Halkymyz çaganyň milli hem ruhy gymmatlyklardan gözbaş alýan däp-dessurlar esasynda terbiýelenmegine aýratyn ähmiýet berip, ony asyrlarboýy kämilleşdiripdir. Döwürleriň we durmuşyň synagyndan geçen gadymy däpler esasynda çagalara bolan garaýşyň milli edep-ahlak mekdebini döredipdirler. 

Çagada ýaşlykdan zähmet endiklerini kemala getirmekde, olarda edeplilik, lebzihalallyk ýaly ahlak sypatlaryny terbiýelemekde binýatlaýyn ýörelgeler hyzmat edipdir. Ata-babalarymyz çagalara irki ösüş döwründen zähmet çekmegi, hünäre hormat goýmagy öwredip, zähmete bolan söýgini şol döwürdäki milli oýunlaryň üsti bilen döretmegi başarypdyrlar. Çünki çaga üçin oýunlar özboluşly täsirli, terbiýeçilik ähmiýetli mekdep bolupdyr. Mysal üçin, palçykdan dürli şekiljikleri ýasamak ýaly oýunlara güýmenmekleri çagalarda irki döwürden döredijilige ukyby, zähmetsöýerligi we agzybirligi terbiýeläpdir. Olar ulaldygyça-da, kem-kemden maşgala zähmetine çekilip, guşlara, mallara seretmek ýaly ýumuşlar arkaly, zähmet endikleri kemala getirilipdir. Şeýlelikde, zähmetiň bar ýerinde berekediň, agzybirligiň bolýandygyny aň­laryna berk siň­dirmek bilen, «Çekseň zähmet, ýagar rehnet», «Hünärli zor, hünärsiz hor», «Işleseň, il tanar», «Bir okana bar, birem — dokana» diýen ýaly pähimlerden ugur almagy öwredipdirler. 

Mälim bolşy ýaly, medeni, ahlak gymmatlyklary gözbaşyny maşgaladan alyp gaýdýar. Ata-enäniň, şeýle hem terbiýeçiniň, mugallymlaryň görüm-göreldesiniň, terbiýeçilik çäreleriniň toplumynyň netijeleri şahsyýetiň kemala gelmegine täsirini ýetirýär. Gahryman Arkadagymyzyň «Döwlet guşy» romanynda: «Mähriban kyblamyň ömür ýoly — ma­ňa nusgalyk ýol, onuň asylly beýik ahlak sypatlary meniň idealym, meniň durmuş uniwersitetim» diýip nygtamagy munuň aýdyň mysalydyr. Şahsyýetiň kämilligi onuň ynsanperwerlik sypatlarynyň ýokarylygy, jemgyýetiň ösüşine goşýan goşandy bilen kesgitlenýär. Şahsyýeti häsiýetlendirýän görkezijilerde hoşgylawlylyk, ukyp-başarnyk, medeniýetlilik ýaly häsiýetler jemlenýär.

 Şahsyýetiň kämilliginiň görkezijileriniň düzüminde ata-ene göreldesi, halypa-şägirtlik ýoluna wepalylyk, hünäre ussatlyk aýratyn orun tutýar. Çagalar baglarynda, orta mekdeplerde terbiýeçiler, mugallymlar terbiýe bermek, okatmak bilen bir hatarda, çagalaryň ukyp-başarnyklaryny belli bir derejede kämilleşdirýärler. Bu goldaw olaryň bilimlerini gündelik durmuşda ulanmak tejribesini toplamaga hem-de işjeň durmuşynyň bütin dowamynda ony yzygiderli artdyrmaga we hünär saýlamaga bolan çuň­ňur isleginiň emele gelmegine örän ähmiýetli täsir edýär. Çagalar bagynda terbiýeçisi, soň­ra mekdepde mugallymy çaganyň ilkinji halypalary hasaplanýar. Olar çagalara bilim bermek bilen birlikde, özüniň toplan durmuş tejribesi arkaly düşündirip, ukyp-başarnygyny, hünär ussatlygyny we alan bilimini çagalaryň kämil dünýägaraýşynyň kemala gelmegine siň­dirýär, edep-terbiýe öwredýär. Okuwçylaryň hünäre bolan höwesiniň, isleginiň döremegine mekdep durmuşy, kitaplar we töwereginde bolýan wakalar täsirini ýetirýär. 

Milli däplerimizde halypa-şägirtlik ýol-ýörelgesiniň ahlak kadalary durmuşa ukyplylygy we özboluşlylygy bilen tapawutlanypdyr. Ussat halypalar özleriniň tebigy zehinleri bilen ata-babalarymyzyň hünär sungatyny, olaryň gymmatly mirasyny nesilme-nesil baýlaşdyrypdyrlar. Öz gezeginde, şägirtler halypalaryndan öwrenýän hünäriniň inçe ýollaryny, asyl nusgalaryny, ýokary ahlak-estetiki gymmatlyklaryny we türkmen halkynyň mizemez däp-dessurlaryny dowam etdirmäge ýokary jogapkärçilik bilen çemeleşipdirler. Hormatly Prezidentimiziň parasatly baştutanlygynda häzirki wagtda mekdebe çenli çagalar edaralarynyň we umumy bilim edaralarynyň maddy-enjamlaýyn binýady yzygiderli berkidilýär. Garaşsyz, hemişelik Bitarap döwletimiz çagalaryň dünýä ül­ňülerine laýyk bilimli bolmagy, ählumumy ynsanperwerlik ruhunda terbiýelenmegi babatda abraýly halkara guramalar bilen bähbitli hyzmatdaşlyga hem uly ähmiýet berýär. Türkmenistan Çagalaryň ýaşaýşyny, goraglylygyny we ösüşini üpjün etmek boýunça Birleşen Milletler Guramasynyň Çaganyň hukuklary hakyndaky Konwensiýasyna goşulmak bilen, bu ugurda netijeli işleri durmuşa geçirýär. 

Ýurdumyzda çagalaryň belli bir hünär bilen gyzyklanyp, zähmet çekmäge bolan hukugy kanun arkaly kepillendirilýär. 1973-nji ýylda Halkara Zähmet Guramasynyň Işe kabul etmegiň iň kiçi ýaşy hakynda Konwensiýasy kabul edildi we 1996-njy ýylda Türkmenistan bu Konwensiýa goşuldy. Konwensiýada milli kanunlarda ýa-da kadalarda on üç ýaşdan on bäş ýaşa çenli çagalaryň saglygyna, ösüşine zyýanly bolmajak we mekdebe gatnamaga, hünäre gözükdirmäge ýa-da taýýarlamagyň ygtyýarly häkimiýet edaralary tarapyndan tassyklanylan maksatnamalara gatnaşmagyna ýa-da alnan bilimi peýdalanmak ukybyna zyýan ýetirmeýän ýe­ňil iş üçin hakyna tutmak boýunça işe kabul edilip bilinýändigi berkidilýär. Türkmenistan bu Konwensiýa goşulmak bilen, öz üstüne alan halkara borçnamalaryny ýerine ýetirmäge ygrarly bolup galýandygyny görkezip, Konwensiýanyň kadalaryny milli kanunçylyk bilen utgaşdyrmak boýunça anyk işleri alyp barýar. 

«Çaganyň hukuklarynyň döwlet kepillikleri hakynda» Türkmenistanyň Kanunyna laýyklykda, her bir çaganyň zähmet çekmäge bolan hukugynyň bardygy, on sekiz ýaşyna ýetmedik şahs bilen zähmet şertnamasynyň baglaşylmagyna diňe onuň özüniň razylygy we ata-enesiniň biriniň (hossarynyň) razylygy hem-de hossarlyk we howandarlyk edarasynyň rugsady bilen, eger onuň zähmet işleri mekdepdäki okuwyny dowam etmäge päsgelçilik döretmeýän, saglygyna we ahlak ösüşine zyýan ýetirmeýän bolsa, ýol berilýändigi kesgitlenilen. Türkmenistanyň Zähmet kodeksinde on sekiz ýaşyna ýetmedik işgärleriň zähmet-hukuk gatnaşyklarynda kämillik ýaşyna ýetenleriň hukuklary bilen deňleşdirilýändigi, ýagny zähmeti goramak, iş wagty, rugsatlar we zähmet gatnaşyklary çygryndaky käbir beýleki ýe­ňilliklerden peýdalanýandygy nygtalýar. Mysal üçin, on sekiz ýaşa ýetmedikleriň zähmete çekilmegine, iş wagtynyň gysgaldylan dowamlylygyny bellemek bilen, zähmet şertnamasyny baglaşmak arkaly ýol berilýär. Işiň gysgaldylan dowamlylygyndaky zähmet haky bolsa gündelik işiň dowamlylygyna degişli toparlardaky işgärleriň­ki ýaly möçberde tölenilýär. Milli kanunçylygymyzda şeýle kadalaryň berkidilmegi ýurdumyzyň halkara hukugyň umumy ykrar edilen ýörelgelerine ygrarlydygynyň kepili bolup durýar. 

