Kanuny hereket edýär. Sirk we sirk sungaty babatynda Türkmenistanyň kanunçylygy Türkmenistanyň Konstitusiýasyna esaslanyp, «Sirk we sirk sungaty hakynda» Türkmenistanyň Kanunyndan hem-­de Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalaryndan ybaratdyr. Bu Kanun sirk işi we sirk sungaty babatda döwlet syýasatynyň hukuk, durmuş­-ykdysady esaslarynyň döwlet tarapyndan goldanylmagynyň görnüşlerini kesgitleýär, sirk tomaşalarynyň döredilmegi, köpçülige görkezilmegi bilen bagly ýüze çykýan gatnaşyklary düzgünleşdirýär, şeýle hem raýatlaryň estetiki terbiýesine, olaryň sirk sungaty babatda döredijilik isleglerini kanagatlandyrmaga we bähbitlerini goramaga gönükdirilýär.

«Sirk we sirk sungaty hakynda» Türkmenistanyň Kanunynyň 1-­nji maddasynda bu Kanunyň maksatlary üçin ulanylýan adalgalara giňişleýin düşündirişler berilýär. Kanunyň 3­-nji maddasynda Sirk we sirk sungaty hakynda Türkmenistanyň kanunçylygynyň maksatlary we wezipeleri beýan edilýär. Ýurdumyzda sirk işiniň häzirki döwrüň talaplaryna, şertlerine laýyklykda netijeli hereket etmegi we ösmegi üçin kadalaşdyryjy hukuk şertleriniň döredilmegini üpjün etmek bu Kanunyň baş maksady bolup durýar. Milli medeniýetiň aýrylmaz bölegi bolan sirk we sirk sungaty babatda döwlet syýasatynyň ýörelgeleri, esasy ugurlary Kanunyň 4-­nji maddasynda öz beýanyny tapýar. Döwletiň medeniýetiniň düzüm bölegi bolan sirk işi babatda döwlet syýasaty ynsanperwerlik, demokratiýalylyk, umumadamzat ruhy gymmatlyklarynyň ähmiýetliligi, döredijilik erkinligi, sirk sungatynyň ählumumy elýeterliligi ýaly ýörelgelere esaslanýar. Bu maddada sirk işi babatda döwlet syýasatynyň esasy on üç ugry, şeýle hem sirk işine goldaw bermek boýunça döwlet syýasatyna esaslanýan bäş ugry beýan edilendir. Milletine, teniniň reňkine, jynsyna, gelip çykyşyna, emläk we wezipe ýagdaýyna, ýaşaýan ýerine, diline, dini garaýşyna, syýasy ynam-ygtykadyna ýa­-da gaýry ýagdaýlara garamazdan, türkmen halkynyň medeni gymmatlygy bolan sirk sungatyna elýeterlilik, ýagny sirk oýunlaryna tomaşa etmek hukugyna ähli raýatlaryň eýedigi Kanunyň    5­-nji maddasynda berkidilýär.

Kanunyň 2­-nji babynda sirk işi babatda döwlet düzgünleşdirmesini amala aşyrýan döwlet edaralarynyň ygtyýarlyklary kesgitlenilýär. Kanunyň 3­-nji babynda sirkiň hukuk ýagdaýy, sirk işiniň maksatlary, esasy görnüşleri, sirk işiniň guralmagy, sirkiň hukuklary we borçlary, sirkiň öz nyşanyna bolan hukugy, sirk işi amala aşyrylanda raýatlaryň saglygyny goramak düzgünleriniň berjaý edilişi baradaky kadalar öz beýanyny tapýar. Mundan başga­-da, Kanunyň 4-­nji babynda sirkleriň döredilmegi, döwlet belligine alynmagy, üýtgedilip guralmagy we işiniň bes edilmegi, 5-­nji babynda sirkleriň döredijilik işgärleri, olaryň hukuk we durmuş taýdan goraglylygy, 6­-njy babynda sirk eserine bolan emläk we şahsy emläkleýin däl hukuklar, 7-­nji babynda sirkleriň işiniň maliýe, maddy­-enjamlaýyn üpjünçiligi, 8-­nji babynda bolsa sirkleriň halkara we daşary ykdysady işi bilen bagly kadalar beýan edilýär.

Türkmen halkynyň gadymdan gelýän milli medeniýeti, asylly ýörelgeleri bar. Müňýyllyklardan gözbaş alýan gymmatlyklarymyz bolan ajaýyp halylarymyz, bedew atlarymyz, edermen alabaý itlerimiz dünýäde türkmeni millet hökmünde tanadýan milli buýsanjymyzdyr. Gahryman Arkadagymyzyň «Türkmeniň döwletlilik ýörelgesi», «Atda wepa-­da bar, sapa-­da», «Arşyň nepisligi», «Gadamy batly bedew», «Türkmen alabaýy» atly eserlerini okanyňda, türkmen halkynyň millilikleriniň kämillik derejesinde biziň günlerimize ýetirilendigine has içgin düşünýärsiň.

Gahryman Arkadagymyz türkmen milliliklerini dikeltmekde, dünýä ýaýmakda beýik işleri bitiren Şahsyýet, biziň her birimiz üçin nusgalyk görelde mekdebidir. Gahryman Arkadagymyzyň şeýle beýik işleriniň biri hem 2007­-nji ýylda «Galkynyş» milli at üstündäki oýunlar toparyny döredip bermegidir. «Galkynyş» toparynyň at üstünde ýerine ýetirýän akrobatika we gimnastika tilsimleri, bedewlere ussatlyk bilen erk etmek, at çapmak sungatynyň ýokary derejesini görkezýän çykyşlary milli sirk sungatymyzyň özboluşly aýratynlygydyr. Türkmenistanyň Prezidentiniň Ahalteke atçylyk toplumynyň «Galkynyş» milli at üstündäki oýunlar toparynyň şeýle özboluşly aýratynlygy bolan at çapmak sungatynyň ýokary derejesini görkezýän çykyşlaryny abraýly halkara ýaryşlarynda birnäçe gezek baş baýraga mynasyp bolmagy bedewlerimiziň şan-­şöhratyny dünýäde giňden dabaralandyrýandygynyň güwäsidir.

