«Gender deňligini ilerletmek: gender deňligi we gender zorlugyna garşy göreşmekde kanunçylyk esaslaryny berkitmek boýunça Parlamentara dialogy» atly maslahatyň «Jebir çekenleriň bähbitlerine we adam hukuklarynyň berjaý edilmegine esaslanýan kanunçylyk kadalarynyň kämilleşdirilmegini üpjün etmek» atly 4-nji mejlisi geçirildi.

Maslahatyň 4-nji mejlisinde Aziýanyň Ilat we Ösüş boýunça Assosiasiýasynyň Başlygynyň orunbasary, Baş sekretary Kiýoko Ikegami alyp bardy we onuň dowamynda çykyş etdi. Şeýle hem mejlisde Türkmenistanyň Mejlisiniň Kada-kanunçylyk baradaky komitetiniň agzasy J.Öwekowa çykyş etdi.

Kiýoko Ikegami – Aziýanyň Ilat we Ösüş boýunça Assosiasiýasynyň Başlygynyň orunbasary, Baş sekretary:

Kiýoko Ikegami çykyşynda gender deňligi we gender zorlugyna garşy göreşmek meseleleriniň diňe bir hukuk ulgamy bilen çäklenmeýändigini hem-de jemgyýetiň ösüşi, howpsuzlygy we durnuklylygy bilen gönüden-göni baglydygyny nygtady. 

Şunuň bilen baglylykda, ol Ýaponiýanyň tejribesini açyp görkezmek bilen, döwlet syýasatynyň we kanunçylygyň, ilkinji nobatda zenanlary goramaga gönükdirilendigini aýtdy. Şeýle hem häzirki wagtda Ýaponiýada gender deňligi babatda kanunçylyk ulgamynyň birnäçe ugurlar boýunça ösdürilýändigini, bu ugurlar boýunça aýratyn kanunlar kabul edilip, gorag gurallarynyň döredilendigini belledi. 

Häzirki wagtda gender deňligini üpjün etmegiň we gender zorlugyna garşy göreşmegiň diňe bir aýratyn kanunlaryň kabul edilmegini däl-de, eýsem, toplumlaýyn we bitewi çemeleşmäni talap edýändigini aýdyp, şeýle çemeleşmäniň gender deňligini üpjün edýän bitewi kanunçylyk; maglumatlaryň bitewi ulgamda ýygnalmagy we seljerilmegi; ýaşlar üçin bilim we öňüni alyş çäreleriniň geçirilmegi; döwlet edaralarynyň we jemgyýetçilik birleşikleriniň hyzmatdaşlygyny ösdürmek ýaly birnäçe ugurlary öz içine alýandygy barada durup geçdi. Gender deňligini üpjün etmekde ýurtlaryň parlamentlerine möhüm ornuň degişlidigini nygtady.

J.Öwekowa – Türkmenistanyň Mejlisiniň Kada-kanunçylyk baradaky komitetiniň agzasy:

Ýurdumyzyň milli Parlamentiniň wekili öz çykyşynda adam hukuklaryny goramak ulgamynyň ösdürilmeginiň yzygiderli dowam edýän, ynsanperwerlik ýörelgelerine esaslanýan kanunçylygyň kämilleşdirilmegini talap edýändigini bellemek bilen, hormatly Prezidentimiz Serdar Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygynda Türkmenistanda adam we raýat hukuklarynyň hem-de azatlyklarynyň halkara hukugyň umumy ykrar edilen kadalaryna laýyklykda ykrar edilýändigini we Türkmenistanyň Konstitusiýasy hem-de kanunlary arkaly kepillendirilýändigini nygtady. 

Adam hukuklaryny üpjün etmek, goramak we berjaý etmek Türkmenistanyň döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biridir. Bu ugurda amala aşyrylýan özgertmeler adamlaryň ýaşaýyş şertlerini gowulandyrmaga gönükdirilendir. Türkmenistanyň milli kanunçylygynda halkara hukugyň kadalary yzygiderli ornaşdyrylýar, şeýle hem kanunçylygy mundan beýläk-de kämilleşdirmek boýunça täze wezipeler kesgitlenilýär.