Türkmenistanyň Konstitusiýasynda maşgalanyň, eneligiň, atalygyň we çagalygyň döwletiň goragynda durýandygy baradaky kadanyň durmuşa ornaşdyrylmagy, şunda ýüze çykýan gatnaşyklaryň hukuk binýadynyň yzygiderli kämilleşdirilmegi, maşgala bitewüligi, sagdyn nesliň kemala gelmegi ugrunda döwlet derejesinde edilýän aladanyň nyşanydyr. 

Şu ýylyň 30-njy martynda kabul edilen “Türkmenistanyň Raýat iş ýörediş kodeksine goşmaçalar girizmek”, “Türkmenistanyň Maşgala kodeksine üýtgeşmeler we goşmaçalar girizmek hakynda” Türkmenistanyň Kanunlary nika bozmak hakynda işe seredilende, işiň hakyky ýagdaýlaryny aýdyň­laşdyrmaga, nikanyň bozulmagynyň şertlerini ýüze çykaryp, olary aradan aýyrmak üçin anyk çäreleri görmäge gönükdirilendir. Munuň özi çagalaryň iň gowy bähbitleriniň üpjün edilmegini gazanmak bilen aýrylmaz baglanyşyklydyr. 

Umuman, Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň baştutanlygynda çagalaryň bähbitlerini goramak, maşgala abadançylygyny üpjün etmek babatda amal edilýän anyk wezipeler maşgala bitewüligini saklamaga oňyn ýardam edýär. Her bir maşgalada, çagalar baglarynda, mekdeplerde irki döwürden başlap, çagalaryň bilim-terbiýe endigini kemala getirmek, zähmet başarnyklaryny, ukyplaryny açmak hem-de olaryň sagdyn ösüşini gazanmak bolsa şol wezipeleriň üstüni ýetirýär. 

Merjen BORJAKOWA, 

Türkmenistanyň Mejlisiniň Durmuş  

syýasaty baradaky komitetiniň hünärmeni.

Gahryman Arkadagymyzyň başyny başlan asylly işleri hormatly Prezidentimiziň baştutanlygynda üstünlikli dowam etdirilýär. Şonuň netijesinde, ýurdumyzda giň möçberli özgertmeler amala aşyrylýar. Ýurdumyz gülläp ösýär. Oba-şäherlerimiziň keşbi tanalmaz derejede özgerýär. Paýtagtymyz Aşgabady görmäge göz gerek. Sebitde deňi-taýy bolmadyk «akylly» şäheriň — Arkadag şäheriniň döremegi türkmen topragynda durmuşyň haýran galdyryjy derejede öňe gidýändiginiň, guwandyryjy ösüşlerimiziň aýdyň güwäsidir.

Mil­li Liderimiz Arkadag şäherine iş saparlaryny yzygiderli amala aşyrýar. Bu ýerde şäheriň gurluşygynyň ikinji tapgyrynda bina edilmegi meýilleşdirilýän dürli maksatly desgalaryň taslamalary, binalaryň bezeg aýratynlyklaryna degişli serişdeler, önümçilik desgalarynyň gurluşygy boýunça alnyp barylýan işler bilen tanyşýar. Degişli ýolbaşçylaryň gatnaşmagynda iş maslahatlaryny geçirýär. Gurbanguly Berdimuhamedow adyndaky Howandarlyga mätäç çagalara hemaýat bermek boýunça haýyr-sahawat gaznasynyň işini mundan beýläk-de kämilleşdirmek boýunça möhüm başlangyçlary öňe sürýär. Arkadag şäheriniň gurluşygynyň ikinji tapgyrynda, esasan, önümçilik toplumlarynyň bina ediljekdigine görä, şu ugra häzirki zaman ylmynyň gazananlarynyň gönükdirilmelidigini ýatladýar. Binagärlik keşbiniň sazlaşyklylygy, ekologik derejäniň üpjün edilmegi Arkadag şäheriniň gurluşygynda örän möhüm wezipeleri­ň hataryndadyr. 

Golaýda, has takygy, 8-nji iýunda Milli Liderimiz Arkadag şäherine iş saparyny amala aşyranda, bu ajaýyp şäherde önümçilik desgalarynyň gurluşygy boýunça örän möhüm meselelere ýene bir gezek ünsi çekdi, degişli görkezmeleri berdi. Täze şäheriň gurluşygynyň ikinji tapgyrynda önümçilik toplumlaryny gurmak meýilleşdirilendir. Bu toplumlarda öndüriljek serişdeler ýokary halkara ül­ňülere, häzirki zamanyň ekologik talaplaryna doly laýyk gelmelidir. Munuň üçin döwrebap usullar, täze tehnologiýalar ulanylar, dünýäniň ösen tejribesi özleşdiriler. Bu ugurda halkara hyzmatdaşlygyň ýola goýulmagy hem juda ähmiýetlidir. Mälim bolşy ýaly, hormatly Prezidentimiz Serdar Berdimuhamedowyň tabşyrygyna laýyklykda, ýurdumyzyň wekilçilikli toparynyň agzalary Ýewropanyň birnäçe ýurtlarynda, Türkiýede, Hytaýda iş saparlarynda bolmak bilen, Arkadag şäherinde gurulmagy meýilleşdirilýän önümçilik desgalarynyň, aýratyn-da, saglygy goraýyş ulgamyna degişli kärhanalaryň gurluşygy boýunça tejribe alyşdylar, bu babatda iň kämil tejribeleri öwrendiler. 

Milli Liderimiziň nygtaýşy ýaly, ähli ugurlarda, şol sanda saglygy goraýyş ulgamynda hem daşary ýurtly hyzmatdaşlar bilen ge­ňeşmeleriň geçirilmegi, ýurdumyzyň çägindäki çig mallaryň ekologik hem-de ýaramlylyk derejesi, suw çeşmelerini önümçilik maksady bilen ulanmagyň mümkinçilikleri boýunça pikir alyşmalaryň guralmagy örän ähmiýetlidir. Munuň özi Arkadag şäherinde döredilýän lukmançylyk önümçilik toplumlarynyň işiniň netijeli häsiýete eýe bolmagynda hem wajypdyr. Gahryman Arkadagymyz täze şäheriň önümçilik düzümlerinde taýýarlanyljak serişdeleriň, enjamlaryň hiline, ekologik ýagdaýyna möhüm ähmiýet berýär, bu ugurda dünýäniň öň­debaryjy usullarynyň netijeli ulanylmalydygyny nygtap, degişli ýolbaşçylara anyk görkezmeleri berýär. 

Milli Liderimiziň başlangyjy, yzygiderli tagallalary netijesinde binýat bolan Arkadag şäheri häzirki zaman dünýäsiniň döwrebap şäheridir. Şol bir wagtyň özünde ol şäher gurluşygynyň içki hem daşky bezeg işleri babatda hem, türkmen halkynyň asyrlar aşyp gelýän milli ýörelgeleriniň dowam etdirilmegi, anyk durmuşda öz ornuny tapmagy babatda hem milli öwüşginlere baýdyr. Şäheriň gurluşygynyň ikinji tapgyryndaky gurluşyklar barada aýdylanda-da şeýledir. Bu ugurdaky işlere juda içgin üns berilýändigi Milli Liderimiziň Arkadag şäherine iş saparlarynyň barşynda degişli ýolbaşçylaryň ünsüni çekmek bilen orta atýan meselelerinden, olardan edýän talaplaryndan hem äşgärdir. 