Mälim bolşy ýaly, Monako Knýazlygynyň Monte-Karlo şäherinde 48­-nji halkara sirk sungaty festiwaly geçirildi. «Galkynyş» milli at üstündäki oýunlar toparynyň we Türkmenistanyň Döwlet sirkiniň ýolbaşçylary oňa hormatly myhman hökmünde gatnaşyp, ýurdumyza wekilçilik etdiler. Bu halkara festiwalyň çäklerinde geçirilen dabaraly çärede «Galkynyş» milli at üstündäki oýunlar toparyna sirk sungatyna uly goşandy üçin Bütindünýä sirk federasiýasy, şeýle­-de Ýewropa Sirk assosiasiýasy tarapyndan halkara şahadatnamalaryň gowşurylmagy eziz Diýarymyzda sirk sungatyny ösdürmek ugrunda durmuşa geçirilýän işleriň ajaýyp netijesi bolup, Türkmenistanda sirk sungatynda ýetilen sepgitleriň dünýäde ykrar edilýändigini görkezýär.

Geljek aýda, has takygy 4–6­-njy sentýabrda Niderlandlar Patyşalygynyň Kronenberg şäherindäki «Peelbergen» halkara atçylyk merkezinde ahalteke bedewleriniň atly sport we gözellik bäsleşigi boýunça Dünýä çempionaty geçirilýär. Bu abraýly halkara çäre «Türkmen atlary» döwlet birleşigi we Ahalteke atlarynyň Ýewropa assosiasiýasy tarapyndan guralýar. Bu halkara bäsleşige ýurdumyzyň atşynaslary häzirden uly taýýarlyk görýärler.

Ýurdumyzda atçylyk pudagyny ösdürmek we milli atşynaslygyň däplerini dünýä ýaýmak, bu ugurda ýaşlarymyza döwrebap bilim bermek boýunça işler yzygiderli durmuşa geçirilýär. Munuň şeýledigini Arkadag şäherinde Aba Annaýew adyndaky Halkara atçylyk akademiýasynda atçylyk pudagy üçin ýokary bilimli hünärmenleriň taýýarlanylmagy, bu hünärmenleriň alan bilimlerini ylmy esasda kämilleşdirmekleri üçin giň mümkinçilikleriň döredilmegi, Arkadag şäherinde halkara ölçeglerine laýyk gelýän Atçylyk ylmy-önümçilik merkeziniň, şeýle hem 1500 tomaşaça niýetlenen Görogly adyndaky döwlet atçylyk sirkiniň hereket etmegi, atşynaslar üçin döredilen mümkinçilikler, welaýat merkezlerinde hereket edýän atçylyk toplumlary hem tassyklaýar.

Ata Watanymyzda milli guwanjymyz bolan meşhur behişdi bedewlerimiziň ösdürilip ýetişdirilmegi, atşynaslaryň, hünärmenleriň döwrebap şertlerde zähmet çekmegi, milli atçylyk sungatymyzyň ösdürilmegi babatda giň gerimli işler alnyp barylýar. Bu ugurda gyzyklanma bildirýän ähli daşary ýurtly hyzmatdaşlar bilen atçylyk pudagynda netijeli gatnaşyklary giňeltmek boýunça Gahryman Arkadagymyzyň başlangyjy bilen 2010­-njy ýylda döredilen, baş edarasy paýtagtymyz Aşgabatda ýerleşýän Halkara ahalteke atçylyk assosiasiýasyna uly orun degişlidir.

Ahalteke atçylyk sungatynyň we atlary bezemek däpleriniň ÝUNESKO-­nyň Adamzadyň maddy däl medeni mirasynyň sanawynda mynasyp orun almagy täze taryhy döwürde atçylygyň gadymdan gelýän milli däpleriniň halkara derejesinde ykrar edilýändiginiň subutnamasydyr.

Halkymyzyň milli medeniýetini, sungatyny dünýäde dabaralandyrýan we kanunçylyk esaslaryny kämilleşdirmäge ajaýyp şertler hem-­de mümkinçilikler döredip berýän Gahryman Arkadagymyzyň, hormatly Prezidentimiziň janlary sag, ömürleri uzak, belent başlary aman bolsun, il­-ýurt bähbitli, umumadamzat ähmiýetli alyp barýan beýik işleri rowaçlyklara beslensin!

Nepes ROZYÝEW,

Türkmenistanyň Mejlisiniň deputaty,

Mejlisiň Ylym, bilim, medeniýet we ýaşlar

syýasaty baradaky komitetiniň agzasy.