Türkmenistanda kanunçylygyň kämilleşdirilmegi Konstitusiýanyň esasynda amala aşyrylýar. Adam hukuklaryna degişli kanunçylyk özgertmeleri häzirki wagtda «Türkmenistanyň adam hukuklary boýunça 2026–2030-njy ýyllar üçin Milli hereket meýilnamasynyň» işlenip taýýarlanylmagy bilen dowam etdirilýär. Türkmenistan raýatsyzlygy ýok etmekde öňdebaryjy ýurtlaryň biridir we bu babatda BMG tarapyndan degişli şahadatnama bilen sylaglandy. 

Türkmenistan gender syýasatyny durmuşa geçirmekde hem möhüm çäreleri amala aşyrýar we bu ugurda halkara guramalar bilen hyzmatdaşlyk etmekde netijeli işleri alyp barýar. 

«Gender deňligini ilerletmek: gender deňligi we gender zorlugyna garşy göreşmekde kanunçylyk esaslaryny berkitmek boýunça Parlamentara dialogy» atly maslahatyň «Gender zorlugynyň öňüni almak – durnukly ösüşiň şerti hökmünde» atly 3-nji mejlisi geçirildi.

Türkmenistanyň Mejlisiniň Adam hukuklaryny we azatlyklaryny goramak baradaky komitetiniň agzasy M.Diwanowanyň alyp barmagynda geçirilen 3-nji mejlisde Gyrgyz Respublikasynyň Parlamentiniň agzasy, Kazyýet-hukuk meseleleri, hukuk tertibi, jenaýatçylyga we korrupsiýa garşy göreşmek baradaky komitetiniň başlygy Bolotbek Borbiýew, Türkiýe Respublikasynyň Parlamentiniň agzasy Ýusuf Ahlatçy, Özbegistan Respublikasynyň Senatynyň Ýaşlar, zenanlar, medeniýet we sport meseleleri baradaky komitetiniň başlygy Orzigul Kozihonowa çykyş etdiler.

Bolotbek Borbiýew – Gyrgyz Respublikasynyň Parlamentiniň agzasy, Kazyýet-hukuk meseleleri, hukuk tertibi, jenaýatçylyga we korrupsiýa garşy göreşmek baradaky komitetiniň başlygy:

 Bolotbek Borkiýew öz çykyşynda türkmen tarapyna mähirli kabul edilendigi üçin hem-de şeýle möhüm parlamentara dialoga gatnaşmaga we bu ähmiýetli meýdançada çykyş etmäge döredilen mümkinçilik üçin minnetdarlygyny beýan etdi. 

Gyrgyz Respublikasynyň CEDAW Konwensiýasyny 1997-nji ýylda tassyklandygyny we şondan bäri ony zenanlaryň hukuklaryny goramak boýunça halkara standartlaryň binýady hökmünde kabul edýändigini, döwlet dolandyryş ulgamlarynda zenanlaryň gatnaşygynyň ýokary bolmagynyň döwlet institutlarynyň has açyk, netijeli we inklýuziw bolmagyna getirýändigini belledi. 

Zenanlaryň hukuklarynyň goralmagynyň diňe bir halkara borçnama däl-de, eýsem, durnukly ösüşiň we jemgyýetçilik abadançylygynyň esasy bolup durýandygyna ünsi çekmek bilen, şu günki dialogyň hyzmatdaşlygy giňeltmäge we täze mümkinçilikleri döretmäge uly ýardam etjekdigine ynam bildirdi.

Ýusuf Ahlatçy – Türkiýe Respublikasynyň Parlamentiniň agzasy: 

Ýusuf Ahlatçy Türkmenistanyň paýtagty Aşgabat şäherinde geçirilýän şu günki Parlamentara dialogyň halkara ähmiýetini bellemek bilen, onda çykyş etmäge döredilen mümkinçilik üçin hoşallygyny beýan etdi.

