SANLY ULGAMYŇ HUKUK BINÝADY

     San­ly yk­dy­sa­dy­ýet äh­li dü­züm­le­riň san­ly ul­gam ar­ka­ly dolandyryl­ma­gy bi­len aý­ryl­maz bag­la­ny­şyk­ly­dyr. San­ly ulgamyň ösdürilýän döwründe tä­ze­çil tas­la­ma­la­r işjeň dur­mu­şa ge­çi­ril­ýär.

     San­ly ul­ga­my ösdürmek san­ly­laş­dyr­mak­da öň­de goý­lan wezipele­ri üs­tün­lik­li we öz wagtyn­da ýe­ri­ne ýe­tir­me­giň hökmany şert­le­ri­niň bi­ri­dir. Ýur­du­myz­da yk­dy­sa­dy­ýe­ti sanlylaşdyrma­gy üp­jün et­mä­ge gö­nük­di­ri­len ka­da­laş­dy­ryjy hukuk na­ma­la­ryň esa­sy bin­ýa­dy hök­mün­de Türk­me­nis­ta­nyň Kons­ti­tu­si­ýa­sy çy­kyş ed­ýär. Esa­sy Ka­nu­ny­my­zyň 16­-njy maddasyn­da döwle­tiň yl­myň, teh­ni­ka­nyň we teh­no­lo­gi­ýa­la­ryň ösü­şi­ne ýar­dam ed­ýän­di­gi, yl­my-­teh­ni­ki sy­ýasa­ty jem­gy­ýe­tiň we her bir ada­myň bäh­bit­le­ri­ne ýö­red­ýän­di­gi, yl­myň we teh­ni­ka­nyň ga­za­nanla­ry­nyň önüm­çi­li­ge or­naş­dy­ryl­ma­gy­nyň, şeý­le hem bu ugur­lar­da hal­ka­ra hyz­mat­daş­ly­gy­nyň gol­da­nyl­ýan­dy­gy ba­ra­da kons­ti­tu­sion ka­da­lar be­ýa­ny­ny tap­ýar. Bu bol­sa mil­li ykdysadyýe­tiň äh­li pu­dak­la­ryn­da al­nyp ba­ryl­ýan sanlylaşdyrmak  iş­le­ri­niň kä­mil de­re­je­de bol­ma­gy­na hu­kuk esas bo­lup dur­ýar. 

     Türk­me­nis­ta­nyň Kons­ti­tu­si­ýa­sy­na esas­lanýan «Döw­let yl­my­-teh­ni­ki sy­ýa­sa­ty ha­kyn­da», «Ara­gat­na­şyk ha­kyn­da», «Türkmenis­tan­da In­ter­net to­ru­nyň ösü­şi­ni we in­ter­net hyzmatlary­ny et­me­gi hu­kuk taý­dan düz­gün­leş­dir­mek ha­kyn­da», «Elektron hö­kü­met ha­kyn­da», «Elekt­ron res­mi­na­ma, elekt­ron res­mi­na­ma do­la­ny­şy­gy we san­ly hyz­mat­lar ha­kyn­da», «Kiberhowp­suz­lyk ha­kyn­da», «Mag­lu­mat we ony go­ra­mak hakyn­da», «In­no­wa­si­ýa işi ha­kyn­da», «In­teg­ral mikroshemalaryň to­po­lo­gi­ýa­la­ry­nyň hu­kuk go­ra­gy ha­kyn­da» we beý­le­ki en­çe­me Türk­me­nis­ta­nyň Ka­nun­la­ry­nyň he­re­ket et­me­gi ýur­du­myz­da in­no­wa­si­ýa­la­ryň, elekt­ron res­mina­ma dolanyşygynyň, san­ly ul­ga­my or­naş­dyrma­gyň, mag­lu­ma­tyň gorag­ly­ly­gy­nyň hu­kuk bin­ýa­dy­nyň dö­re­di­len­di­gi­ne şa­ýat­lyk edýär. Bu Ka­nun­lar­da san­ly ul­ga­myň müm­kin­çi­lik­le­ri, san­ly hyz­mat­lar, tä­ze in­no­wa­si­ýa­lar, elekt­ron res­mi­na­ma do­la­ny­şy­gy, pu­da­ga­ra elekt­ron mag­lu­mat alyş­-ça­lyş ul­ga­my ba­ra­da­ky kadalaryň öz be­ýa­ny­ny tap­ma­gy we ola­ryň hal­ka­ra hu­ku­gy­nyň umu­my yk­rar edi­len ka­da­la­ry­na hem­-de döw­rüň ta­la­by­na gö­rä kä­mil­leş­di­ri­lip du­rul­ma­gy giň müm­kin­çi­lik­ler dö­red­ýär.