Arkadag şäheri döwrebap ýaşaýyş toplumlaryny, durmuş hem önümçilik maksatly desgalary özünde jemleýär. Dünýäniň öň­debaryjy tejribeleri bilen birlikde milli binagärlik gözelliklerini utgaşdyrýar. Bu ýerde ilatyň bagtyýar ýaşaýşyny, sagdyn we döredijilikli zähmetini üpjün etmek ugrunda giň gerimli işler durmuşa geçirildi we dowam edýär. Täze önümçilikleriň döredilmegi netijesinde bu şäher ýurdumyzyň umumy önümçilik hem senagat taýdan ösüşlerinde öz ornuny tapar. Şäheriň dürli maksatly desgalarynyň gurluşygynyň ýerli kärhanalara ynanylmagy netijesinde, öz hünärmenlerimiziň binagärlik babatda baý tejribeler toplamagy üçin uly mümkinçiligiň açylandygy hem düşnüklidir. Bu ýerde ýerli çig mal serişdelerini ýokary derejede gaýtadan işläp, olardan ekologik taýdan arassa, ýokary hilli önümleriň öndürilmegi ugrunda zerur tagallalar edilýär. Munuň özi ýurdumyzy senagatlaşdyrmak, önümçilik kuwwatlyklaryny ýokary ekologik derejä eýe etmek, şol bir wagtyň özünde, gündelik durmuşda zerur bolan önümleriň önümçiligini, hyzmatlar ulgamyny ýola goýmak, halkymyzyň iş bilen üpjünçiligini gowulandyrmak boýunça maksatnamalaryň üstünlikli amala aşyrylmagynda aýgytly netijelere getirer. 

Hawa, täze şäherde dünýäniň öň­debaryjy tejribesiniň, häzirki zamanyň iň täzeçil tehnologiýalarynyň ulanylmagyna zerur üns berilýär. Hut şu ugurda öň­de goýlan wezipeleriň yzygiderli, üstünlikli ýerine ýetirilmeginiň esasynda ýurdumyzda döwrebap, «akylly» şäher kemala geldi we ol gülläp ösýär. Arkadag şäheriniň gurluşygynyň ikinji tapgyrynda bina ediljek önümçilik kuwwatlyklarynyň, lukmançylyk ulgamyna degişli desgalaryň hem, olaryň enjamlaşdyrylyşynyň, olarda üpjünçilik işleriniň ýola goýluşynyň hem örän ýokary derejede bolmagy üçin döwletimiz tarapyndan ähli tagallalar edilýär. Bu möhüm meselelere Milli Liderimiz dowamly üns berip gelýär. Munuň özi Gahryman Arkadagymyz tarapyndan öňe sürlen «Döwlet adam üçindir!» diýen parasatly ýörelgäniň «Watan di­ňe halky bilen Watandyr! Döwlet di­ňe halky bilen döwletdir!» diýen mukaddes şygary öňe süren Arkadagly Gahryman Serdarymyz tarapyndan iş ýüzünde üstünlikli dowam etdirilýändigini görkezýär. 

Biz mu­ňa guwanýarys. Dünýä jemgyýetçiliginiň ýurdumyzda adam hakdaky, adamlaryň bagtyýar, rahat, sagdyn durmuşy, türkmen tebigatynyň owadanlygy, milli ykdysadyýetimiziň ösüşleri, onuň eksport kuwwatynyň barha artýandygy bilen baglanyşykly hakykata aýdyň göz ýetirýändigine ynanýarys. Parahat, erkana, nurana durmuşymyza buýsanýarys. Gülläp ösýän oba-şäherlerimize, gözelligiň, tämizligiň, ýaşlygyň hem bagtyýarlygyň şäheri bolan Arkadag şäherimize buýsanýarys. 

Hatyja MUSTAKOWA, 

Türkmenistanyň Mejlisiniň deputaty.

Türkmenistanyň Prezidentiniň «Gündogaryň beýik akyldary we nusgawy şahyry Magtymguly Pyragynyň doglan gününiň 300 ýyllygyny bellemek hakynda» Kararyna laýyklykda, «Pähim-paýhas ummany Magtymguly Pyragy» diýlip atlandyrylan 2024-nji ýylyň ilkinji günlerinden bäri Watanymyzda we daşary ýurtlarda beýik söz ussadynyň adamzadyň ruhy medeniýetiniň hazynasyna giren hem-de ýaşlarda ýokary ahlaklylyk, ynsanperwerlik, watançylyk duýgularyny terbiýelemegiň milli mekdebiniň binýadyny emele getirýän baý edebi mirasyny öwrenmek, bütin dünýäde wagyz etmek boýunça giň gerimli işler alnyp barylýar. Ýurdumyzda beýik şahyryň hormatyna «Türkmenistanyň «Magtymguly Pyragy» medalyny döretmek hakynda», «Türkmenistanyň «Magtymguly Pyragynyň 300 ýyllygyna» atly ýubileý medalyny döretmek hakynda» Kanunlar kabul edildi. Golaýda bolsa bu hukuk namalarynyň üsti «Magtymguly Pyragynyň medeni mirasy hakynda» Türkmenistanyň Kanuny bilen ýetirildi. Bularyň ählisi beýik akyldaryň şahsyýetine, umumadamzat ähmiýetli döredijiligine, parasatly öwüt-ündewlerine goýulýan belent sarpadan nyşandyr.

Häzir­ki wagtda Milli Liderimiziň nusgalyk göreldesi bilen, türkmen halkynyň şöhratly taryhynda öçmejek yz goýan şahsyýetleri, akyldarlary we şahyrlary hormatlamak, olaryň ömür-döredijiligini ylmy taýdan öwrenmek babatda başy başlanan beýik işler hormatly Prezidentimiziň baştutanlygynda üstünlikli dowam etdirilýär. Munuň şeýledigini Gündogaryň beýik akyldary we nusgawy şahyry Magtymguly Pyragynyň doglan gününiň 300 ýyllygy mynasybetli durmuşa geçirilýän giň gerimli işleriň mysalynda hem aýdyň görmek bolýar. Şu ýylyň 22-nji fewralynda geçirilen Halk Maslahatynyň Prezidiumynyň mejlisinde Gahryman Arkadagymyz şu babatdaky işleri has-da ilerledip, geljekde Magtymguly Pyragynyň medeni mirasyny kanun esasynda berkidip, ebedileşdirmegiň maksadalaýyk boljakdygyny belläpdi. Türkmen halkynyň Milli Lideriniň gymmatly maslahatlaryndan ugur alnyp, Türkmenistanyň Mejlisinde «Magtymguly Pyragynyň medeni mirasy hakynda» Türkmenistanyň Kanunynyň taslamasy işlenip taýýarlanyldy. Şu ýylyň 7-nji iýunynda bolsa hormatly Prezidentimiz Serdar Berdimuhamedow şol Kanuna gol çekdi. Ýurdumyzyň milli kanun çykaryjylyk tejribesinde ilkinji gezek belli bir şahsyýetiň ömrüni we döredijiligini içgin öwrenmek, medeni mirasyny ebedileşdirmek hem-de geljek nesillere ýetirmek maksady bilen taýýarlanan bu Kanun 4 bapdan, 18 maddadan ybaratdyr. 

Täze kanunçylyk namasy Magtymguly Pyragynyň medeni mirasyny toplamak, ylmy taýdan barlamak, aýawly saklamak, goramak, öwrenmek, wagyz etmek işleriniň kämilleşdirilmeginiň hukuk esaslaryny kesgitleýär. Onda Türkmenistanyň Prezidentiniň we türkmen halkynyň Milli Lideriniň taýsyz tagallalary esasynda milli taryhy-medeni mirasyň obýektlerini goramak babatda amala aşyrylýan döwlet syýasatynyň Magtymguly Pyragynyň medeni mirasyny toplamak, ylmy taýdan barlamak, aýawly saklamak, goramak, öwrenmek hem-de wagyz etmek boýunça işleriň guralmagy üçin esas bolup durýandygy bellenilýär. Şunda şahyryň edebi mirasynyň milli medeni gymmatlyk hökmünde döwletiň we türkmen halkynyň ruhy hazynasy diýlip ykrar edilendigi üns çekilmäge mynasypdyr. Beýik akyldaryň arzuwlan berkarar döwletinde Garaşsyz Watanymyz gün-günden kuwwatlanyp, dünýädäki abraýly ornuny has-da pugtalandyrdy. Bu üstünliklere dana Magtymgulynyň wesýetlerine wepaly halkymyzyň agzybirligi, tutanýerliligi, maksada okgunlylygy, ata Watanyna bolan beýik söýgüsi bilen ýetildi. 