Zenanlaryň hukuklarynyň güýçlendirilmeginiň we mümkinçilikleriniň deňliginiň üpjün edilmeginiň jemgyýetiň abadançylygy üçin esasy zerurlykdygyny aýdyp, bu ugurdaky kanunçylyk binýadyny pugtalandyrmagyň, halkara tejribäniň öwrenilmeginiň, özara pikir alyşmalaryň ähmiýetine ünsi çekdi hem-de Türkiýäniň milli tejribesi bilen tanyşdyrdy. 

Aşgabatda geçirilýän halkara maslahatyň ýurtlaryň bu ugurdaky milli  kanunçylygyny halkara ülňülere laýyk getirmek boýunça tejribe alyşmak üçin taryhy mümkinçilikdigini belledi. 

Orzigul Kozihonowa – Özbegistan Respublikasynyň Senatynyň Ýaşlar, zenanlar, medeniýet we sport meseleleri baradaky komitetiniň başlygy: 

Orzigul Kozihonowa öz çykyşynda şeýle dialoglaryň sebitde hyzmatdaşlygy berkitmäge, giňişleýin pikir alyşmalary guramaga hem-de degişli teklipleri we maslahatlary taýýarlamaga ýardam berjekdigine ynam bildirdi.

Häzirki döwürde gender deňligini üpjün etmegiň we zenanlaryň hukuklaryny goramagyň halkara jemgyýetçiliginiň öňünde durýan ileri tutulýan wezipeleriň biridigini, şeýlelikde, gender zorlugyna garşy göreşiň diňe bir sosial däl, eýsem, hukuk we syýasy ähmiýetli mesele bolup durýandygyny belledi.

Özbegistanda zenanlaryň mertebesini ýokarlandyrmak, olaryň hukuklaryny ygtybarly üpjün etmek, zenanlary we çagalary zorlukdan goramak, bu ugurda milli kanunçylygy tapgyrlaýyn kämilleşdirmek boýunça alnyp barylýan işler bilen tanyşdyrdy. Şeýle hem gender zorlugyna garşy göreşmekde toplumlaýyn çemeleşmeleriň zerurlygy, bu işde parlamentleriň eýeleýän möhüm orny barada durup geçdi.

«Gender deňligini ilerletmek: gender deňligi we gender zorlugyna garşy göreşmekde kanunçylyk esaslaryny berkitmek boýunça Parlamentara dialogy» atly maslahatyň «Tassyklamakdan durmuşa geçirmäge: Parlamentariler hasabatlylygyň binagäri hökmünde-ýetilen sepgitler we öňde duran wezipeler» atly 2-nji mejlisi geçirildi.

BMG-niň Ilat Gaznasynyň Gazagystandaky wekili, Türkmenistan we Gyrgyz Respublikasy boýunça ýurt direktory Çinwe Ogbonnanyň alyp barmagynda geçirilen 2-nji mejlisde Gruziýanyň Parlamentiniň agzasy Eka Sepaşwili, Demirgazyk Makedoniýanyň Parlamentiniň agzasy, zenanlar we erkekler üçin deň mümkinçilikler komitetiniň agzasy Lidiýa Petkoska, Täjigistan Respublikasynyň Parlamentiniň agzasy, halkara gatnaşyklary, jemgyýetçilik birleşikleri we maglumat baradaky komitetiniň başlygynyň orunbasary Suraýo Dustmurodzoda çykyş etdiler.

Eka Sepaşwili – Gruziýanyň Parlamentiniň agzasy:

Eka Sepaşwili öz çykyşynda Gruziýada gender deňligi babatda amala aşyrylýan işleri bellemek bilen, ähli ýurtlarda bu ugurda giň gerimli tagallalaryň edilýändigini hem-de gender deňligini üpjün etmek we jemgyýetiň ösüşi üçin bilim, saglyk we ykdysadyýet ýaly ugurlaryň örän möhümdigini belledi. Gruziýanyň zenanlaryň meselelerine degişli ähli halkara konwensiýalara goşulandygy, ýurduň Parlamentinde zenanlar we çagalar boýunça täze komitetiň döredilendigi,  terminologiýa giňişleýin täzeden seredilmeginiň kanunçylyk özgertmeleriniň möhüm ugry bolup durýandygy, şunuň bilen baglylykda, kanunçylyga zenanlar bilen erkekleriň deňligini takyk beýan edýän düşünjeleriň girizilendigi barada durup geçdi. 