Gahryman Arkadagymyz «Türkmen halkynyň asylly däp-dessurlarynyň biri bolan möhüm wezipeleri ara alyp maslahatlaşmak müňlerçe ýyl bäri halkymyzyň durmuşynda dowam edip gelýän demokratik däpleriň biridir. Häzirki taryhy döwürde bu däpler ýurdumyzyň ösüşiniň esasyna, ileri tutulýan wezipeleri çözmekde jemgyýetiň hereketlendiriji güýjüne öwrüldi» diýip belläp geçýär. Türkmenistanyň Halk Maslahaty milli däp-dessurlarymyzyň, ata-babalarymyzdan gelýän ýol-ýörelgeleriň Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe mynasyp dowam etdirilýändiginiň aýdyň subutnamasydyr. Türkmenistanyň Halk Maslahaty halkyň bähbidine wekilçilik edýän ýokary wekilçilikli edaradyr. Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň 3-nji maddasyna laýyklykda, döwletiň özygtyýarlylygy halk tarapyndan amala aşyrylýar, halk döwlet häkimiýetiniň ýeke-täk gözbaşydyr. Halk öz häkimiýetini gös-göni ýa-da wekilçilikli edaralaryň üsti bilen amala aşyrýar. Halk Maslahatynyň işi demokratiýa, açaçanlyk, kanunyň hökmürowanlygy, halkara hukugynyň umumy ykrar edilen kadalarynyň ileri tutulmagy, adamyň hem-de raýatyň kanunyň öňünde deňligi, adam hukuklaryna, azatlyklaryna hormat goýmak, jemgyýetçilik pikirini göz öňünde tutmak esasynda alnyp barylýar. Halk Maslahatynyň döredilmegi hem-de oňa giň ygtyýarlyklaryň, Türkmenistanyň Konstitusiýasyny hem-de konstitusion kanunlary kabul etmek, olara üýtgetmeleri we goşmaçalary girizmek meseleleri boýunça tekliplere garamak we makullamak ygtyýarlyklarynyň berilmegi döwletimiziň syýasy ulgamynyň esasy aýratynlyklarynyň biridir.

Her ýyl Garaşsyzlyk baýramynyň öňüsyrasynda geçirilýän Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň mejlisinde halk bähbitli möhüm wezipeler ara alnyp maslahatlaşylýar, çözgütler kabul edilýär. «Türkmenistanyň Halk Maslahaty hakynda» Türkmenistanyň Konstitusion kanuny esasynda Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň mejlisini çagyrmak we ýokary derejede geçirmek boýunça guramaçylyk toparyny döretmek, mejlisiň geçiriljek senesini kesgitlemek, guramaçylyk toparynyň düzümini tassyklamak hakynda degişli resminamalar kabul edilýär. Şeýle hem halk arasynda uly abraýdan peýdalanyp, öz halal zähmeti bilen tapawutlanýan watandaşlarymyzy döwlet sylaglaryna hödürlemek we hormatly atlary dakmak işleriniň alnyp barlyşyna seredilýär. Geçen ýyl geçirilen Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň mejlisiniň dowamynda hormatly Prezidentimiziň biziň welaýatymyzda Garaşsyzlyk we Gubadag etraplarynyň döredilmegi barada Karara gol çekmegi halkymyzyň abadan durmuşy hakynda döwlet derejesinde ägirt uly alada edýändigini äşgär etdi. Munuň özi türkmen jemgyýetinde demokratiýanyň dabaralanmagyna, raýatlaryň syýasy işjeňliginiň ýokarlanmagyna, halk köpçüliginiň möhüm jemgyýetçilik-syýasy çärelere gatnaşmagyna giň mümkinçilikleriň döredilýändiginiň aýdyň subutnamasydyr.

Şu ýylyň 15-nji iýulynda türkmen halkynyň Milli Lideri, Halk Maslahatynyň Başlygy Gahryman Arkadagymyz Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň Prezidiumynyň mejlisini geçirdi. Onda Garaşsyzlygymyzyň 35 ýyllyk baýramyna, Halk Maslahatynyň mejlisine ýokary derejede taýýarlyk görmek boýunça hormatly Prezidentimiziň tabşyryklaryny ýerine ýetirmegiň wajyp meselelerine garaldy. Bu umumy milli foruma ýokary derejede taýýarlyk görmek bilen baglylykda dürli ulgamlarda maslahatlara, wagyz-nesihat duşuşyklaryna, sergilere giň gerim berilýär.

Enejan AMANÝAZOWA,

Türkmenistanyň Mejlisiniň deputaty.

Gahryman Arkadagymyzyň Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň Prezidiumynyň ýaňy-ýakynda geçirilen mejlisinde eden çykyşynda nygtaýşy ýaly, ýurdumyzy durmuş-ykdysady taýdan yzygiderli ösdürmek, halk bähbitli we döwlet ähmiýetli meseleleri halk köpçüligi bilen bilelikde çözmek, jemgyýetimizi demokratiýalaşdyrmaga gönükdirilen maksatnamalary üstünlikli durmuşa geçirmek, ilatyň abadan ýaşaýşyny üpjün etmek, her bir adam üçin amatly ýaşaýyş gurşawyny döretmek Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň baş maksady we esasy wezipeleri bolup durýar. Berkarar döwletimizde her ýyl mukaddes Garaşsyzlygymyzyň toýuna gabatlanyp Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň mejlisiniň geçirilmegi bolsa bu wezipeleri üstünlikli çözmäge giň mümkinçilikleri döredýär.

