Türkmenistanyň Mejlisi (Parlamenti) kanun çykaryjy häkimiýeti amala aşyrýan wekilçilikli edaradyr

TÜRKMENISTANYŇ MEJLISI

Türkmençe

TÜRKMENISTANYŇ MEJLISI

Türkmençe

Çykyşlar we makalalar

MIZEMEZ MUKADDESLIKLER

 

Hor­mat­ly Pre­zi­den­ti­mi­ziň pa­ra­sat­ly ýol­baş­çy­ly­gyn­da Ber­ka­rar döw­le­tiň tä­ze eý­ýa­my­nyň Gal­ky­ny­şy döw­rün­de ösüş­le­riň tä­ze belentlikle­ri­ni na­zar­lap, röw­şen gel­je­ge ynam­ly bar­ýan mer­da­na hem zäh­met­sö­ýer hal­ky­myz il ag­zy­bir­li­gin­de, ýurt pa­ra­hat­çy­ly­gyn­da aja­ýyp baý­ra­my – Türk­me­nis­ta­nyň Kons­ti­tu­si­ýa­sy­nyň we Türk­me­nis­ta­nyň Döw­let baý­da­gy­nyň gü­nü­ni uly da­ba­ra­la­ra bes­le­ýär.

Esasy Kanunymyz bolan Türkmenis­ta­nyň Kons­ti­tu­si­ýa­sy­na-da, asu­da­ly­gyň, pa­ra­hat­çyly­gyň, ag­zy­bir­li­giň ny­şa­ny bo­lup al-as­man­da parla­ýan ýa­şyl Tugumyza-da Ga­raş­syz, ba­ky Bi­ta­rap Türkme­nis­tan Wata­ny­my­zyň ta­ry­hyn­da­ky iň ösüş­li za­ma­na­da eş­ret­li dur­mu­şyň hözirini gör­ýän mer­da­na hem zäh­met­sö­ýer hal­kymyz mu­kad­des­lik hökmün­de ga­ra­ýar we bu aja­ýyp ha­ky­ka­ta biz «Pähim-paýhas ummany Magtymguly Pyragy» ýy­lyn­da şan­ly se­ne my­na­sy­bet­li ge­çi­ril­ýän dabara­ly çä­re­le­riň esasyn­da hem kem­siz göz ýe­tir­ýä­ris. Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň: «Ada­my jem­gy­ýe­tiň we döw­le­tiň iň ýo­ka­ry gym­mat­ly­gy hök­mün­de yk­rar ed­ýän Kons­ti­tu­si­ýa­myz, Garaşsyzlygymyzyň we Bi­ta­rap­ly­gy­my­zyň, ag­zy­bir­li­gi­mi­ziň hem-de jebis­li­gi­mi­ziň ebe­di­li­gi­niň ny­şa­ny­na öw­rü­len Döw­let baý­da­gy­myz bi­ziň geç­mi­şi­miziň, hä­zir­ki döw­rü­mi­ziň, gel­je­gi­mi­ziň be­ýikdi­gi­ni, şöhratlydygy­ny ala­mat­lan­dyr­ýan mil­li mu­kad­des­lik­le­ri­miz­dir» di­ýen dür­dä­ne söz­le­ri hem mu­nuň aý­dyň su­but­na­ma­sy­dyr. 

Eziz Di­ýa­ry­my­zyň her bir ra­ýa­ty­nyň azat­lyk­la­ry­nyň, hu­kuk­la­ry­nyň go­ral­ma­gy­ny, aba­dan, asu­da, eş­ret­li dur­muş­da ýa­şa­ma­gyny, dö­re­di­ji­lik­li zäh­met çek­me­gi­ni, oka­ma­gyny, my­na­syp dynç al­ma­gy­ny üp­jün et­mek­de mi­ze­mez hu­kuk bin­ýa­dy bo­lup dur­ýan Türk­me­nis­ta­nyň Kons­ti­tu­si­ýa­sy de­mok­ra­tik, hu­kuk, dün­ýe­wi döw­le­ti­mi­ziň hu­kuk esas­lary­ny has-da pugta­lan­dyr­ýar, yn­san­per­wer­li­gi ýö­rel­ge edin­ýän jem­gy­ýe­ti­mi­ziň yzygider­li kä­mil­leş­me­gi­ne şert dö­red­ýär. Dün­ýä­de yk­rar edi­len hal­ka­ra ka­da­la­ryň we mil­li ýö­rel­ge­leriň naý­ba­şy nus­ga­sy­ny özün­de jem­le­ýän şeý­le Kons­ti­tu­si­ýa­sy bo­lan ýur­du­my­zyň be­lent­de par­la­ýan Döw­let baýda­gy­na bo­lan buý­sanç bol­sa bu gün­ki gün her bir türk­me­nis­tan­lynyň kal­byn­da joş ur­ýar. Mu­kad­des ýa­şyl Tugu­my­zyň er­ka­na, buý­sanç­ly parla­ma­gy has uly ösüş­le­re, zäh­met üs­tün­lik­le­ri­ne ça­gyr­ýan mu­kam bolup ýaň­lan­ýar. 

Ha­wa, Türk­me­nis­ta­nyň Kons­ti­tu­si­ýa­sy we Döw­let baý­da­gy­myz – mi­ze­mez mu­kad­des­likle­ri­miz. Esa­sy Ka­nu­ny­myz ag­zy­bir­li­gi­mi­ziň, jebis­li­gi­mi­ziň, gel­jek­ki ösüş­le­ri­mi­ziň ke­pi­li bo­lup dur­ýan bol­sa, mukaddes ýa­şyl Baý­da­gymyz hor­mat­ly Pre­zi­den­ti­mi­ziň öňdengörüjilikli, pa­ra­sat­ly sy­ýa­sa­ty­nyň, hal­ky­my­zyň aba­dan, bo­le­lin dur­mu­şy­nyň do­wa­mat-do­wam­dy­gynyň gü­wä­si bo­lup, äle­me nur saç­ýar. Bir­le­şen Mil­let­ler Gu­ra­ma­sy­nyň be­lent yma­ra­ty­nyň öňün­de sagdynlygyň, ru­hu­be­lent­li­giň,spor­tuň me­ka­ny bo­lan Ga­raş­syz, he­mi­şe­lik Bi­ta­rap Türk­me­nis­ta­nyň dün­ýä döw­let­le­ri­ni we halk­la­ry­ny dost-doganly­ga ça­gyr­ýan Döw­let baý­da­gy­nyň as­tyn­da äh­li ugur­lar­da, şol sanda sport­da ga­za­nyl­ýan ýe­ňiş­ler­dir üs­tün­lik­ler ýe­ne­ki ýyl­lar­da hem do­wa­mat-do­wam bol­sun!