Gahryman Arkadagymyz «Pähim-paýhas ummany Magtymguly Pyragy» atly goşgusynda şahyryň döredijiligini pähim-paýhas ummanyna de­ňäp, onuň çuň­ňur manyly eserleriniň ynsan kalbynda hemişelik orun alandygyny, paýhasly pikirleriniň bolsa ählumumy ähmiýetini belleýär. Şo­ňa görä-de, täze resminamada Magtymguly Pyragynyň ady, keşbi, şekili, monumental heýkelleri, ömri we döredijiligi baradaky maglumatlar, nesil şejeresine degişli resminamalar, şygyrlarynyň asyl golýazmalaryndan nusgasy alnan eserleriniň ýygyndysy, neşir edilen goşgularydyr beýleki edebi eserleri, ömürdöredijiligi barada fiziki we ýuridik şahslaryň arhiwlerinde hem-de gaznalarynda saklanylýan resminamalar kanun esasynda şahyryň medeni mirasynyň düzümi diýlip kesgitlenildi. Ýeri gelende, Kanunyň baş maksadynyň Magtymguly Pyragy hakynda taryhy hakydanyň dowamatlylygyny we onuň medeni mirasynyň aýawly saklanylmagyny üpjün etmekden ybaratdygyny aýratyn nygtamak gerek. Düzgüne görä, «Magtymguly Pyragynyň medeni mirasy hakynda» Türkmenistanyň Kanuny ýurdumyzyň merkezi neşirlerinde çap edilip, ilat köpçüligine ýetirildi. Onuň mazmuny bilen içgin tanşanyň­da, şahyryň medeni mirasy babatda döwlet düzgünleşdirmesi hem-de döwlet goragy bilen bagly ýerine ýetirilmeli işlere jikme-jik göz ýetirmek bolýar. Şunda Magtymgulynyň ömri we döredijiligi baradaky maglumatlaryň köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde, jemgyýetçiligiň öňündäki çykyşlarda dogry beýan edilmegini gazanmagyň aýratyn bellenilmegi-de uly ähmiýete eýedir. 

Kanunda Magtymguly Pyragynyň medeni mirasy babatda alnyp barylýan işleri maliýeleşdirmek, halkara hyzmatdaşlygy amala aşyrmak bilen bagly kadalar hem öz beýanyny tapýar. Hususan-da, oňa laýyklykda, beýik söz ussadynyň medeni mirasy baradaky maglumatlary dünýä jemgyýetçiligine ýaýratmak we elýeterli etmek maksadynda, Birleşen Milletler Guramasynyň Bilim, ylym we medeniýet meseleleri boýunça guramasynyň (ÝUNESKO) degişli düzümleri bilen hyzmatdaşlygy ösdürmek göz öňünde tutulýar. Mälim bolşy ýaly, geçen ýylyň maýynda Magtymguly Pyragynyň golýazmalar toplumy ÝUNESKO-nyň «Dünýäniň hakydasy» maksatnamasynyň halkara sanawyna girizildi. Şeýle-de onuň 300 ýyllyk ýubileýi bu gurama bilen bilelikde 2024-2025-nji ýyllarda bellenilip geçiljek şanly seneleriň sanawyna girizildi. Munuň özi türkmen halkynyň beýik oglunyň öz gymmatly mirasy bilen dünýä medeniýetine goşan uly goşandynyň giň halkara ykrarnamasydyr. «Dünýäniň hakydasy» maksatnamasy 1992-nji ýylda döredilip, dünýä ýurtlarynyň we halklarynyň gadymy ýazuw ýadygärliklerini — kagyz ýüzünde bolşy ýaly, ses ýazgysynda, sanly ulgamda we beýleki görnüşde ägirt uly gymmatlygy bolan resminamalar toplumyny gorap saklamak bilen bagly halkara taslamadyr. Şu nukdaýnazardan, ýurdumyzda kabul edilen Kanuna laýyklykda, şahyryň dürli görnüşde saklanyp galan gymmatly eserlerini has içgin öwrenmek boýunça işleriň onuň dünýädäki abraýyny täze belentliklere götermäge-de goşant boljakdygy şübhesizdir. 

Beýik akyldaryň doglan gününiň 300 ýyllygy mynasybetli guralýan çäreleriň çäklerinde şu ýylyň 17-nji maýynda hormatly Prezidentimiziň gatnaşmagynda Magtymguly Pyragynyň ýadygärligi we onuň adyny göterýän medeni-seýilgäh toplumy dabaraly ýagdaýda açyldy. Paýtagtymyzyň günorta bölegindäki belent baýyrlykda dikilen äpet heýkel türkmen halkynyň öz görnükli söz ussadyna goýýan çuň­ňur hormatynyň nyşany bolup, alyslardan seleň­läp görünýär. Bu toplumyň çäginde daşary ýurtlaryň meşhur şahsyýetleriniň, görnükli ýazyjy-şahyrlarynyň 24-siniň heýkelleriniň oturdylmagy bolsa dana Pyragynyň eserlerinde beýan edilen halklaryň dost-doganlygynyň, hoşniýetli goň­şuçylygyň dabaralanýandygynyň aýdyň güwäsi bolup, kalplarda çuň­ňur hoşallyk duýgusyny döredýär. Magtymguly Pyragynyň pähim-paýhas ummanyna de­ňelýän baý döredijiligini, medeni mirasyny ebedileşdirmäge gönükdirilen beýik işleri durmuşa geçirýän Gahryman Arkadagymyza we hormatly Prezidentimize döwletli tutumlarynda mundan beýläk-de uly rowaçlyklary arzuw edýäris. 

Bahar SEÝIDOWA, 

Türkmenistanyň Mejlisiniň Ylym, bilim, medeniýet 

we ýaşlar syýasaty baradaky komitetiniň başlygy.

Gahryman Arkadagymyzyň pähim-paýhasy bilen kemala gelen Arkadag şäheri gysga wagtyň içinde bina edilen, dünýäniň üns merkezini özünde jemlän gözellik şäheri bolup, ol döwrümiziň taryhyna altyn harplar bilen ýazylan kämil eseridir. Ol eserde türkmen halkynyň ýagty ykbaly, beýik geljegi altyn sahaplarda ýerleşip, onda gözelligiň hem ýagtylygyň nury dünýä ýalkym bolup saçylýar.

Gys­ga­ wag­tyň­ için­de­ «akyl­ly»­ şä­her­ kon­sep­siýa­sy ­esa­syn­da­ gurlup, äh­li şert­ler­ we­ müm­kin­çi­lik­ler bi­len ­üp­jün ­edi­len,­ aja­ýyp hem­ owa­dan­ bi­na­la­ry­ gözü­ňi­ do­kun­dyr­ýan ­Ar­ka­dag şä­he­ri­ bag­şy­ sazandalaryň di­lin­de ­aý­dym­ mu­ka­ma­ öw­rüldi.­ Eli­ne­ ga­lam­ alan ­ýa­zy­jy şa­hyr­lar Ar­ka­dag ­şä­he­ri­niň­ gö­zel­lik­le­ri­ni,­ öz­le­rin­de gal­dy­ran ­tä­sir­le­ri­ni şi­rin­ owaz­la­ra,­ se­tir­lere­ sa­lyp, ­dün­ýä­ ýaý­ýar­lar. 

Ýa­kyn­da ­bir­ ýa­şy­ny doldur­jak­ Ar­ka­dag şä­he­ri­ me­de­ni ­çä­re­le­riň geçi­ril­ýän­ ýe­ri­ne öw­rül­di.­ Ýe­ri­ ge­len­de­ aýtsak,­ bir­ ýy­lyň­ dowa­myn­da­ ge­çi­ri­len­ iri ­çä­re­ler ­onuň was­py­ny uzak­la­ra­ ýaý­dy.­ Bu ­ýer­de ­il­kin­ji­ gezek V­ Wena ­ba­ly­nyň,­ «Arka­da­gyň ­sä­he­ri»­ hal­ka­ra ­film fes­ti­wa­lynyň­ da­ba­ra­ly­ ýag­daý­da geçiril­me­gi bellärliklidir. 