Gahryman Arkadagymyzyň ata Watanymyzy kuwwatly, ösen döwlete öwürmek, halkymyzyň bagtyýar ýaşaýşyny üpjün etmek ugrundaky beýik başlangyçlary döwrümize şan getirýär. «Döwlet adam üçindir!» diýen ynsanperwer ýörelgä eýerilip, durmuş ulgamyny kämilleşdirmek, sagdyn jemgyýeti berkarar etmek, geljekki nesilleriň abadan we bagtyýar durmuşyny üpjün etmek ugrunda alnyp barylýan il-ýurt bähbitli işler Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň mejlislerinde kabul edilýän uzak möhletleýin döwlet maksatnamalarynda öz beýanyny tapýar. Her ýyl geçirilýän bu syýasy-jemgyýetçilik forumda il-ýurt bähbitli oňyn özgertmeleriň düýbüniň tutulmagy, durmuş-ykdysady maksatnamalaryň birnäçesiniň kabul edilmegi halkymyzyň buýsanjyna buýsanç goşýar. Ýagny döwletimiziň milli däplere daýanýan we häzirki zaman öňdebaryjy ýörelgelerini özünde jemleýän özbaşdak ösüş ýolunda halkymyzyň röwşen geljegine gönükdirilen döwletli tutumlaryň düýbi tutulýar . Aýratyn hem ýurdumyzda ynsan saglygy baradaky aladalaryň yzygiderli häsiýete eýe bolmagy, bu ugurda asyrlara barabar işleriň alnyp barylmagy has-da guwandyryjydyr. «Saglyk» Döwlet maksatnamasyna laýyklykda paýtagtymyzda we ýurdumyzyň welaýatlarynda ylmy-kliniki merkezleriň, sport we sagaldyş toplumlarynyň, köpugurly hassahanalaryň birnäçesiniň gurlup, ulanylmaga berilmegi halkyň saglygyny goramaga, sagdyn jemgyýeti berkarar etmäge gönükdirilendir. Lukmançylyk ylmyny ösdürmek ugrundaky aladalar bolsa saglygy goraýyş ulgamynyň işini has-da kämilleşdirmegi we özgertmegi öz içine alýar. Ýylsaýyn täze belentliklere eýe bolýan şeýle beýik özgertmeleriň iş ýüzündäki beýanyny biziň welaýatymyzyň saglygy goraýyş edaralarynda ýokary derejede ýola goýlan lukmançylyk hyzmatlaryň mysalynda hem görýäris. Saglyk öýlerinde we merkezlerinde dünýäniň iň kämil anyklaýyş, bejeriş enjamlarynyň oturdylmagy bu möhüm ulgamyň işiniň hilini dünýäniň ösen derejesine ýetirmäge mümkinçilik berýär.

Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň geçen ýyllarda geçirilen mejlislerinde Gahryman Arkadagymyzyň başlangyçlary bilen ýurdumyzyň saglygy goraýyş ulgamyny ösdürmäge gönükdirilen milli maksatnamalaryň kabul edilmegi netijesinde sagdyn we başarjaň nesilleri terbiýeläp ýetişdirmäge, ýokanç we ýokanç däl keselleriň öňüni almaga gönükdirilen işler durnukly häsiýete eýe bolýar. Bu bolsa ynsan saglygyny goramak, halkymyzyň röwşen geljegini berkarar etmek ugrundaky aladalaryň hormatly Prezidentimiziň üstünlikli durmuşa geçirýän döwlet syýasatynda hem ilkinji orunda durýan meseleleriň biridigini görkezýär. «Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy: Türkmenistany 2022—2052-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Milli maksatnamasynyň» üstünlikli durmuşa geçirilmeginiň netijesinde ilata edilýän lukmançylyk hyzmatlarynyň ýokary derejede bolmagy, sportuň ildeşlerimiziň gündelik durmuşynyň bir bölegine öwrülmegi, saglygy goraýşyň milli ulgamynyň döredilmegi, ilatyň arasynda sagdyn durmuş ýörelgeleriniň ornaşdyrylmagy, zähmet bilen dynç alşyň netijeli utgaşdyrylmagy sagdyn we bagtyýar jemgyýeti gurmaga ýardam edýär.

Ýurdumyzy durmuş-ykdysady taýdan ösdürmäge gönükdirilen maksatnamalarda bellenilen wezipeleri üstünlikli durmuşa geçirmegiň barşynda ýaş nesliň beden saglygyny we ruhy ösüşini üpjün etmek boýunça-da toplumlaýyn işler alnyp barylýar. Ýagny enäniň we çaganyň saglygyny goramak, ilata ýokary hilli lukmançylyk hyzmatlaryny hödürlemek, maşgala medeniýetini kämilleşdirmek işleri biziň welaýatymyzda hem giňden ýaýbaňlandyryýar. Gündogar sebitde eneler we çagalar üçin niýetlenilen saglygy goraýyş merkezleriniň maddy üpjünçilik ýagdaýynyň yzygiderli gowulandyrylmagy, keselleriň öňüni alyş sanjymlarynyň öz wagtynda edilmegi, ýaşlaryň arasynda olaryň sagdyn ösüp ulalmaklaryna gönükdirilen dürli mazmunly çäreleriň we toplumlaýyn işleriň geçirilmegi, ähli saglygy goraýyş we dynç alyş merkezlerinde ilata ýokary derejeli lukmançylyk hyzmatlarynyň ýola goýulmagy netijesinde döwletimiziň nurana geljeginiň binýady berkidilýär. Şeýle döwrebap şertlerde zähmet çekýän lukmanlar hem özleri hakynda edilýän aladalardan ruhlanyp, eziz Diýarymyzda sagdyn we bagtyýar maşgalalaryň kemala gelmegine mynasyp goşant goşýarlar.

Gahryman Arkadagymyzyň ynsan saglygyny goramak ugrundaky döwletli başlangyçlarynyň mynasyp dowamy Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe durmuşa geçirilýän özgertmelerde hem öz beýanyny tapýar. Aşgabat we Arkadag şäherlerinde, welaýat merkezlerinde gurlan sebitde deňi-taýy bolmadyk köpugurly hassahanalarda keselleri anyklamak we bejermek, lukmanlaryň hünär derejesini ýokarlandyrmak boýunça alnyp barylýan işler ýurdumyzyň saglygy goraýyş ulgamynda ýetilen belent sepgitlerden habar berýär. Milli saglygy goraýyş ulgamynda dowamly amala aşyrylýan bu işler ynsan saglygyny berkitmäge, adamlaryň ömür dowamlylygyny uzaltmaga ýardam edýär. Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň öňde boljak mejlisinde hem ýurdumyzyň saglygy goraýyş ulgamyny ösdürmäge gönükdirilen ýene-de birnäçe oňyn wezipeleriň kesgitlenilmegine garaşýarys. Şeýle beýik işleriň gözbaşynda duran Gahryman Arkadagymyzyň we Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň janlarynyň sag, ömürleriniň uzak bolmagyny arzuw edýäris.