 

Perman SAPAROW, 

Türk­me­nis­ta­nyň Mej­li­si­niň dur­muş sy­ýa­sa­ty 

ba­ra­da­ky ko­mi­te­ti­niň baş hü­när­me­ni

18.05.2024 Giňişleýin

DÖWLETLILIGIŇ GOŞA GANATY

 

Esa­sy Ka­nu­ny­myz we Döw­let baý­da­gy­myz hal­ky­my­zyň watansöýü­ji­lik duý­gu­sy­ny, dö­re­di­ji­lik hy­juwy­ny, zäh­met joş­gu­ny­ny belen­de gö­ter­ýän mu­kad­des­lik­ler­dir. Bu gün­ki gün ber­ka­rar Watanymyz­da jem­gy­ýe­tiň we döw­le­tiň iň ýo­ka­ry gym­mat­ly­gy hökmünde yk­rar edi­len ada­myň hu­kuk­la­ry­nyň we azat­lyk­la­ry­nyň goragy­ny ke­pil­len­dir­ýän Kons­ti­tu­si­ýa­my­zyň yn­san­per­wer ka­da­la­ry­na esas­la­nyp, ýaşyl Tu­gu­my­zyň as­tyn­da mäh­ri­ban hal­ky­my­zyň bag­ty­ýar we aba­dan dur­muş­da ýa­şa­ma­gy­nyň hem-de ýur­du­my­zyň gül­läp ösmeginiň ha­ty­ra­sy­na giň ge­rim­li mak­sat­na­ma­lar, dur­muş-yk­dy­sa­dy, jem­gy­ýet­çilik-sy­ýa­sy öz­gert­me­ler üs­tün­lik­li ama­la aşy­ryl­ýar. 

Türk­me­nis­ta­nyň Kons­ti­tu­si­ýa­sy türk­men hal­ky­nyň jemgy­ýet­çi­lik gur­lu­şy­nyň köp asyr­lyk tej­ri­be­si­niň umu­ma­dam­zat paý­ha­sy­nyň ösüş ýolun­da ga­za­nan gym­mat­lyk­la­ry bi­len saz­la­şy­gy­ny eme­le ge­tir­ýän döwle­ti­mi­ziň ka­nun­çy­lyk ul­gamy­nyň berk bin­ýa­dy­dyr. Kons­ti­tu­si­ýa ýoka­ry hu­kuk güý­jü­ne eýe bol­mak bi­len, ka­nun­çy­ly­gyň ke­pi­li, raýatlaryň hu­kuk­la­rynyň we er­kin­li­gi­niň ber­jaý edi­li­şi­niň gü­wä­si hökmün­de çy­kyş ed­ýär. Döw­le­ti­mi­ziň Esa­sy Ka­nu­ny mil­li demokratiýamy­zyň iň kä­mil de­re­je­si­ni, ra­ýat­la­ry­my­zyň aba­dan durmuşda ýaşa­ma­gy­ny we dö­re­di­ji­lik­li zäh­met çek­me­gi­ni ke­pil­len­dir­ýän iň ýo­ka­ry hu­kuk na­ma­sy­dyr. Kons­ti­tu­si­ýa­myz­da döw­le­tiň adam­la­ryň dynç al­ma­gy hem-de iş­den boş wag­ty­ny peý­dalan­ma­gy üçin amat­ly şertle­riň dö­re­dil­ýän­di­gi bel­le­nil­ýär. Şu ka­da­dan ugur al­nyp, ýur­du­myz­da ra­ýat­la­ryň be­den­terbi­ýe we sport bi­len yzy­gi­der­li meş­gul­lan­ma­gy, saglygy­ny ber­kit­me­gi üçin giň şert­ler dö­re­dil­ýär. Di­ýa­ry­myz­da spor­ty ös­dür­mek bi­len bag­la­ny­şyk­ly ka­nun­çy­lyk na­ma­la­ry yzy­gider­li kamilleşdi­ril­ýär. Şo­nuň ne­ti­je­sin­de äh­li il­deş­le­ri­mi­ziň, hu­su­san-da, ýaşla­ryň ara­syn­da be­den­ter­bi­ýe we sport bi­len meş­gul­lan­ýan­la­ryň sa­ny bar­ha art­ýar. 

Wa­ta­ny­my­zyň ýa­şyl Baý­da­gy­nyň bu gün­ki gün mäh­riban halkymy­zyň is­leg-ar­zuw­la­ry­ny özün­de jem­läp, asu­da­lygyň hem-de ba­ky bag­ty­ýar­ly­gyň ny­şa­ny bo­lup er­ka­na par­lama­gy il­deş­le­ri­mi­zi uly üstünlik­le­re ruh­lan­dyr­ýar. Dün­ýä­niň çar ýa­nyn­da gu­ral­ýan hal­ka­ra ýaryş­lar­da tür­gen­le­ri­mi­ziň ýe­ňiş ga­za­nan pur­sat­la­ryn­da ýa­şyl Baýdagymy­zyň be­lent­de par­la­ma­gy ýur­du­my­zyň ab­ra­ýy­ny has-da artdyryp, il­deşle­ri­mi­ziň göw­nü­ni gal­kyn­dyr­ýar.Türk­me­nis­ta­nyň Döw­let baý­da­gy hal­ky­my­zyň döw­let­li­li­gi­niň, ag­zy­bir­li­gi­niň, je­bis­ligi­niň nyşany­dyr. Ol Wa­ta­ny­my­zyň, top­ra­gy­my­zyň eziz­li­gi­ni, mäh­ri­ban­ly­gy­ny ala­mat­lan­dyr­ýar. Ber­ka­rar döw­le­tiň tä­ze eý­ýa­my­nyň Gal­ky­ny­şy döwrün­de döw­let ber­ka­rar­ly­gy­my­zyň syn­maz sü­tün­le­ri hem-de döwletlilik ýö­rel­ge­le­ri­mi­ziň go­şa ga­na­ty hök­mün­de Kons­ti­tu­si­ýa­my­zyň we Döw­let baý­da­gymy­zyň sar­pa­sy be­lent tu­tul­ýar. Hal­ky­my­zyň bi­te­wi bo­lup, agzy­bir dur­muş­da ýa­şa­ma­gy­ny ar­zuw­lan akyl­dar şa­hy­ry­myz Mag­tym­gu­ly Py­ra­gy­nyň dog­lan gü­nü­niň 300 ýyl­ly­gy­nyň halka­ra derejedä­ki da­ba­ra­la­ry bi­len ut­ga­şyk­ly­lyk­da döw­let­li­lik ny­şan­la­ry­my­zyň nu­ra­na baý­ra­my­nyň giň­den bel­le­nil­me­gi hem bu ha­ky­ka­tyň aý­dyň subut­na­ma­sy­dyr. Bag­ty­ýar zama­na­myz­da Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň hem-de Gahryman Arkadagymyzyň da­şy­na je­bis­le­şip, gur­ma­gyň we dö­ret­me­giň röw­şen ýo­lun­da tä­ze ösüş­le­ri na­zar­la­ýan agzybir hal­ky­my­zyň döw­let­li­lik ýö­rel­ge­le­ri do­wa­mat-do­wam bol­sun! 