Şäher ­dür­li ­sport­ bäs­le­şik­le­ri­niň, ­ders olimpiada­la­ry­nyň­ ge­çi­ril­ýän­ mes­ge­ni­ hökmün­de-­de ­hem­me­le­riň­ dilindedir.­ Bu­ ýer­de Gurbanguly Berdimuhamedow ­adyn­da­ky Howandar­ly­ga ­mä­täç ­ça­ga­la­ra­ he­ma­ýat ber­mek­ bo­ýun­ça ­ha­ýyr ­sa­ha­wat gaz­na­synyň­ ho­wan­dar­ly­gyn­da, ­mek­dep ­okuw­çy­lary­nyň­ ara­syn­da matema­ti­ka­ der­si ­bo­ýun­ça hal­ka­ra­ olimpiadasy­nyň­ ge­çi­ril­me­gi­ hem aýra­tyn­ buý­san­dy­ry­jy­ ýag­daý­dyr.­ Arka­dag­ şä­he­rin­de­ dür­li­ maz­mun­ly çä­re­le­ri­ ge­çir­mek­ üçin­ äh­li ­ze­rur­ şert­le­riň dö­re­di­len­di­gi­ni­ na­zar­da ­tu­tup, gel­jek­de ­bu şä­he­riň mümkinçilik­le­ri­ni­ giň­den ­wa­gyz et­mek,­ dö­re­di­ji­lik iş­gär­le­ri­ni ­tä­ze­ eserle­ri dö­ret­mä­ge­ ruh­lan­dyr­mak,­ şeý­le-­de ­Mede­ni­ýet­ we­ sun­gat­ işgärleri­niň­ hem-­de Mag­tym­gu­ly­ Py­ra­gy­nyň­ şyg­ry­ýet­ gü­nü­ni türk­men me­de­ni­ýe­ti­niň, ­sun­ga­ty­nyň ­we ede­bi­ýa­ty­nyň­ baý­ra­my­ görnüşin­de­ geçirmek ­mak­sa­dy­ bi­len,­ 22­—­27­-nji­ iýu­n­ ara­ly­gyn­da Arkadag ­şä­he­rinde­ ge­çir­mek­ belle­nil­di.­ Bu­ hep­de­lik ýur­du­my­zyň sungat­ us­sat­la­ry­nyň,­ mede­ni­ýet­ işgär­le­ri­niň­ köňül­ owaz­la­ry­ny,­ ýü­rek joşgunlary­ny­ dün­ýä­ ýaý­jak hep­de­lik ­bo­lar.­ 

Bu­ gün­ gö­zel­li­gi­ bi­len haý­ran­ ed­ýän­ «akyl­ly»­ şä­her­ ba­ky­ ba­ha­ryň mes­ge­ni,­ bag­tyň­ şähe­ri­ hasaplanylýar.­ Bu­ ýer­de­ ýa­şa­ýan her­ bir­ adam­ eg­silmez­ söý­gi,­ mä­hir bilen­ gur­şa­lyp­ al­nan­dyr.­ Ar­kadag ­ şäheri­ - türkmen­ hal­kynyň­ ykbalynyň­ gal­kynan­ şä­he­ri.­ Bu­ şä­her eziz­ Arkadagymy­zyň mä­hir­ söýgüden ­pü­re-pür kal­byn­dan­ sy­zy­lyp­ çy­kan dün­ýä ­nus­ga­lyk­ kä­mil­ eseri­dir.

Baý­ram­my­rat ­HA­JY­MÄM­ME­DOW,­ ­

Türk­me­nis­ta­nyň­ Mej­li­si­niň­ de­pu­ta­ty,­ 

Mej­li­siň­ Dur­muş­ sy­ýa­sa­ty ­

ba­ra­da­ky ko­mi­te­ti­niň ­ag­za­sy

Mekdep müdiriniň okuw işleri boýunça orunbasary bolup, yhlasly zähmet çekýän Ejegül Atabaýewa Berkarar döwletimiziň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe hormatly Prezidentimiziň parasatly baştutanlygynda amala aşyrylýan bilim özgertmelerini durmuşa ornaşdyrmakda we okuwçylaryň hemmetaraplaýyn ösen şahsyýet bolup ýetişmekleri ugrunda öz işini mekdebiň mugallymlary hem-de ýolbaşçylary bilen sazlaşykly alyp barýar. Okuw-terbiýeçilik işleriniň ilerlemeginiň mekdepde dogry ýola goýlan we gurnalan içki gözegçilikdedigine dogry düşünip, ol işini ýaş nesle berilýän bilim-terbiýäniň ýokary hilini üpjün etmäge, bilim işgärlerine usuly kömek bermäge, olaryň mekdep resminamalaryny dogry ýöretmekdäki jogapkärçiligini artdyrmaga gönükdirýär. 

Türkmenistanyň Bilim ministrligi tarapyndan iberilýän Düzgünnamalaryň, gözükdiriji hatlaryň mugallymlaryň dykgatyna öz wagtynda ýetirilmegini gazanýan Ejegül Atabaýewa olardan gelip çykýan wezipeleriň ýerine ýetirilmegini berk gözegçilikde saklaýar. Onuň ýolbaşçylygynda mugallymlaryň, aýratyn hem ýaş mugallymlaryň hünär ussatlygyny ýokarlandyrmak maksady bilen, olara ýekebara we köpçülikleýin maslahatlar yzygiderli berlip durulýar. 

Ejegül Atabaýewa her bir mugallymyň okadyş usullaryny içgin öwrenmäge aýratyn üns berýär. Ol meýilnama esasynda sapaklara, sapakdan daşary çärelere gatnaşmak, mekdep resminamalarynyň ýöredilişine gözegçilik etmek arkaly mugallymlaryň işini öwrenip, olara usuly maslahatlary berýär.

Mekdepde halypa-şägirtlik ýolunyň sazlaşykly, dogry ýola goýulmagynda hem Ejegül mugallymy aýratyn zähmetini bellemek bolar. Müdiriň okuw işleri boýunça orunbasarynyň ýanynda geçirilýän maslahatlarda ýyllyk senenamalaýyn okuw çyzgydyny düzmek, synp žurnallaryny we mekdep resminamalaryny dogry ýöretmek barada maslahatlar mekdebiň ýaş hünärmenlerine yzygiderli ýetirilýär. 

Ejegül Atabaýewa etrap, şäher, welaýat derejesinde baý tejribesi bolan mugallymlar, mekdep müdirleriniň okuw işleri boýunça orunbasarlary bilen tejribe alyşýar hem-de hünär ussatlygyny kämilleşdirmek we syýasy bilimini ýokarlandyrmak maksady bilen usuly-amaly okuwlara işjeň gatnaşyp, usuly gollanmalary, gazet-žurnallary yzygiderli okaýar. Mähriban Arkadagymyzyň kitaplaryny işde giňden ulanýar. Ol mekdepde müdiriň okuw işleri boýunça orunbasary wezipesinde işläp başlan gününden özüne bildirilýän talaplary içgin öwrendi hem-de durmuşa geçirmäge başlady. 

Ol döredijilikli zähmeti, belent adamkärçilik sypatlary we mugallymçylyk ussatlygy bilen kärdeşleriniň, ata-eneleriň we okuwçylaryň hormatyna mynasyp bolup gelýär. Ol hünär taýdan kämilleşmegiň, döredijilikli işlemegiň, işinde täze usullary ornaşdyrmagyň üstünde yzygiderli işleýär. Hormatly Prezidentimiz Serdar Berdimuhamedowyň bilim syýasatynda geçirýän täze özgertmelerini we bilim ulgamyndaky kararlaryny üstünlikli durmuşa geçirmäge goşant edýär. 

Gürrüňi edilýän mugallym döredijilik bilen hem iş salyşýar. Gazet sahypalarynda öz goşgulary, makalalary bilen yzygiderli çykyş edip durýar. Ol mugallym hökmünde etrap, welaýat, döwlet derejesinde geçirilýän dürli bäsleşiklerde hem baýrakly orunlary eýeläp gelýär. Ol hut şu ýylam dürli ugurlar boýunça geçirilen köp ugurly bäsleşikde ilki etrapda, soňra bolsa onuň welaýat tapgyrynda “Mekdep müdiriniň iň göreldeli okuw işleri boýunça orunbasary” ugry boýunça baş baýraga, döwlet derejesinde bolsa 2-nji orna mynasyp boldy. Bu biziň hemmämizi begendirdi. Munuň özi biziň orta mekdebimize berlen uly baha boldy. 