Gadam HEMRAÝEW,

welaýat saglygy goraýyş müdirliginiň

başlygynyň orunbasary,

Türkmenistanyň Mejlisiniň deputaty.

Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe hormatly Prezidentimiziň baştutanlygynda dünýäde dost-doganlygyň mekany, parahatçylyk söýüjiligiň, ynsanperwerligiň nusgasy hökmünde tanalýan ýurdumyzda amala aşyrylýan işler täze many-mazmuna eýe bolýar. Halkara giňişlikde dünýä döwletleri bilen «Açyk gapylar» syýasatyna eýerip, dostdoganlyga, hoşniýetli goňşuçylyga, ynsanperwer gatnaşyklara esaslanýan Türkmenistanyň Bitaraplyk syýasatynyň netijesinde möhüm ugurlar bilen bir hatarda, milli medeniýetimizi, mirasymyzy goramak, aýawly saklamak, geljek nesillerimize ýetirmek, dünýä ýaýmak, wagyz etmek boýunça giň gerimli işler üstünliklere beslenýär.

Adamy jemgyýetiň we döwletiň iň ýokary gymmatlygy diýip ykrar edýän, adamy goramagyň, goldamagyň, oňa hyzmat etmegiň döwlet häkimiýet edaralarynyň baş wezipesidigini nygtaýan Esa­sy ­Ka­nu­ny­myz —­Türk­me­nis­ta­nyň Konstitusiýasynyň 15-nji maddasynda «Döwlet medeniýet, bilim, sport we syýahatçylyk babatda halkara hyzmatdaşlygynyň ösmegine ýardam edýär» diýlip beýan edilýär. Bu bolsa türkmeniň döwletlilik ýolunyň mizemez ýörelgelerini, milli medeniýetini, sungatyny, medeni mirasyny, milliliklerini goramagyň, türkmen sportuny ösdürmegiň hem-de bu ugurlarda döwlet goldawynyň konstitusion esasydyr.

Ýakynda ýaşuly nesle hormat goýmak, ýaşlara terbiýe bermek, milli däplere aýawly garamak ýaly asylly ýörelgelerde bize nusgalyk görelde bolýan Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň Başlygy Gahryman Arkadagymyzyň «Galkynyş» milli at üstündäki oýunlar toparynyň agzalary bilen duşuşmagy aýdanlarymyzyň subutnamasy bolup durýar. Gahryman Arkadagymyzyň Niderlandlar Patyşalygynda geçiriljek halkara çärelere taýýarlygyň çägindäki türgenleşikleri, okuwlary, durmuş ýagdaýlary bilen gyzyklanyp, toparyň agzalary bilen söhbetdeş bolmagy, özüniň gymmatly maslahatlaryny bermegi, ýaşlar baradaky alada, şeýle hem medeni diplomatiýamyzy ilerletmek ugrundaky işlere aýratyn ähmiýet berilýändigini ýene bir ýola görkezdi.

Türkmenistanyň Konstitusiýasyna esaslanýan «Medeniýet hakynda», «Atçylyk we atly sport hakynda», «Milli taryhy-medeni mirasyň obýektlerini goramak hakynda», «Milli maddy däl medeni mirasy gorap saklamak hakynda», «Muzeýler we muzeý işi hakynda», «Bedenterbiýe we sport hakynda», «Sirk we sirk sungaty hakynda», «Türkmenistanyň «Türkmenistanyň ussat halypa çapyksuwary» diýen hormatly adyny döretmek hakynda», «Türkmenistanyň «Türkmenistanyň halk atşynasy» diýen hormatly adyny döretmek hakynda», «Türkmenistanyň «Türkmenistanyň ussat halypa seýsi» diýen hormatly adyny döretmek hakynda» Türkmenistanyň Kanunlary hereket edýär. Bu Kanunlar asyrlardan gözbaş alýan medeiýetimizi, milli mirasymyzy, milliliklerimizi goramagyň, aýap saklamagyň, dünýä ýaýmagyň, şeýle hem bedenterbiýäni we köpçülikleýin sporty ösdürmek, bedenterbiýe-sagaldyş hereketlerini ýaýbaňlandyrmak, sportuň dürli görnüşleri bilen meşgullanmak, bedewlerimiz bilen bagly nusgalyk ýörelgeleri nesilden nesle geçirmekde uly goşant goşýan adamlary höweslendirmek, sylaglamak babatynda hukuk binýady bolup hyzmat edýär. Bu Kanunlar milli ýörelgelerimize, şeýle hem halkara hukugynyň umumy ykrar edilen kadalaryna laýyklykda döwrüň talabyna görä döwrebaplaşdyrylýar.