 

Begençgeldi BAÝRAMMYRADOW, 

TSTP-niň Ahal we­la­ýat ko­mi­te­ti­niň baş­ly­gy­nyň 

orun­ba­sa­ry, Mej­li­siň de­pu­ta­ty.

18.05.2024 Giňişleýin

ОСНОВНОЙ ЗАКОН – СОЗИДАТЕЛЬНАЯ СИЛА ОБЩЕСТВА И ГОСУДАРСТВА

День Конституции и Государственного флага Туркменистана – знаменательная дата в нашей национальной истории, ярко отражающая основополагающие принципы государства – независимость и постоянный нейтралитет, мир и единство, демократию и верховенство закона. Конституция Туркменистана была принята 18 мая 1992 года. В разные периоды в неё были внесены изменения и дополнения, обусловленные социально-экономическим, общественно-политическим и историческим развитием нашего государства и общества. 

Конституция регулирует комплекс общественных отношений, такие, как, основы конституционного строя Туркменистана, права, свободы и обязанности человека и гражданина, принципиальные направления деятельности органов государственной власти и местного самоуправления, а также определяет избирательную, экономическую и финансово-кредитную системы страны, отражает тради­ции и обычаи туркмен, общечеловеческие ценности. 

Как Основной Закон Конституция является правовой основой системы национального законо­дательства и наделена высшей юридической силой. Это означает, что она обладает верховенством, и другие законы и правовые акты должны соответствовать её нор­мам. Конституционные нормы имеют учредительное, организационное и правоохранительное воздействие на общественные отношения. 

Уважаемый Президент Сердар Бердымухамедов на церемонии, посвящённой вступлению на пост главы государства, подчеркнул: «Моей главной обязанностью ста­нет защита прав граждан, гарантированных Конституцией нашего государства». Конституционные права и свободы – это основные, фундаментальные права и свободы человека. Следует отметить, что Туркменистан является участником многих универсальных международных договоров в области прав человека, в том числе Междуна­родного пакта о гражданских и политических правах, Междуна­родного пакта об экономических, социальных и культурных правах, Международной конвенции против всех форм расовой дискримина­ции, Конвенции о правах ребёнка, Конвенции о правах инвалидов, Конвенции о борьбе с дискрими­нацией в области образования, Конвенции о политических правах женщин, Конвенции о ликвидации всех форм дискриминации в отношении женщин, Конвенции о статусе беженцев и др. 

Статья 4 Основного Закона гласит, что в Туркменистане наивысшей ценностью общества и государства является человек. Защита, поддержка человека и служение ему являются главными задачами органов государственной власти. Государственная власть в Туркменистане является выразителем идеи общественного согласия и единения, призвана представлять и защищать взгляды и интересы различных слоёв гражданского общества. Основываясь на Конституции и общепри­знанных нормах международного права, Туркменистан обеспечивает политические, экономические, правовые и организационные условия, необходимые для полной реализации прав и свобод человека, способствует свободному развитию личности. 

В целях укрепления государ­ственной системы гарантирования, обеспечения и защиты прав и свобод человека в Туркменистане, выполнения международных обязательств страны в области прав человека, а также системного проведения соответствующей работы по активизации сотрудничества с международными организациями в гуманитарной сфере в стране успешно реализуется «Национальный план действий в области прав человека в Туркменистане на 20212025 годы». Этот документ представляет консолидированную программу, предусматривающую конкретные шаги по совершенствованию законодательства и правоприменительной практики, национальной системы защиты прав человека, а также по улучше­нию осведомлённости населения о правах человека и механизмах их защиты. Претворение в жизнь На­ционального плана позволит Туркменистану достичь новых успехов в укреплении государственных и общественных механизмов защиты прав человека, дальнейшем развитии гражданского общества на уровне общепризнанных международных стандартов. 

Во все периоды своего славного исторического прошлого наш народ с огромным уважением относился к своим главным государственным символам. Эти традиции и духовно-нравственные принципы предков находят своё достойное продолжение. В эру Возрождения новой эпохи могущественного государства зелёный Стяг Отчизны олицетворяет собой единство и сплочённость нашего народа, исторический путь предков, суверенитет и миролюбие государства и духовный мир туркмен. Будучи главным символом независимости государства, Флаг Туркменистана гордо реет на флагштоке у штаб-квартиры ООН. 

Конституция и Государственный флаг Туркменистана – главные священные символы, олицетворяющие патриотизм, дружбу, сплочённость, успехи, достижения и единство народа, стремление стра­ны к миру через устойчивое развитие. Сердечно поздравляем уважаемого Президента Туркменистана Аркадаглы Героя Сердара и Национального Лидера туркменского народа Героя-Аркадага, а также всех соотечественников с днём Конституции и Государственного флага Туркменистана! Желаем уважаемому Президенту Аркадаглы Герою Сердару и Национальному Лидеру туркменского народа Герою-­Аркадагу крепкого здоровья, долгих лет жизни и больших успехов в масштабных делах и начинаниях во имя интересов туркменского народа, про­цветания Отчизны и мира!