     Gah­ry­man Ar­ka­da­gy­my­zyň be­ýik baş­langyç­la­ry­ny üs­tün­lik­li do­wam ed­ýän hor­mat­ly Pre­zi­den­ti­mi­ziň dur­nuk­ly yk­dy­sa­dy ösüşiň bin­ýa­dy hök­mün­de in­no­wa­sion teh­no­lo­gi­ýala­ryň, san­ly ul­ga­myň or­naş­dy­ryl­ma­gy, san­ly yk­dy­sa­dy­ýe­tiň ös­dü­ril­me­gi ugrun­da ed­ýän taý­syz ta­gal­la­la­ry ýur­du­my­zyň tä­ze ösüş­le­ri gazan­ma­gyn­da aý­ra­tyn mö­hüm äh­mi­ýe­te eýedir. San­ly ykdysady­ýe­te geç­mek­de ýur­du­myzda mak­sat­na­ma­la­ýyn iş­ler ýö­ri­te me­ýil­na­ma­lar esa­syn­da al­nyp ba­ryl­ýar.

     Ýur­du­my­zyň dur­nuk­ly dur­muş-­yk­dy­sa­dy ösü­şi­ni kesgitlemek, döw­let hyz­mat­la­ry­nyň hi­li­ni ýo­kar­lan­dyr­mak, teleke­çi­li­gi ösdürmek, mag­lu­mat-­ara­gat­na­şyk teh­no­lo­gi­ýa­la­ry­ny we innowa­si­ýa­la­ry giň­den or­naş­dyr­mak, san­ly ekoul­ga­my döretmek «Türk­me­nis­tan­da san­ly yk­dy­sa­dy­ýe­ti ös­dür­me­giň 2026­—­ 2028-­nji ýyl­lar üçin Döw­let mak­sat­na­ma­sy­nyň» baş mak­sa­dy­dyr. Bu mak­sat­la­ra ýet­mek üçin maksat­na­ma­da san­ly yk­dy­sa­dy­ýe­ti ösdür­me­giň anyk we­zi­pe­le­ri kes­git­len­di. 

     Mag­lu­mat-­ara­gat­na­şyk teh­no­lo­gi­ýa­la­ry bi­lim al­ma­gy, ylym öwren­me­gi örän ýe­ňilleş­dir­di we luk­man­çy­lyk hyz­mat­la­ry­nyň san­ly­laş­dy­ryl­ma­gy­na giň ýol aç­dy. Jem­gyýe­tiň ösü­şi ýaş nes­liň ra­ýat­lyk, wa­tan­çy­lyk, ru­hy-­ah­lak ga­ra­ýyş­la­ry­na, dünýägaraýşyna, be­den sag­ly­gy­na bag­ly­dyr. Ýaş­la­ryň ki­çi­lik­den san­ly teh­no­lo­gi­ýa­la­ry do­lan­dyr­mak en­dik­leri­ni, so­wat­ly­ly­gy­ny kä­mil­leş­dir­mek, ada­myň in­tel­lek­tual müm­kin­çi­lik­le­ri­ni peýdalan­mak san­ly yk­dy­sa­dy­ýe­te geç­mek­de mö­hüm äh­miýe­te eýe­dir.

Nepes ROZYÝEW, Türkmenistanyň Mejlisiniň deputaty, Mejlisiň Ylym, bilim, medeniýet we ýaşlar syýasaty baradaky komitetiniň agzasy.