Gahryman Arkadagymyzyň ýurdumyzda atçylygy we atçylyk sportuny ösdürmek ugrundaky tagallalary, bedew atlara erk etmekdäki nusgalyk göreldesi, öwüt-ündewleri ýaşlary täze ýeňişlere ruhlandyrýar. Häzirki döwrüň ýaşlary baradaky alada Garaşsyz, hemişelik Bitarap Watanymyzyň röwşen geljeginiň kepilidir. Gahryman Arkadagymyz «Galkynyş» milli at üstündäki oýunlar toparynyň agzalary bilen duşuşygynyň dowamynda hormatly Prezidentimiziň «Ýaş­lar­ —­ Wa­ta­nyň da­ýan­jy» at­ly kitabynyň ähmiýeti, ýaşlar syýasatynyň durmuşa geçirilişi barada aýdyp, döwletimizde ýaş nesiller üçin ähli zerur şertleriň döredilýändigi barada belledi. Muny ýurdumyzyň atçylyk pudagyny ösdürmek we milli atşynaslygyň däplerini, atçylyk sungatyny ýaşlarymyza öwretmek, bu ugurda olara döwrebap bilim bermek boýunça yzygiderli işleriň durmuşa geçirilýändiginde hem görmek bolýar. Arkadag şäherinde Aba Annaýew adyndaky Halkara atçylyk akademiýasynda atçylyk pudagy üçin ýokary bilimli hünärmenleriň taýýarlanylmagy, olaryň alan bilimlerini ylmy esasda kämilleşdirmekleri üçin giň mümkinçilikleriň döredilmegi, Arkadag şäherinde halkara ölçeglerine laýyk gelýän Atçylyk ylmy-önümçilik merkeziniň, şeýle hem Görogly adyndaky döwlet atçylyk sirkiniň, welaýat merkezlerinde hereket edýän atçylyk toplumlarynyň bolmagy, Gahryman Arkadagymyzyň başlangyjy bilen 2010-njy ýylda döredilen, baş edarasy paýtagtymyz Aşgabatda ýerleşýän Halkara ahalteke atçylyk assosiasiýasy hem-de hut şol ýylda Türkmenistanyň Döwlet sirkiniň gaýtadan dikeldilmegi aýdylanlaryň subutnamasydyr.

Türkmen halkynyň Milli Lideri Gahryman Arkadagymyzyň tagallasy bilen 2007-nji ýylda döredilen «Galkynyş» milli at üstündäki oýunlar topary hormatly Prezidentimiziň goldawlarynyň netijesinde milli medeni mirasymyzy Ýer ýüzünde giňden tanatmaga uly goşant goşýar. Türkmenistanyň Prezidentiniň Ahalteke atçylyk toplumynyň «Galkynyş» milli at üstündäki oýunlar topary döredilen gününden bäri Russiýa Federasiýasy, Italiýa, Hytaý Halk Respublikasy, Monako Knýazlygy, Gyrgyz Respublikasy, Özbegistan, Azerbaýjan, Türkiýe ýaly döwletlerde geçirilen abraýly halkara sirk festiwallardyr bäsleşiklerde ençeme gezek baş baýraklara we kuboklara mynasyp bolup, ýaşyl tugumyzy belentde parlatdy. Bu meşhur toparyň halkara çärelerdäki şowly çykyşlary döwletara dostluk gatnaşyklaryny berkitmekde, medeniýetleri ýakynlaşdyrmakda möhüm ähmiýete eýe bolup, Türkmenistanyň medeni diplomatiýasyny dabaralandyrýar.

Döwletimizde döredilýän giň mümkinçiliklerden ruhlanýan toparyň agzalary häzirki wagtda Niderlandlar Patyşalygynyň Kronenberg şäherinde ahalteke atlarynyň arasynda geçiriljek atly sport we gözellik bäsleşiginiň dünýä çempionatyna ýokary derejede taýýarlyk görýärler. Ýeri gelende bellesek, Ýewropada geçiriljek bu dünýä çempionaty ýylyň möhüm wakalarynyň birine öwrüler. Ony şu ýylyň 4—­6-­njy ­sent­ýab­ry­ ara­ly­gyn­da ­Ni­derlandlar Patyşalygynyň Kronenberg şäherindäki meşhur «Pilbergen» atçylyk toplumynda geçirmek meýilleşdirilýär. Kronenbergdäki geçiriljek bu iri forum täsin we ýatdagalyjy çäreleriň toplumy hökmünde Watanymyzyň müňýyllyklara uzaýan şöhratly geçmişini, atşynaslyk boýunça ýeten ýokary derejesini Ýer ýüzüne äşgär eder.

Türkmen döwletliligini, milli medeniýetini, sungatyny dünýä ýüzünde dabaralandyrýan, türkmen halkynyň milliliklerini, medeniýetini goramaga, onuň kanunçylyk esaslaryny kämilleşdirmäge ajaýyp şertler we mümkinçilikler döredip berýän türkmen halkynyň Milli Lideri Gahryman Arkadagymyzyň hem-de Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň janlary sag, belent başlary aman bolsun! Il-ýurt bähbitli, umumadamzat ähmiýetli alyp barýan beýik işleri rowaçlyklara beslensin!

Nepes ROZYÝEW,

Türkmenistanyň Mejlisiniň Ylym, bilim, medeniýet

we ýaşlar syýasaty barada ky komitetiniň agzasy,

Mejlisiň deputaty.