 

 Дженнет ОВЕКОВА, 

депутат Меджлиса Туркменистана, член Комитета

 по законодательству и его нормам.

18.05.2024 Giňişleýin

BERKARARLYGYŇ SARSMAZ SÜTÜNI

 

Ga­raş­syz, ­he­mi­şe­lik ­Bi­ta­rap Türk­me­nis­ta­nyň­ tä­ze ­ösüş ta­ry­hy­nyň ke­pi­li,­ il­kin­ji­ we­ hemi­şe­lik­ ny­şan­la­ry ­bo­lan ­Konsti­tu­si­ýa­my­zyň­ hem­-de Döw­let baý­da­gy­my­zyň ­ruh­lan­dy­ry­jy güý­ji­ mäh­ri­ban ­hal­ky­my­zy şan­-şöh­rat­ly ­ýol ­bi­len­ öňe­ —­ aja­ýyp ­gel­je­ge­ alyp ­bar­ýar.­ Döw­let­li­li­giň­ baş ala­mat­la­ry bo­lan ­Kons­ti­tu­si­ýa­myz,­ ýa­şyl tu­gu­myz ­äh­li­ ösüş­le­ri­mi­ziň göz­ba­şy­dyr.

Konstitusiýa sözi «constitutio» diýen latyn sözden emele gelip, «gurmak, dikeltmek, döretmek» diýen manylary aňladýar. Hut şu jähetden alanyňda hem Türkmenistanyň taryhy döwri döwletliligiň, jemgyýetimiziň gurluşynyň hukuk esaslaryny kesgitleýän Konstitusiýamyzyň ornuny, ähmiýetini has aýdyň ýüze çykardy. Halkyň paýhasyny, geljege ymtylyşlaryny ýüze çykarmagyň, goldamagyň, kanunlar bilen berkitmegiň esasy bolan Konstitusiýamyz ýurdy ösdürmegiň taryhy ýollaryny salgy berýän baş ýörelgämiz bolsa, Döwlet baýdagymyz hemme ugurlarda üstünliklere, ýeňişlere ruhlandyrýan köňül buýsanjymyzdyr. 

Mukaddes Garaşsyzlygymyzyň berkararlyk ýolunda halkymyzyň öz döredijilik güýjüne, millet hökmündäki ruhy kuwwatyna doly göz ýetirmegi, dünýä halklarynyň arasyndaky mynasyp ornuna eýe bolmagy baradaky taryhy wezipe Konstitusiýamyzyň her babynda, her bir setirinde öz beýanyny tapýar. 

Gahryman Arkadagymyzyň «Ýurduň Konstitusiýasy kanunçylygyň kepili, raýatlaryň hukuklarynyň we erkinlikleriniň berjaý edilişiniň, ýurdumyzyň mundan beýläk-de ösüşiniň kepili hökmünde esasy orny eýeleýär» diýip belleýşi ýaly, döwletiň Konstitusiýasy bu — döwletiň we raýatlaryň esasy hukuklarynyň we borçlarynyň resmi beýanydyr. Konstitusiýa — döwletiň jemgyýetçilik we döwlet gurluşyny, häkimiýetiň wekilçilikli edaralarynyň, ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralarynyň döredilmeginiň, işlemeginiň tertibini hem-de ýörelgelerini, saýlawlar we sala salşyklar ulgamynyň gurluşyny, raýatlaryň esasy hukuklaryny we borçlaryny, döwletiň häkimiýet şahalarynyň gurluşyny we häkimiýet şahalarynyň hem-de wezipeli adamlarynyň ygtyýarlyklaryny kesgitleýän ýurduň Esasy Kanunydyr. 

Gadymy we orta asyrlarda türkmenleriň guran döwletlerinde kabul edilen kada-kanunlar, ýol-ýörelgeler nesilden-nesle geçip gelýän halkyň iň oňat däplerini saklap, agzybir we jebis, parahatçylyk, adalatlylyk, ylalaşyk hem-de döwletlilik düşünjelerine esaslanypdyr. 

Parfiýa, gadymy Horezm, Türkmen hanlyklary, Garahanlylar, Gaznalylar, Beýik Seljuklylar dünýäniň dürli ýerlerinde guran döwletlerinde (Kiçi Aziýada, Arabystanda, Kawkazda, Hindistanda) ata-babalarymyzyň däplerine, dünýä garaýşyna we şol wagtyň özünde adamzat gymmatlyklaryna eýeripdirler. 

Garaşsyz Türkmenistan döwletimiziň Esasy Kanunynda ata-babalarymyzdan gelýän milli däpleriň we gymmatlyklaryň hem-de türkmeniň beýik şahyry Magtymguly Pyragynyň arzuwlarynyň hasyl bolmagy netijesinde, demokratik, hukuk we dünýewi döwlet hökmünde dünýä bileleşiginiň arasynda öz mynasyp ornuny tapdy. 

Raýatyň hukuklary şahsyýetiň belli bir döwlete degişliligi bilen, ýagny raýatlyk hukuk ýagdaýy bilen baglanyşyklydyr. Raýatlyk adam bilen döwletiň arasynda ýüze çykýan syýasy-­hukuk baglanyşyk bolup durýar. Mysal üçin: Türkmenistanyň raýatlarynyň döwlet häkimiýet edaralaryna saýlamaga we saýlanylmaga haky bar. 

Konstitusiýamyzyň, kanunlarymyzyň kämilleşdirilmegi jemgyýetdäki durmuş-ykdysady özgerişlikler bilen utgaşyp, ata Watanymyzyň gülläp ösüşiniň kepili bolýar, häzirki we geljekki nesillere bagtyýar durmuşy üpjün edýär. 

 

Ýu­sup­gu­ly ­EŞ­ŞÄ­ÝEW,­ 

Türk­me­nis­ta­nyň­ Mej­li­si­niň Adam­ hukukla­ry­ny­ we

azat­lyk­la­ry­ny ­go­ra­mak ­ba­ra­da­ky ko­mi­te­ti­niň ­baş­ly­gy.