Biz hem yhlasly zähmet çekýän Ejegül mugallyma geljekde-de uly-uly üstünlikleriň hemra bolmagyny arzuw edýäris. Şu buýsanç bilen hem Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistan döwletimiziň gülläp ösmeginiň bähbidine has-da döredijilikli zähmet çekmäge ruhlandyrýan, halkymyzy baky bagtyýarlygyň goýnunda ýaşadýan Gahryman Arkadagymyzyň, Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň janlarynyň sag, tutýan tutumly işleriniň hemişe rowaçlyklara beslenmegini arzuw edýäris. 

Jumamuhammet ŞIRMÄMMEDOW. 

Wekilbazar etrabyndaky 35-nji orta mekdebiň müdiri, Türkmenistanyň Mejlisiniň deputaty.

Şu günlerde bereketli ekin meýdanlarynda bugdaý oragy gyzgalaňly dowam edýär. Daýhan zähmetinden kemala getirilen bol hasyl yrýa etmän ýygnalýar. Ak bugdaýdan bişen mele-myssyk, tes-tegelek Gün ýaly çöregimizden saçaklarymyz dolup duranda, biziň başymyz belent, kalbymyz buýsançdan dolup, gökde ganat gerýär. Döwletimiz daýhanlaryň oba hojalyk ekinleriniň bol hasylyny ýetişdirmäge bolan höwesini ýokarlandyrmak üçin onuň satyn alyş bahasyny hem artdyrdy. Öňküsinden tapawutlylykda bu ýyl bugdaý hasylynyň bir tonnasynyň bahasy 2,5 esse ýokarlandyryldy.

Döwletimiz tarapyndan daýhanlarymyzyň öndürijilikli işlemekleri, ýerden bol hasyl almaklary üçin ähli mümkinçilikleri we şertleri döretmek, oba hojalyk pudagyny has-da kämilleşdirmek işi Gahryman Arkadagymyz we hormatly Prezidentimiz tarapyndan döredijilikli dowam etdirilýär. Ýokary öndürijilikli tehnikalar yzygiderli satyn alynýar, mineral dökünler bilen üpjünçilik ýokarlanýar, ylmyň soňky gazananlaryny önümçilige ornaşdyrmak, ekinleriň bol hasylyny ösdürip ýetişdirmek boýunça işler giň gerimde ýaýbaňlandyrylýar. Häzirki wagtda suwarylýan ýerleriň aglaba bölegi hususyýetçilere uzakmöhletleýin kärendesine berlip, olarda ildeşlerimiz üçin diňe bir bugdaý ýa-da pagta däl, eýsem, zerur bolan azyklyk we gök-miwe önümleriniň dürli görnüşleri öndürilýär. Geçen ýyllarda diňe bir biziň welaýatymyzyň çäginde oba hojalyk maksatly ýer gaznalaryna degişli ekerançylyk ýerleriniň ýüzlerçe müň gektary hususyýetçilere paýlanylyp berildi. Hususyýetçiler ýurdumyzda importdan gelýän önümlere derek ýerli önümleri öndürmekde, ykdysadyýetde hususy pudagyň paýyny artdyrmakda, täze iş orunlaryny döretmekde uly ähmiýetli işleri alyp barýarlar. Bugdaýyň il-ýurdumyz üçin her ýylda ýeterlik mukdarynyň ýygnalýandygy hem bu işleriň ýerine düşýändigine şaýatlyk edýär. Oba hojalyk maksatly ýörite ýer gaznasyndan ýer böleklerini alan paýdarlar jemgyýetleri, daýhan hojalyklary, beýleki ýuridiki şahslar hem-de raýatlar ilatyň saçagynda azyklyk önümleriň bolçulygyny döretmäge işjeň gatnaşýarlar. 

Oba hojalygy milli ykdysadyýetimiziň möhüm pudagydyr. Hormatly Prezidentimiziň bu ugurda alyp barýan syýasaty nusgalyk derejä eýe bolýar. Ýurdumyzyň oba hojalygyny we obalaryny durnukly ösdürmäge ýardam etmek maksady bilen Gahryman Arkadagymyzyň we hormatly Prezidentimiziň parasatly ýolbaşçylygynda ýeriň we suwuň ulanylyşynyň ykdysady netijeliligini ýokarlandyrmaga gönükdirilen işleriň uly topary durmuşa geçirilýär. Geçen ýyllarda Ýaponiýanyň «Itochu Corporation» kompaniýasy bilen baglaşylan Ylalaşyga laýyklykda ýurdumyzyň suw hojalygy pudagy üçin «Komatsu» kysymly ýer gazyjy tehnikalaryň, ekskawatoryň, buldozerleriň uly topary hem-de olar üçin ätiýaçlyk şaýlary satyn alnyp berildi. Ýurdumyzda «John Deere» we «CLAAS» ýaly we başga-da dünýä belli kompaniýalaryň tehnikalaryny satyn almak üçin hususy önüm öndürijilere hem ýeňillikli mümkinçilikler döredildi. Oba hojalyk önümçiliginde dünýä tejribesiniň gazananlaryndan hem ugur alynýar. Bu boýunça edilen işler ykdysadyýetimiziň agrar pudagynyň bäsdeşlige ukyplylygyny ýokarlandyrdy. Önüm öndürmek we ony gaýtadan işlemek, bazaryň talaplaryny öwrenmek, hyzmat ediş we goldaýjy kompaniýalary ösdürmek babatynda edilen işler hem az bolmady. Biz munuň şeýledigine eksporta iberilýän önümleriň möçberiniň artyşynyň we hiliniň ýokarlanyşynyň mysalynda hem göz ýetirýäris. Hut biziň welaýatymyzdan gök-miwe önümleriniň eksporta iberilýän möçberi ep-esli artdy. Ýyladyşhanalaryň köpelmegi bilen bu önümleriň ilatymyzy ýylyň dowamynda üpjün edýän möçberdäkisinden artykmajy daşarky bazara iberilýär. Göwünleri guwandyrýan gowy işleriň biri ilatyň ýylyň dowamynda ter gök önümler bilen üpjün edilmegidir. Ýyladyşhanalaryň uly toplumynda pomidor, hyýar, burç, badam ýaly gök-bakja önümleri ösdürilip ýetişdirilýär. Welaýatymyzda gaplanylan gök önümleriň, şireli suwlaryň, içgileriň, aş, çörek we süýji-köke önümleriniň bolçulygynyň emele getirilmegi häzirki döwrüň ösen talaplaryna laýyk gelýän senagat düzüminiň döredilendigine güwä geçýär. 

Döwlet Baştutanymyzyň ýolbaşçylygynda amala aşyrylýan täzeçil işlerde döwrüň wajyp meselelerini çözmäge ylmy taýdan esaslandyrylan çemeleşmelere barha köp ýüzlenilýär. Bu ösüşler Gahryman Arkadagymyzyň we hormatly Prezidentimiziň aladalary bilen ýene-de berkidilýär. 

Bahadur ŞADYÝEW, 

«Lebap gallaönümleri» önümçilik birleşiginiň Çärjew etrabynyň «Azatlyk» daýhan birleşiginiň agronomy, Türkmenistanyň Mejlisiniň deputaty.

Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe hormatly Prezidentimiziň alyp barýan döwlet syýasaty esasynda ýurdumyzyň bilim ulgamyny yzygiderli ösdürmäge aýratyn üns berilýär. Golaýda hormatly Prezidentimiziň Karary bilen «Türkmenistanda umumy bilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-­nji ýyla çenli Konsepsiýasy» kabul edildi. Bu Konsepsiýa 8 bapdan ybarat bolup, onuň ilkinji babynda resminamanyň maksadyny, wezipesini we mazmunyny emele getirmek üçin zerurlyklar, jemgyýetçilik talaplary düşündirilýär. 