Söz­ba­şa çy­ka­ran jüm­le­le­ri­miz Gurbanguly Berdimuhamedow adyn­da­ky Ho­wan­dar­ly­ga mä­täç ça­ga­lara he­ma­ýat ber­mek bo­ýun­ça ha­ýyr-sa­ha­wat gaz­na­sy­nyň wi­se-prezidenti Oguljahan Atabaýewanyň paý­tag­ty­myzda­ky «Ýyl­dyz» myh­man­hana­syn­da ge­çi­ri­len diňe ene süýdi bilen iýmitlendirmegi goldamak ulgamlaryny ber­kit­mek boýunça milli «tegelek stol» maslahatynda eden çy­ky­şyn­dan al­nan. Bu ýo­ka­ry de­re­je­li du­şu­şyk sag­ly­gyň, ene mäh­ri­niň çeşme­si bo­lan ene süý­di bi­len iý­mit­len­dir­me­giň di­ňe bir çaga­lar­dyr ene­ler üçin däl, eýsem, sag­dyn maş­ga­la­ny we sag­dyn jem­gy­ýe­ti ke­ma­la ge­tir­mek­de hem uly äh­mi­ýete eýe­di­gi­ne anyk mag­lu­matlar­dyr gör­ke­zi­ji­le­riň, dur­muş he­ka­ýa­la­ry­nyň my­sa­lyn­da göz ýe­tir­mä­ge müm­kin­çi­lik ber­di. Aý­dy­ly­şy ýa­ly, ça­ga ösüp gel­ýän ýa­şa­jyk na­hal my­sa­ly­dyr, oňa nä­hi­li ideg etseň, şo­ňa gö­rä-de gül açar. Te­bi­ga­tyň özi ta­ra­pyn­dan döre­di­len kä­mil we howp­suz, şol bir wagt­da-da, muzd­suz iý­mit çeş­me­si ha­sap­lan­ýan ene süý­di bol­sa bu ugur­da­ky ta­gal­la­la­ryň il­kin­ji baş­lan­gy­jy bo­lup, sag­dyn gel­je­giň bin­ýady­ny goý­ýar. Ine, şu ha­ky­kat 7-nji aw­gust­da ta­mam­lan­ýan Ene süý­di bi­len iý­mit­len­dirme­giň bü­tin­dün­ýä hep­de­li­gine ba­gyş­la­nan «te­ge­lek stol» mas­la­ha­tyn­da edi­len çy­kyşla­ryň için­den hem eriş-ar­gaç bo­lup geç­di.

Baý­ram­gö­zel MY­RA­DO­WA, Türk­me­nis­ta­nyň Mej­li­si­niň Ylym, bi­lim, me­de­ni­ýet we ýaş­lar sy­ýa­sa­ty ba­ra­da­ky ko­mi­te­ti­niň baş­ly­gy:

— Gahryman Arkadagymyzyň taglymatyndan gözbaş alýan hem-de Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň baştutanlygynda durmuşa geçirilýän döwlet syýasatymyzda eneleriň hem-de çagalaryň hukuklaryny goramaga, olaryň saglygyny berkitmäge, her bir çaganyň sazlaşykly ösmegi üçin amatly şertleri döretmäge aýratyn ähmiýet berilýär. Türkmenistanyň Konstitusiýasynda: «Maşgala, enelik, atalyk we çagalyk döwletiň goragynda durýar» diýlip bellenendir. Şeýle-de ýurdumyz Birleşen Milletler Guramasynyň Çaganyň hukuklary hakynda Konwensiýasyna sebitde ilkinjileriň hatarynda goşuldy. Türkmenistanda ene-atanyň, çagalaryň hukuklaryny goraýan kanunçylyk namalarynyň onlarçasy kabul edilip, bu ugurdaky milli kanunçylyk döwrüň talaplaryna laýyklykda yzygiderli döwrebaplaşdyrylýar. Şolaryň hatarynda «Ene süýdi bilen iýmitlendirmegi wagyz etmek we goldamak hakynda» Türkmenistanyň Kanuny möhüm orny eýeleýär.

Kanunyň esasy maksady göwreli zenanlardyr ýaş çagaly eneleriň çagalary ene süýdi bilen iýmitlendirmeginiň artykmaçlyklaryny, onuň enäniň we çaganyň saglygyna ýetirýän oňyn täsirini wagyz etmek bilen baglanyşykly gatnaşyklaryň bir bitewi hukuk esasyny döretmekden ybaratdyr. Kanunda aýallaryň zähmeti giň­den ulanylýan kärhanalarda (eýeçiliginiň görnüşine garamazdan) göwreli zenanlardyr çaga emdirýän eneler üçin amatly şertleri döretmek maksady bilen, aýallaryň şahsy tämizleniş otaglarynyň, çagany iýmitlendirmek üçin otaglaryň, howa, demir ýol, de­ňiz menzillerinde, awtoulag beketlerinde, iri söwda merkezlerinde enäniň we çaganyň otaglarynyň göz öňünde tutulmalydygy, göwreli aýallardyr çaga emdirýän eneleriň şol otaglardan tölegsiz peýdalanmaga hukugynyň bardygy baradaky kadalar bellenilen.

Soň­ky ýyllarda bu ugurda halkara derejede täze talaplaryň öňe sürülmegi, maglumat-tehnologik mümkinçilikleriň gi­ňelmegi agzalan Kanunyň kadalarynyň döwrebaplaşdyrylmagyny şertlendirýär. Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistanyň Mejlisiniň we BMG-niň Çagalar gaznasynyň (ÝUNISEF) arasynda 2026-njy ýyl üçin tassyklanan iş meýilnamasyna laýyklykda, «Ene süýdi bilen iýmitlendirmegi wagyz etmek we goldamak hakynda» Türkmenistanyň Kanunyny kämilleşdirmek göz öňünde tutulan. Şu nukdaýnazardan, bu babatda ygtyýarly döwlet edarasy bolan Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi bilen ýakyndan hyzmatdaşlyk edilýär. Kanun taslamasy onuň kadalaryny halkara tejribä, döwrüň talabyna laýyklykda has-da kämilleşdirmegi maksat edinýär.