 

18.05.2024 Giňişleýin

MILLI DÖWLETLILIGIŇ AÝDYŇ ŞÖHLELENMESI

 

Mälim bolşy ýaly, 1992-nji ýylda Türkmenistan Birleşen Milletler Guramasynyň doly we deňhukukly agzasy bolmak bilen, halkara hukugyň kadalaryny ykrar edýändigini we hormatlaýandygyny yglan etdi. Şeýlelik-de, Garaşsyz, özygtyýarly döwletimizde umumy ykrar edilen halkara ýörelgelerden ugur alnyp, ýurduň Esasy Kanunynda demokratik ýörelgeler, adamyň we raýatyň hukuklaryny, azatlyklaryny kepillendirmek, döwlet dolandyryşynyň hukuk binýady berkidildi. Onuň mazmunyny döwlet häkimiýeti, gurluşy, eýeçiligiň görnüşleri, şahsyýetiň hukuk ýagdaýy baradaky kadalar düzýär. Her ýurduň Konstitusiýasynyň kabul edilmegi, konstitusion özgertmeleriň ösüş ugurlary durmuş-ykdysady we syýasy häsiýetli sebäpler bilen şertlendirilen. Konstitusiýa, ilkinji nobatda, özünde şol jemgyýetdäki eýeçiligiň we ykdysady işiň guramaçylygynyň görnüşlerini, döwletiň raýatlarynyň olara gatnaşygyny beýan edýär. Adamlaryň jemgyýetde we döwletde ýaşamagynyň esasy düzgünlerini, olaryň hukuklaryny, azatlyklaryny we borçlaryny berkidýär. Şol sanda ýurduň häkimiýet ulgamyny, onuň wezipelerini we ygtyýarlyklaryny, döwlet edaralarynyň ulgamyny, ilatyň öz-özüni dolandyryşynyň esaslaryny kesgitleýär.

Döw­le­tiň we hukugyň nazaryýeti jähetinden Konstitusiýanyň esasy iki wezipesi bolýar. Birinjisi, tutuş jemgyýetiň we döwletiň gurluşynyň, ýurduň döwlet häkimiýetiniň häsiýetleriniň, şahsyýetiň hukuk ýagdaýynyň esaslaryny berkitmekden (bu esaslar soňra milli hukuk ulgamynyň dürli pudaklarynyň kadalarynda giňişleýin berkidilýär), ikinjisi bolsa döwlet we ýerli öz-özüňi dolandyryş häkimiýetini amala aşyrmagyň gurallaryny düzgünleşdirmekden ybaratdyr. Mundan başga-da, her bir döwletiň Konstitusiýasy (durmuş-ykdysady ulgamyň işiniň aýratynlygyna garamazdan) döredijilik başlangyçlaryna eýe bolup, guramaçylyk, daşary syýasy, aňyýet, hukuk we ş.m. wezipeleri ýerine ýetirýär. Onuň döredijilik wezipesi jemgyýetdäki düýpli taryhy özgertmeleriň indiki tapgyryna, ýagny ýurduň syýasy-hukuk ösüşiniň esasyna gönüden-göni täsirini ýetirýär. Ol öň hereket edýän gatnaşyklary, jemgyýetçilik hadysalaryny hukuk kadalarynda berkidýär ýa-da jemgyýetde zerurlygy ýüze çykan, ýöne degişli hukuk binýady bolmadyk düýbünden täze gatnaşyklaryň emele gelmegine gönükdirilen hukuk şertlerini döredýär. Şeýlelikde, onuň döredijilik häsiýeti jemgyýetçilik (syýasy) ulgama tutuşlygyna we aýry-aýry döwlet-hukuk institutlaryna edýän täsirinde ýüze çykýar. 

Milli kanunçylygymyzda berkidilen sagdyn demokratik gymmatlyklaryň ösüş taryhyna içgin aralaşanyňda, onuň kökleriniň gözbaşyny halkymyzyň gadymyýetde döreden asylly däplerinden alyp gaýdýandygyna göz ýetirmek bolýar. Geçen nesilleriň tejribesini beýan edýän ynsanperwer gymmatlyklar jemgyýetiň pugtalandyryjy düzümi bolup durýar. Bu gymmatlyklar döwürleriň oňyn özgermegini, nesilleriň kämilleşmegini şertlendirip, şahsyýet bilen jemgyýetiň bitewüligini, milletiň mizemezligini pugtalandyrdy. Halkyň döredijilik ukybyny işjeňleşdirip, berkarar döwletiň bina edilmegine we halk häkimiýetiniň hukuk esaslarynyň berkidilmegine kuwwatly itergi berdi. 

Gahryman Arkadagymyzyň öňe süren başlangyçlary esasynda raýatlardan gelip gowşan teklipler nazara alnyp, halk häkimiýetiniň ýokary wekilçilikli edarasynyň hukuk esaslaryny kesgitleýän «Türkmenistanyň Halk Maslahaty hakynda» Konstitusion kanun kabul edildi. Munuň özi döwletiň jemgyýetçilik-syýasy durmuşyny demokratiýalaşdyrmagyň, halk häkimiýetiniň edaralarynyň bir bitewi ulgamyny döretmegiň, häzirki döwrüň talaplaryna laýyklykda, raýat jemgyýetiniň edaralaryny kämilleşdirmegiň ýolunda möhüm özgertme bolup durýar. Bu ýerde halk häkimiýetiniň işiniň mazmuny giňden şöhlelenýär. Maslahata gatnaşyjylaryň özara pikir alşyp maslahatlaşmagyna we ählumumy ylalaşyk gazanmagyna deň şertler hereket edýär. Bu bolsa döwlet dolandyryşynyň ähli ugurlarynda oňaýly özgertmeleri amala aşyrmakda aýratyn ähmiýetlidir. 

Konstitusiýanyň guramaçylyk wezipesi konstitusion kadalardan ugur alyp, döwlet edaralaryny, jemgyýetçilik guramalaryny, raýatlary esasy syýasy işjeňlige gönükdirýänliginden ybaratdyr. Ol diňe bir jemgyýetdäki şertlerdir ýagdaýlary beýan etmek bilen çäklenmän, dürli jemgyýetçilik bähbitli maksatlara ýetmegiň anyk hem netijeli usullaryny we gurallaryny-da özünde jemleýär. Türkmenistanyň Halk Maslahaty pederlerimiziň milli we ruhy gymmatlyklaryndan, adatlaryndan we däp-dessurlaryndan gözbaş alyp, onda döwlet ähmiýetli meseleleri çözmäge halkyň gatnaşmagy üpjün edilýär. Jemgyýetde demokratiýanyň we döwletliligiň ösüşi, adam hukuklarynyňdyr azatlyklarynyň kepillendirilmegi raýat jemgyýetiniň yzygiderli pugtalandyrylýandygynyň güwäsidir. Ähli döwürlerde-de döwletde raýat jemgyýetiniň sazlaşykly işlemegi, işjeňligini parahatçylyk söýüjilikli ýörelgelere eýerip guramagy esasy maksat bolmagynda galýar. 