Lidiýa Petkoska – Demirgazyk Makedoniýanyň Parlamentiniň agzasy, Zenanlar we erkekler üçin deň mümkinçilikler komitetiniň agzasy:

Lidiýa Petkoska öz çykyşynda ýurdunda geçirilen soňky parlament saýlawlarynda zenanlaryň jemgyýetdäki ornunyň ep-esli ýokarlanandygy, zenanlaryň deňligi ugrunda çykyş edýän resmi däl meýdança bolup durýan zenan parlamentarileriň klubunyň döredilendigi barada aýtdy.

Şu günki halkara maslahatyň güneşli türkmen ülkesi, şeýle hem Türkmenistanyň, sebit ýurtlarynyň kanun çykaryjylyk we parlament işi bilen tanyşmaga, tejribe alyşmaga amatly meýdança bolup çykyş edýändigini belledi.

Suraýo Dustmurodzoda – Täjigistan Respublikasynyň Parlamentiniň agzasy, halkara gatnaşyklary, jemgyýetçilik birleşikleri we maglumat baradaky komitetiniň başlygynyň orunbasary: 

Suraýo Dustmurodzoda öz çykyşynda Täjigistanda gender deňligini üpjün etmegiň kanunçylyk binýadyny pugtalandyrmak boýunça alnyp barylýan işler barada durup geçdi. Şeýle hem zenanlaryň ýurduň syýasy-jemgyýetçilik durmuşynda eýeleýän orny, ykdysadyýetiň dürli pudaklaryna gatnaşmagy bilen bagly mysallar arkaly tanyşdyrdy.

Şu günki maslahatyň bu ugurdaky kanunçylygy kämilleşdirmekde milli tejribeler bilen tanyşmaga, tejribe alyşmaga giň mümkinçilikleri döredendigini belledi.

Türkmenistanyň Mejlisi bilen Birleşen Milletler Guramasynyň Ilat Gaznasynyň (UNFPA)  bilelikde geçirýän «Gender deňligini ilerletmek: gender deňligi we gender zorlugyna garşy göreşmekde kanunçylyk esaslaryny berkitmek boýunça Parlamentara dialogy» atly maslahatynyň «Gender deňligini hem-de zenanlaryň hukuklaryny ilerletmekde halkara kanunçylyk kadalarynyň esaslary we olaryň ýerine ýetirilmeginde parlamentleriň orny» atly 1-nji mejlisi geçirildi.

Maslahatyň 1-nji mejlisinde BMG-niň Adam hukuklary baradaky Ýokary komissarynyň müdirliginiň wekili, CEDAW Komitetiniň agzasy Mariann Mikko çykyş etdi. Ol öz çykyşynda ýokary derejede geçirilýän maslahatda özara tejribe alyşmak arkaly, gender deňligini ilerletmekde täze mümkinçilikleri döretmek, zenanlaryň hukuklaryny goramak babatynda halkara kanunçylyk kadalaryny kämilleşdirmek, hemmeleriň deňhukuklylygyny ykrar edýän halkara ylalaşyklaryň ornuny has hem pugtalandyrmak, şeýle hem zenanlaryň jemgyýetiň ähli ugurlaryna gatnaşmagy boýunça bilelikdäki tagallalar barada giňişleýin belläp geçdi.

Şeýle-de maslahata gatnaşyjylar gender deňligini üpjün etmegiň halkara hukuk binýady hem-de ony ýerine ýetirmekde we kämilleşdirmekde parlamentara hyzmatdaşlygyň orny barada özara pikir alyşdylar.