Döw­re­bap­ ylym­ly, ­bi­lim­li,­ sag­dyn­ ýaş­la­ryň ­saz­la­şyk­ly­ ösü­şi­ni üpjün ­et­mek, ­ola­ry ­wa­tan­sö­ýü­ji­lik ­ru­hun­da ­ter­bi­ýe­le­mek ­bi­ziň­ baş maksa­dy­myz bo­lup dur­ýar. Hor­mat­ly Pre­zi­den­ti­miz bi­lim ul­ga­mynda ylym ­hem­-de­ önüm­çi­lik­ gat­na­şyk­la­ry­ny ­ber­kit­mek,­ ýur­du­my­zy dur­muş-yk­dy­sa­dy ­taý­dan­ ös­dür­me­giň ­mak­sat­na­ma­la­ry­na­ we­ san­ly yk­dy­sa­dy­ýe­ti ös­dür­me­giň ­kon­sep­si­ýa­sy­na ­la­ýyk­lyk­da,­ ýo­ka­ry­ bilim­li­ hü­när­men­ler bilen ­üp­jün ­et­mek­ me­se­le­le­ri­niň ­wa­jyp­dy­gy­ny,­ bi­li­mi döwrebaplaşdyrmak­da we beý­le­ki ýurt­la­ryň öň­de­ba­ry­jy ugur­daş merkez­le­ri ­bi­len ­yzy­gi­der­li­ mag­lu­mat ­al­şyl­ma­gy­ny­ ýo­la goý­mak­da halka­ra­ hyz­mat­daş­ly­gy ­mun­dan ­beý­läk­de ­ös­dür­me­giň zerurdygyny nygtaýar. 

Kon­sep­si­ýa­da umu­my­bi­lim mak­sat­na­ma­la­ry bo­ýun­ça okuw dersleri­niň döw­let bi­lim stan­dart­la­ry­nyň we okuw mak­sat­nama­la­ry­nyň ta­lap­la­ry­na la­ýyk ge­ti­ri­li­şi­ne yzy­gi­der­li gö­zeg­çi­li­gi ama­la aşyr­mak, mek­dep okuw­çy­la­ry­nyň oka­ýyş, ma­te­ma­ti­ka we te­bi­gy ders­ler bo­ýun­ça bi­lim de­re­je­le­ri­ni ba­ha­lan­dyr­ýan hal­ka­ra mak­sat­na­ma­la­ry­nyň görkezijile­ri­ni mil­li bi­lim ul­ga­my­na or­naşdyrmak hem bellenilýär. 

Şu gün­ler ­ýur­du­myz­da­ mek­dep ­okuw­çy­la­ry­nyň ­to­mus­ky­ dynç alyş möwsümi do­wam ed­ýär. To­mus­ky dynç alyş möw­sü­min­de ça­ga­lar Gökde­re­de, «Awa­za» mil­li sy­ýa­hat­çy­lyk zo­la­gyn­da we we­la­ýat­lar­da­ here­ket­ ed­ýän ­ça­ga­lar­ dynç ­alyş­ we­ sa­gal­dyş­ mer­kezle­rin­de­ göw­ne­jaý dynç ­alyp,­ sag­lyk­la­ry­ny ­ber­kid­ýär­ler.

Bi­lim iş­le­ri­ne in­no­wa­sion tehnologi­ýa­la­ry or­naş­dyr­mak do­wam edi­lip, okat­ma­gyň dün­ýä tejribesin­den peý­da­lan­mak bi­len, okuwçy­la­ryň akyl ýe­ti­ri­ji­lik, öwrenijilik iş­jeň­li­gi, konst­ruk­tor­çy­lyk, öz­baş­dak pikirleniş en­dik­le­ri ösdü­ri­ler. Üz­nük­siz bi­lim ul­ga­mynyň maz­mu­ny­ny hil taý­dan tä­ze­le­mek, taý­ýar­la­mak, ola­ryň hü­när de­re­je­si­ni ýokarlandyrmak we us­sat­lyk­la­ry­ny, bi­lim­le­ri­ni, ba­şarnyk­la­ry­ny ösdürmek ba­bat­da­ky iş­ler döwrebaplaşdyrylar. Şeý­le hem umu­my­bi­lim mak­sat­na­ma­la­ry bo­ýun­ça okat­ma­gyň usu­ly­ýeti­ni yzy­gi­der­li kämilleşdirme­giň esa­syn­da, ýaş­la­ra çuň­ňur bi­lim we döw­re­bap ter­bi­ýe ber­mek, ola­ry iş ýer­le­ri bi­len üp­jün et­mek, mek­dep­den da­şa­ry we goşma­ça bi­li­miň hä­zir­ki za­man usul­la­ry we ugur­la­ry ba­bat­da de­giş­li işler dur­mu­şa ge­çi­ri­ler. Kon­sep­siýa­da bellenen­le­riň iş ýü­zün­de ornaşdyryl­ma­gy esa­syn­da, bi­lim ul­ga­my­nyň res­mi­na­ma­la­ýyn hu­kuk binýa­dy­nyň üs­ti ýe­ti­ri­lip, ýaş nes­liň döw­re­bap ke­ma­la ge­ti­ril­me­gin­de ge­çi­ril­me­li iş­le­riň ma­ny­ maz­mu­ny tä­ze­le­ner, baýlaş­dy­ry­lar we gel­jek­ki ösüş­le­riň berk binýadyna öwrüler. 

Aýnabat TOÝLYÝEWA, 

Köneürgenç etrabyndaky 38-nji orta mekdebiň müdiri, Türkmenistanyň Mejlisiniň deputaty.

Da­şo­guz­ we­la­ýa­ty­nyň­ Sa­par­my­rat Türk­men­ba­şy­ et­ra­by­nyň­ Döwke­sen ge­ňeş­li­giniň­ ýa­şaý­jy­lary­ 18­ sa­ny­ altyn,­ 3­ sa­ny­ kü­müş­ teň­ňe,­ şeý­le­ hem 61­sa­ny­ al­tyn­ teň­ňä­niň ­bö­lek­le­ri­ni ­we 8­ sa­ny­ dür­li­ reňk­li­ tapyn­dy­ tap­dylar.­ Bu­ ba­ra­da­ an­na­ gü­ni­ ge­çi­ri­len Hö­kü­met­ mej­li­sin­de­ wise­prem­ýer M.Mäm­me­do­wa ­ha­bar­ ber­di. 

Türk­me­nis­ta­nyň­ Ta­ry­hy­ we­ mede­ni­ ýa­dy­gär­lik­le­ri­ go­ra­mak,­ öw­renmek­ hem­-de­ re­je­le­mek­ ba­ra­da­ky mil­li mü­dir­li­gi­niň­ alym­la­ry­nyň­ we­ hü­närmen­le­ri­niň,­ Ylym­lar­ akademiýa­sy­nyň nu­miz­mat­la­ry­ bi­len­ bi­le­lik­de­ ge­çi­ren des­lap­ky­ öw­re­niş­ iş­le­ri­niň­ ne­ti­je­sinde, ­kä­bir ­al­tyn­ teň­ňe­le­riň­ ýü­zün­de ­Horezm­şa­lar­ döwleti­niň­ hö­küm­da­ry ­Soltan­ Al­la­ed­din­ Mu­ham­me­diň­ we­ onuň ka­ka­sy Sol­tan­Te­ke­şiň ­at­la­ry­nyň­ ýa­zylan­dy­gy­ anyk­la­nyl­dy.­ Alym­la­ryň­ çaklamala­ry­na­ gö­rä,­ bu­ teň­ňe­ler­ Kö­ne­ürgenç­ türk­men­le­ri­niň­ gu­ran­ kuwwat­ly döw­le­ti­niň ­XII ­XIII ­asyr­la­ryň ­ba­şyn­da gül­läp­ ösen­ döw­ri­ bilen ­bag­ly­dyr.

Ýakup ATABAÝEW, 

Türkmenistanyň­ Mejlisiniň­ deputaty

Magtymguly Pyragynyň medeni mirasynyň kanun esasynda berkidilmegi ony geljekki nesillere ýetirmegiň ygtybarly kepilidir

Ýurdumyzda ähli ulgamlar bilen bir hatarda, medeniýet ulgamyny ösdürmek we onuň hukuk binýadyny kämilleşdirmek boýunça zerur işler alnyp barylýar. Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň 15-nji maddasynda: «Döwlet milli taryhy, medeni we tebigy mirasyň, daşky gurşawyň abat saklanmagy, sosial we milli umumylyklaryň arasyndaky deňligiň üpjün edilmegi üçin jogapkärdir» diýlip beýan edilýär. Ýurdumyzda bu ulgama degişli Esasy Kanunymyzyň ýörelgelerinden ugur alýan birnäçe kanunlarymyz hereket edýär. Ýagny, «Medeniýet hakynda», «Milli taryhy-medeni mirasyň obýektlerini goramak hakynda», «Muzeýler we muzeý işi hakynda», «Milli taryhy-medeni mirasyň gozgalýan gymmatlyklaryny goramak, äkitmek we getirmek hakynda», «Kitaphanalar we kitaphana işi hakynda», «Türkmenistanyň halk çeper döredijiligi hakynda», «Milli maddy däl medeni mirasy gorap saklamak hakynda», «Teatr we teatr işi hakynda», «Kinematografiýa hakynda» ýaly Türkmenistanyň Kanunlary bolup, olar döwre görä yzygiderli kämilleşdirilýär. 