Konstitusiýanyň daşary syýasy wezipesi ýurduň içki durmuşyna täsir etmek bilen birlikde, döwletiň daşary syýasy, ykdysady işjeňliginiň hem ýörelgeleýin esaslaryny kesgitleýär. Esasy Kanunyň 2-nji maddasyna laýyklykda, «Türkmenistanyň hemişelik bitaraplygy onuň içeri we daşary syýasatynyň esasy bolup durýar». Bitarap Türkmenistanyň daşary syýasaty parahatçylygyň ýoly bolup, dostlugy, ynsanperwerligi, hyzmatdaşlygy hem-de ösüşi dabaralandyrýar. Geoykdysady we geosyýasy gatnaşyklarda ýurtlaryň arasynda öňe sürlen dürli garaýyşlaryň, bähbitleriň umumylygyny gazanmakda, ýüze çykýan meseleleriň gepleşikler, syýasy-diplomatik serişdeler arkaly çözülmegine güýçli itergi bermekde türkmen Bitaraplygy möhüm ähmiýete eýedir. 

Konstitusiýanyň hukuk wezipesi, birinjiden, ýurduň hukuk ulgamynyň we tertibiniň (ýa-da olaryň ösüşiniň täze tapgyrynyň) binýatlaýyn esasy bolmagyndan; ikinjiden, göni hereket edýän kadalaşdyryjy hukuk namasy hökmünde jemgyýetçilik gatnaşyklaryny düzgünleşdirýänliginden we jemgyýetde täze gatnaşyklaryň döremegine itergi berýänliginden; üçünjiden, berkidilen ýörelgelerden hem kadalardan ugur almak bilen, kanunçylygyň kämilleşdirilmegine we täze kadalaşdyryjy hukuk namalarynyň uly toplumynyň kabul edilmegine badalga berýänliginden ybaratdyr. 

Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň Başlygy Gahryman Arkadagymyzyň: «Ýurdumyzda gazanylýan her bir ösüş milli kanunçylygyň kämilleşdirilmeginiň esasynda amala aşyrylýar. Şunuň bilen baglylykda, Esasy Kanunymyz bolan Konstitusiýamyzy birnäçe gezek kämilleşdirip, döwlet häkimiýet edaralarynyň kämil ulgamlaryny emele getirdik» diýmegi Türkmenistanyň Mejlisiniň deputatlaryna bildirilen uly ynamdyr. Şunuň bilen birlikde, täze kabul edilýän kanunlaryň, geçirilýän özgertmeleriň işjeňlik häsiýetini barha ýokarlandyrmakda öňde durýan jogapkärçilikdir. Ýurdumyzyň milli parlamenti giň gerimli özgertmeler maksatnamasyny «Türkmenistanyň Mejlisi hakynda» Türkmenistanyň Kanunyna laýyklykda amala aşyrýar. Kanunyň 21-nji maddasyna laýyklykda, «Türkmenistanyň Mejlisi kanunlaryň ýerine ýetirilişine gözegçilik etmek, olary ýerine ýetirijileriň hojalyk işlerine goşulmazdan, hukuk resminamalarynyň, täze kabul edilýänleriniň jemgyýetçilik durmuşyna edýän täsirine yzygiderli gözegçilik etmek we olaryň ýurtda geçirilýän özgertmeleriň talaplaryndan yza galýany, şeýle hem nädogry ulanylýan ýagdaýlary ýüze çykarylan halatynda, düzetmek barada öz ygtyýarlygynyň çäginde degişli çäreleri görýär». Has takygy, Mejlisiň komitetlerinde garalýan meseleleriň degişliligi boýunça ministrlikleriň we pudak edaralarynyň wekilleriniň, alymlaryňdyr bilermenleriň gatnaşmagynda ýörite topar döredilip, milli kanunçylyk namalaryny kämilleşdirmek işleri yzygiderli alnyp barylýar.

 Umuman aýdylanda, Türkmenistanyň Konstitusiýasyna laýyklykda, döwlet dolandyryşynyň ulgamy adamyň we raýatyň demokratik-syýasy hukuklarynyňdyr azatlyklarynyň ygtybarly goragynyň üpjün edilmegine gönükdirilýär. 

 

Merjen BORJAKOWA, 

Türkmenistanyň Mejlisiniň Durmuş syýasaty 

aradaky komitetiniň hünärmeni

 

16.05.2024 Giňişleýin

HOSSARLYK ALADALARYNYŇ GURŞAWYNDA

 

Il saglygy bagtyýar durmuşyň berk binýadydyr. Garaşsyz, hemişelik Bitarap Watanymyzda döwletiň iň gymmatly baýlygy bolan ynsan saglygyny goramak, jemgyýetimize sagdyn durmuş ýörelgelerini ornaşdyrmak, saglygy goraýyş ulgamyny düýpli özgertmek babatda alnyp barylýan işler uly rowaçlyklara beslenýär. 