Hususan-da, onda ene süýdi bilen iýmitlendirmegi goldamak boýunça işleriň netijeliligini ýokarlandyrmak, göwreli aýallardyr eneleriň hukuk kepilliklerini gi­ňeltmek, saglygy goraýyş işgärleriniň ygtyýarlyklaryny we borçlaryny kämilleşdirmek, çagalar üçin niýetlenen iýmit önümleriniň marketingi, mahabaty hem-de ýerlenilişi bilen bagly hukuk esaslaryny kämilleşdirmek göz öňünde tutulýar. Şunlukda, täze kanun taslamasynyň kabul edilmegi häzirki döwrüň talaplaryna laýyk gelýän netijeli hukuk düzgünleşdirilişini üpjün etmäge, eneleriň hem-de çagalaryň saglygyny goramak boýunça alnyp barylýan işleri täze derejä çykarmaga mümkinçilik döreder. Gurbanguly Berdimuhamedow adyndaky Howandarlyga mätäç çagalara hemaýat bermek boýunça haýyr-sahawat gaznasynyň we BMG-niň Çagalar gaznasynyň Türkmenistandaky wekilhanasynyň bilelikde guramagynda geçirilen ýokary derejeli milli «tegelek stol» maslahaty bolsa bu ugurda köp ýyllaryň dowamynda alnyp barlan işleriň netijelerini seljerip, geljekki ädimleri kesgitlemekde pikir alyşma meýdançasy bolup hyzmat etdi.

В Туркменистане отмечают Всемирную неделю грудного вскармливания – 2026, которая проходит под глобальным девизом «Грудное вскармливание для устойчивого начала жизни: укрепляя то, что работает». Старт ей дал Национальный «круглый стол» высокого уровня «Укрепление поддержки исключительно грудного вскармливания», состоявшийся в Ашхабаде.

Как уже сообщала наша газета, его организаторами выступили Благотворительный фонд по оказанию помощи нуждающимся в опеке детям имени Гурбангулы Бердымухамедова, Министерство здравоохранения и медицинской промышленности Туркменистана, Союз женщин Туркменистана и ЮНИСЕФ. Мероприятие состоялось в рамках совместной национальной кампании по продвижению исключительно грудного вскармливания в первые шесть месяцев жизни ребёнка и укреплению системы поддержки матерей, семей и детей раннего возраста в Туркменистане.

В Туркменистане совместная кампания по поддержке исключительно грудного вскармливания, начатая в июне 2026 года Благотворительным фондом и ЮНИСЕФ, направлена на расширение доступа населения к достоверной информации, развитие консультационных услуг, вовлечение семей и местных сообществ, а также продвижение политики и практик, благоприятных для грудного вскармливания, в том числе на рабочих местах.

Выступавшие подчёркивали, что грудное вскармливание является одним из наиболее эффективных способов обеспечения выживания, здоровья и полноценного развития ребёнка. Материнское молоко обеспечивает ребёнка всеми необходимыми питательными веществами, укрепляет иммунитет, защищает от распространённых заболеваний, способствует здоровому росту и развитию головного мозга. Оно также приносит значительную пользу матерям и семьям, улучшая показатели здоровья и снижая расходы, связанные с медицинской помощью.

После завершения мероприятия его участники поделились с корреспондентом «НТ» своим мнением.

Байрамгозель МЫРАДОВА, председатель Комитета по науке, образованию, культуре и молодёжной политике Меджлиса Туркменистана:

– Забота о детях, молодёжи и их светлом будущем лежит в основе внутренней и внешней политики уважаемого Президента Аркадаглы Героя Сердара, инициированной Национальным Лидером туркменского народа, Председателем Халк Маслахаты Героем-Аркадагом. В её рамках в стране проводится широкомасштабная деятельность, направленная на защиту прав матери и ребёнка, укрепление их здоровья и создание благоприятных условий для гармоничного развития каждого ребёнка.

Меджлис Туркменистана на протяжении многих лет сотрудничает с международными организациями в направлениях, связанных с повышением уровня жизни населения, развитием человеческих возможностей, а также охраной здоровья детей, реализацией их прав. Следует отметить, что Туркменистан в ряду первых в регионе присоединился к Конвенции ООН о правах ребёнка. Таким образом, наше национальное законодательство модернизируется в соответствии с данным международным документом.

В Конституции Туркменистана подчёркнуто, что семья, материнство, отцовство и детство находятся под защитой государства. Исходя из этого, в нашей стране действует ряд законодательных актов, защищающих права родителей и детей. Среди них важное значение имеет Закон Туркменистана «О пропаганде и поддержке грудного вскармливания». Его основной целью является создание единой правовой основы отношений, связанных с пропагандой грудного вскармливания, направленной на предоставление беременным женщинам и кормящим матерям информации о его преимуществах, положительном влиянии, оказываемым на здоровье матери и ребёнка.

В настоящее время в соответствии с утверждённым Рабочим планом между Меджлисом Туркменистана и Детским фондом ООН на 2026 год предусматривается совершенствование Закона Туркменистана «О пропаганде и поддержке грудного вскармливания». В этом направлении ведётся тесное сотрудничество с Министерством здравоохранения и медицинской промышленности, являющимся уполномоченным государственным органом.

Законопроект нацелен на совершенствование норм действующего Закона в соответствии с международным опытом и требованиями времени. В частности, в нём предусматривается совершенствование правовых основ, связанных с повышением эффективности поддержки грудного вскармливания, расширением правовых гарантий беременных женщин и матерей, совершенствованием полномочий и обязанностей медицинских работников, а также маркетингом, рекламой и реализацией пищевых продуктов, предназначенных для детей.

Принятие законопроекта предоставит возможность вывести на новый уровень деятельность, проводимую по дальнейшему обеспечению эффективного правового регулирования, соответствующего требованиям настоящего времени и охране здоровья матери и ребёнка.