Türkmen medeniýetini dünýä ýaýan Magtymguly Pyragynyň adyny ebedileşdirmek, onuň şan-şöhratyny arşa götermek we geljekki nesillere miras galdyrmak maksady bilen, şu ýylda birnäçe kanun kabul edildi. Has takygy, hormatly Prezidentimiz Türkmenistanyň Mejlisiniň ýedinji çagyrylyşynyň birinji maslahatynda eden taryhy çykyşynda Magtymguly Pyragynyň doglan gününiň 300 ýyllygyny dabaraly bellemek, onuň baý we gymmatly edebi mirasyny şöhratlandyrmak hem-de nesilden-nesle geçirmek maksady bilen, «Türkmenistanyň «Magtymguly Pyragynyň 300 ýyllygyna» atly ýubileý medalyny döretmek hakynda» Türkmenistanyň Kanunyny işläp taýýarlamagyň we kabul etmegiň maksadalaýyk boljakdygy hakynda belledi we şu ýylyň fewral aýynda «Türkmenistanyň «Magtymguly Pyragynyň 300 ýyllygyna» atly ýubileý medalyny döretmek hakynda» Kanuna gol çekdi. Döwrebap başlangyçlardan ugur alnyp, şu ýylyň 22-nji fewralynda geçirilen Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň Prezidiumynyň mejlisinde Gahryman Arkadagymyz hem Gündogaryň beýik akyldary Magtymguly Pyragynyň medeni mirasyny kanun esasynda berkidip, ebedileşdirmegiň maksadalaýyk boljakdygy hakynda belläp, Mejlisiň deputatlaryna anyk tabşyryklary berdi. Anyk wezipelerden ugur alnyp, Türkmenistanyň Mejlisinde «Türkmenistanyň «Magtymguly Pyragynyň medeni mirasy hakynda» Türkmenistanyň Kanunynyň taslamasyny işläp taýýarlamak boýunça Türkmenistanyň Mejlisiniň karary bilen iş topary döredildi. Topara Mejlisiň deputatlary, döwrebap teklipleri öňe sürýän tejribeli hünärmenler, bilermenler, degişli ministrlikleriň we pudaklaýyn dolandyryş edaralarynyň wekilleri gatnaşdylar hem-de gelip gowuşýan teklipleri ara alyp maslahatlaşdylar. Bu bolsa ýurdumyzda demokratiýanyň, raýat jemgyýetiniň has-da pugtalandyrylýandygyny aýdyňlygy bilen görkezýär. 

Şeýlelik-de, hormatly Prezidentimiz şu ýylyň 7-nji iýunynda geçirilen Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň nobatdaky mejlisinde Gahryman Arkadagymyzyň başlangyjy bilen Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň esasy ýörelgeleri we milli ýol-ýörelgeler esasynda taýýarlanylan «Magtymguly Pyragynyň medeni mirasy hakynda» Türkmenistanyň Kanunyna gol çekdi. Bu Kanun Gündogaryň beýik akyldar şahyry Magtymguly Pyragynyň medeni mirasyny toplamak, ylmy taýdan barlamak, aýawly saklamak, goramak, öwrenmek, wagyz etmek ulgamynyň kämilleşdirilmeginiň hukuk esaslaryny belleýär hem-de şu babatda ýüze çykýan gatnaşyklary düzgünleşdirýär. Kanunyň talaplaryna laýyklykda, Magtymguly Pyragynyň medeni mirasy milli medeni gymmatlyk hökmünde döwletiň we türkmen halkynyň ruhy hazynasy diýlip ykrar edilýär. Kanunda Magtymguly Pyragynyň medeni mirasy döwlet tarapyndan goralýandygy, onuň medeni mirasyna zyýan ýetirilmegine, at-abraýynyň we mertebesiniň kemsidilmegine ýol berilmeýändigi, şeýle-de Magtymguly Pyragynyň medeni mirasyny toplamaga, ylmy taýdan barlamaga, aýawly saklamaga, goramaga, öwrenmäge we wagyz etmäge aýratyn goşant goşan fiziki we ýuridik şahslaryň Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde höweslendirilýändigi, şol sanda döwlet sylaglary bilen sylaglanylýandygy baradaky kadalar beýan edilen. 

Kanunyň talaplaryna laýyklykda, Magtymguly Pyragynyň medeni mirasyna onuň ady, keşbi, şekili, monumental heýkelleri, ömri we döredijiligi baradaky maglumatlar, Magtymguly Pyragynyň nebereleri hem-de şahyrlar, alymlar, bagşylar tarapyndan onuň şygyrlarynyň asyl golýazmalaryndan nusgasy alnan eserleriniň ýygyndysy, Magtymguly Pyragynyň nesil şejeresine degişli resminamalar we maglumatlar, neşir edilen goşgulary we beýleki edebi eserleri, beýik akyldaryň ömri, döredijiligi baradaky fiziki we ýuridik şahslaryň arhiwlerinde hem-de gaznalarynda saklanylýan resminamalar degişlidir. Şeýle-de şahyryň medeni mirasyna kino, wideo, fono, foto resminamalaryň, poçta markalarydyr çeperçilik-sungat eserleriniň, golýazmalar we beýleki materiallaryň, Magtymguly Pyragynyň ömür we döredijilik hakykatyna bagyşlanan kitaplaryň, ylmy işlerdir makalalaryň, çap önümleriniň, pýesalaryň, kinossenarilerdir filmleriň, spektakllaryň, wideoşekilleriň, teleradiogepleşikleriň, şeýle hem kompozitorlaryň, bagşy-sazandalaryň we çeper halk döredijilik eserleriniň hem-de beýleki eserleriň degişlidigi beýan edilýär. 

«Magtymguly Pyragynyň medeni mirasy hakynda» Türkmenistanyň Kanunynyň esasy maksady şahyr hakynda taryhy hakydanyň dowamatlylygyny we onuň medeni mirasynyň aýawly saklanylmagyny üpjün etmekden, halk arasynda saklanylýan golýazmalary we beýleki ýazuw ýadygärlikleri toplamak, rejelemek boýunça çäreleri işläp düzmekden, şeýle hem alymlaryň şol golýazmalar babatda iş alyp barmaklary üçin zerur şertleri döretmekden ybaratdyr. Şeýle-de bu Kanun Magtymguly Pyragynyň baý medeni mirasynyň ählitaraplaýyn ylmy barlaglarynyň geçirilmegi, öwrenilmegi we wagyz edilmegi üçin şertleri döretmek boýunça işi hil babatda täze derejä çykarmak, ýaşlarda ýokary ahlak sypatlaryny kemala getirmekde akyldaryň pähim-paýhas hazynasyndan peýdalanmak, onuň medeni mirasyny dünýä ýaýmak işleriniň hukuk binýadydyr. Galyber se-de, Magtymguly Pyragynyň şygyrlaryny neşir etmek, terjime etmek we ylmy düşündirişler bilen üpjün etmek arkaly bilim-terbiýeçilik işine ornaşdyrmak hem-de ylmy dolanyşyga girizmek we beýik şahyryň ömri we döredijiligi bilen bagly maglumatlary köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde we jemgyýetçiligiň öňündäki çykyşlarda dogry beýan etmek işleri hem şu Kanun esasynda düzgünleşdirilendir. 

«Magtymguly Pyragynyň medeni mirasy hakynda» Türkmenistanyň Kanunynyň kabul edilmegi bilen türkmeniň milli gymmatlyklaryny gorap saklamakda, şahyryň edebi döredijiligini nesilden-nesle geçirmekde möhüm ähmiýete eýe bolar. 

Türkmen halkyny aýdyň ertirlere tarap ynamly öňe alyp barýan Gahryman Arkadagymyzyň, Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň janlary sag, ömürleri uzak bolsun, il-ýurt bähbitli alyp barýan beýik işleri hemişe rowaçlyklara beslensin. 

Çemen AKYÝEWA, 

Türkmenistanyň Mejlisiniň deputaty, 

Adam hukuklaryny we azatlyklaryny 

goramak baradaky komitetiniň agzasy