Hormatly Prezidentimiziň parasatly baştutanlygynda «Saglyk» Döwlet maksatnamasyna laýyklykda ýurdumyzyň iň çetki şäherlerinde we obalarynda hem lukmançylyk we sport düzümlerini şu günüň talabyna laýyk getirmek boýunça taslamalar yzygiderli durmuşa ornaşdyrylýar. Dünýä ülňülerine laýyk gelýän saglygy goraýyş we anyklaýyş edaralarynyň gurulmagy, etrap hassahanalarynyň durkunyň täzelenilmegi, olara daşary ýurtlaryň iň meşhur kompaniýalarynyň häzirki zaman enjamlarynyň ornaşdyrylmagy, hünärmenleriň iş tejribeleriniň yzygiderli baýlaşdyrylmagy netijesinde ilatyň saglygynyň goraglylygyny güýçlendirmekde uly üstünlikler gazanyldy. Döwletimizde poliomiýelit, drakunkulýoz, gyzdyrma keselleriniň doly ýok edilendigi, ýod ýetmezçiliginiň öňüni almak üçin duzy ýod bilen hem-de unuň düzümini demir we foliý turşusy bilen baýlaşdyrylandygy baradaky Bütindünýä Saglygy goraýyş guramasy we beýleki guramalar tarapyndan berlen halkara güwänamalary ýetilen belent sepgitleriň kepilidir. Ýurdumyz çilimkeşlige garşy alnyp barylýan göreşe goşan ägirt goşandy üçin Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň ýadygärlik medalyna hem-de Minnetdarlyk şahadatnamasyna mynasyp boldy. Munuň özi Gahryman Arkadagymyzyň we sarpasy belent hormatly Prezidentimiziň milli saglygy goraýyş ulgamyny ösdürmek we halkyň saglygyny berkitmek barada edýän hossarlyk aladalary bilen aýrylmaz baglydyr. 

Biz netijeli işlemegimiz, halka ýokary derejede hyzmat etmegimiz ugrunda döredip berýän şeýle mümkinçilikleri üçin Gahryman Arkadagymyza we Arkadagly Gahryman Serdarymyza tüýs ýürekden sag bolsun aýdýarys. Iň uly maksady halkymyzyň saglygyny goramakdan we ýurdumyzyň abadançylygyny berkitmekden ybarat bolan hormatly Prezidentimize we Milli Liderimize berk jan saglyk, uzak ömür, il-günüň abadançylygyny, bagtyýarlygyny üpjün etmek, ynsan saglygyny goramak ugrunda alyp barýan işlerinde uly üstünlikleri arzuw edýäris. 

 

Gadam HEMRAÝEW, 

welaýat saglygy goraýyş müdirliginiň başlygynyň 

orunbasary, Türkmenistanyň Mejlisiniň deputaty.

16.05.2024 Giňişleýin

WATAN, AÝDYM BOLUP ÝAŇLAN ERKANA!

 

Her bir döwletiň dünýä giňişligindäki ornuny, ilki bilen, onuň hukuk binýady kesgitleýär. Ýurdumyzda Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň we Türkmenistanyň Döwlet baýdagynyň güni her ýyl uludan bellenilýär. 

Hawa, Baýdak we Konstitusiýa her bir döwletiň Garaşsyzlygyny we berkararlygyny alamatlandyrýan mukaddesliklerdir. Ýurdumyzda her ýylyň 18-nji maýynda Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň we Türkmenistanyň Döwlet baýdagynyň gününiň bir günde bellenilmegi, bu iki mukaddeslige goýulýan hormatdan nyşandyr we milli gymmatlyklarymyza janymyz-tenimiz bilen ygrarlydygymyzyň subutnamasydyr. 

Türkmenistanyň Konstitusiýasy ýurdumyzda Esasy Kanun bolup durýar. Hut şonuň üçin hem Esasy Kanunymyz ýokary hukuk güýjüne eýedir. Türkmenistanyň Konstitusiýasynda her bir adamyň durmuş taýdan goraglylygy kepillendirilýär. Konstitusiýa ýurdumyzyň hukuk döwleti hökmünde milli gymmatlyklarymyza we halkara ýörelgelere esaslanýan möhüm ulgamyny ösdürmegiň göz başynda durýar. 

Pederlerimiziň: «Adam edebinden tanalar, ýurt Tugundan» diýen ajaýyp pähimi bar. Halkymyzyň milli guwanjy bolan Döwlet baýdagymyz ýurdumyzyň Esasy Kanuny bilen birlikde, bitewiligi emele getirýär. Çünki, olarda ata-babalarymyzyň umyt-arzuwlary, häzirki bagtyýar zamanamyza we eşretli geljegimize bolan ynamy jemlenendir. Baýdagymyzyň esasyny düzýän ýaşyl reňk ýaşaýşyň gönezligi hasaplanylsa, türkmen halysynyň gölleri bäş welaýatymyzyň doganlygynyň alamatydyr. Aý we bäş sany ýyldyz öz gezeginde, halkymyzyň asuda asmanyň astynda azat, erkin, agzybir durmuşda ýaşaýandygyny aňladýar. 

Baýdak döwletiň özbaşdaklygynyň, erkinliginiň, halkyň bitewiliginiň nyşanydyr, döwletiň taryhy geçmişini özüne siňdiren mukaddeslikdir. Konstitusiýa döwletliligiň binýadydyr, döwletde halk häkimiýetliliginiň, halkyň erk-isleginiň goraglylygynyň kepilidir. 

Hormatly Prezidentimiziň parasatly baştutanlygynda durmuşa geçirilýän uly möçberli maksatnamalar, durmuş-ykdysady we jemgyýetçilik-syýasy özgertmeler döwletimiziň Konstitusiýasynda aýdyň beýanyny tapýar. 

Goý, ýaşyl Baýdagymyz parahatçylygyň, asudalygyň, agzybirligiň nyşany bolup, hemişe belentde parlasyn!

 

Maksat JANMYRADOW. 

TMÝG-niň welaýat geňeşiniň başlygy, 

Türkmenistanyň Mejlisiniň deputaty.

16.05.2024 Giňişleýin

BUÝSANÇLY TOÝUŇ DABARASY

“Pähim-paýhas ummany Magtymguly Pyragy” diýlip atlandyrylan üstümizdäki ýylyň buýsançly senesi — Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň we Türkmenistanyň Döwlet baýdagynyň güni ýetip gelýär. Bu baýramçylygyň aýratynlygy onuň Garaşsyz, baky Bitarap döwletimiziň berkararlygynyň baýramy bolmak bilen, mähriban Watanymyza guwanjymyzy goşalandyryp, bu senäniň dabarasy dag aşýar. 

Esasy Kanunymyzyň 1-nji maddasynda kesgitlenilişi ýaly, Türkmenistan demokratik, hukuk we dünýewi döwlet bolup, onda döwlet dolandyryşy prezident respublikasy görnüşinde amala aşyrylýar. Şeýle hem Türkmenistanyň Konstitusiýasynda Türkmenistan döwletimiziň dünýä bileleşigi tarapyndan ykrar edilen we kanun esasynda berkidilen hemişelik bitaraplyk hukuk ýagdaýyna eýedigi kesgitlenendir hem-de Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplygy onuň içeri we daşary syýasatynyň esasy bolup durýandygy tekrarlanylýar. 

Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistanymyzyň Konstitusiýasy döwletiň we jemgyýetiň demokratik ýol-ýörelgeler bilen ösdürilmegini kepillendirýär. Muňa Esasy Kanunymyzyň 5-nji maddasyndan göz ýetirmek bolýar. Şu maddada kesgitlenilişi ýaly, Türkmenistanyň özygtyýarlylygy halk tarapyndan amala aşyrylýar, halk döwlet häkimiýetiniň ýeke-täk göz başydyr. Türkmenistanyň halky öz häkimiýetini gös-göni ýa-da wekilçilikli edaranyò üsti bilen amala aşyrýar. 

Türkmenistanyň Konstitusiýasynda kesgitlenilişi ýaly, Türkmenistan döwletimizde kanunyň hökmürowanlygy bellenendir. Esasy Kanunymyzda adamyň we raýatyň hukuklarynyň we azatlyklarynyň goralmagy, bilim alyp, hünär öwrenmegi, erkin zähmet çekmegi, talabalaýyk dynç almagy kepillendirilendir. Türkmenistanyň Konstitusiýasynda her bir adamyň saglygyny gorap saklamaga, şol sanda döwlet saglygy goraýyş edaralarynyň hyzmatlaryndan mugt peýdalanmaga hukugynyň bardygy bellenilendir. 

Garaşsyz Türkmenistanymyzyň özygtyýarly döwlet hökmündäki nyşanlarynyň biri Döwlet baýdagy bolup, bu gün Garaşsyz, Bitarap döwletimiziň ýaşyl Tugy dünýäniň çar künjeginde buýsançly pasyrdaýar. Goşa guwanjyna buýsanýan türkmen halky bu günki gün uly toýuny toýlaýar. Döwlet berkararlygymyzyň senesi bolan bu baýramçylygyň dabarasy dag aşýar. 

 

Ýusup ANNAÝEW. 

Mary şäherindäki 2-nji saglyk öýüniň maşgala

 lukmany, Türkmenistanyň Mejlisiniň deputaty

16.05.2024 Giňişleýin

USSADYŇ ESERLERI — TERBIÝE MEKDEBI

Gün­do­ga­ryň akyldary, beýik şahyrymyz Magtymguly Pyragynyň doglan gününiň 300 ýyllygynyň baýramy “Pähim-paýhas ummany Magtymguly Pyragy” ýylymyzyň taryhy wakasy bolup, Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistanymyzyň şan-şöhratly taryhyna altyn harplar bilen ýazylar. Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň belleýşi ýaly, beýik şahyrymyz Magtymguly Pyragynyň şygyrlaryna siňen berkarar döwlet gurmak, agzybirlik, edep-ekramlylyk, haýyr-sahawatlylyk baradaky filosofiki oý-pikirleri, şahyrana nesihatlary, öwüt-ündewleri türkmen halky üçin terbiýe mekdebi bolup hyzmat edip gelýär. 

Nusgawy şahyrymyzyň döredijiliginde ata Watana, ene topraga söýgi uly orna eýe bolup, bu temadaky şygyrlary okyjylarda gözel mekana çäksiz söýgi döredýär. Beýik söz ussadynyň “Türkmeniň” goşgusyny alyp göreliň. Akyldar şahyrymyz: 

Hak sylamyş, bardyr onuň saýasy, 

Çyrpynşar çölünde neri-maýasy, 

Reňbe-reň gül açar ýaşyl ýaýlasy, 

Gark bolmuş reýhana çöli türkmeniň 

— diýmek bilen gadymy türkmen topragynyň gözel keşbini şahyrana beýan edýär. Dana şahyrymyz gürrüňi edilýän şygrynda Amyderýa bilen gojaman Hazaryň arasynda ýaýylyp ýatan bereketli türkmen topragynyň ajaýyplygyny şahyrana suratlandyrýar. 

Beýik şahyrymyz Magtymguly Pyragynyň eserlerinde halallyk, edeplilik, zähmetsöýerlik, ulyny sylap, kiçä hormat goýmak ýaly, asylly ýörelgeler çeper beýan edilýär. Bu aýdýanymyza nusgawy şahyrymyzyň: 

Adam ýaradylmyş belentli-pesli, 

Akylly, pikirli, aňly paýhasly,

Ýigitlik-göýä bir ýaz günüň pasly, 

Bahar senden gider, zaman eglenmez  

— diýen setirlerini ýatlamak ýeterlikdir. Dogrusy, Magtymguly Pyragynyň şygyrlarynyň her bir setiri bilmäge, öwrenmäge tapylgysyz hazyna. Bu gymmatly hazynany aýawly saklamak biziň borjumyzdyr. Çünki, bu hazyna durmuşyň terbiýe mekdebidir. 

Bilşimiz ýaly, üstümizdäki — “Pähim-paýhas ummany Magtymguly Pyragy” ýylynda nusgawy şahyrymyz Magtymguly Pyragynyň doglan gününiň 300 ýyllygynyň dabaraly bellenilip geçilmegine ykjam taýýarlyk görülýär. Gahryman Arkadagymyzyň belleýşi ýaly, beýik şahyrymyzyň doglan gününiň 300 ýyllygy halkara derejesinde bellenilip geçiler. Şu sene mynasybetli ylmy-amaly maslahatlar we dabaraly çäreler giň gerime eýe bolýar. “Pähim-paýhas ummany Magtymguly Pyragy” diýlip yglan edilen üstümizdäki ýylyň bu taryhy senesiniň Garaşsyz, baky Bitarap döwletimiziň taryhyna altyn harplar bilen ýazyljakdygy şübhesizdir. Çünki, bu waka akyldar şahyrymyz Magtymguly Pyragynyň edebi mirasyna goýulýan belent sylag-sarpanyň guwançly ýaňy bolar. 

 

Merdan ORAZMEREDOW. 

Türkmenistanyň döwlet Energetika institutynyň

 mugallymy, Türkmenistanyň Mejlisiniň deputaty.

16.05.2024 Giňişleýin
1 2 3 4 5 6 7 ... 41