Türkmenistanyň Mejlisi (Parlamenti) kanun çykaryjy häkimiýeti amala aşyrýan wekilçilikli edaradyr

TÜRKMENISTANYŇ MEJLISI

Türkmençe

TÜRKMENISTANYŇ MEJLISI

Türkmençe

Türkmenistanyň Suw kodeksi

 

TÜRKMENISTANYŇ KANUNY

 

 

Türkmenistanyň Suw kodeksini

tassyklamak we güýje girizmek hakynda

 

(Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary, 2016 ý., № 4, 139-njy madda)

 

1-nji madda. Türkmenistanyň Suw kodeksini tassyklamaly.

2-nji madda. Türkmenistanyň Suw kodeksini 2017-nji ýylyň               1-nji ýanwaryndan güýje girizmeli.

3-nji madda. Şulary 2017-nji ýylyň 1-nji ýanwaryndan güýjüni ýitiren diýip ykrar etmeli:

2004-nji ýylyň 25-nji oktýabrynda Türkmenistanyň Kanuny bilen tassyklanan «Suw hakynda» Türkmenistanyň bitewi Kanunyny  tassyklamak we güýje girizmek hakynda» Türkmenistanyň Kanunyny (Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary, 2004 ý., № 4, 34-nji madda);

2014-nji ýylyň 1-nji martyndaky «Suw hakynda» Türkmenistanyň bitewi Kanunyna üýtgetmeler we goşmaça girizmek hakynda» Türkmenistanyň Kanunyny (Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary,  2014 ý., № 1, 51-nji madda).

4-nji madda. Türkmenistanyň kanunlary we beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalary Türkmenistanyň Suw kodeksine laýyk getirilýänçä, şu Kodekse garşy gelmeýändigine görä hereket edýärler.

 

 

Türkmenistanyň                                            Gurbanguly

     Prezidenti                                                      Berdimuhamedow

 

 

 

Aşgabat şäheri.

2016-njy ýylyň 15-nji oktýabry.

№ 456-V.

 

 

 

 

 

TÜRKMENISTANYŇ SUW KODEKSI

 

 

Şu kodeks ýuridik we fiziki şahslaryň suw serişdelerine bolan zerurlyklaryny kanagatlandyrmak maksady bilen suwlary durnukly hem-de rejeli peýdalanmak babatda gatnaşyklary düzgünleşdirýär we suw serişdeleriniň ähmiýetini ýokarlandyrmaga, suwlary hapalanmakdan, zibillenmekden we egsilmekden goramagy üpjün etmäge, suwlaryň ýaramaz täsiriniň öňüni almaga we ýok etmäge, suw obýektleriniň ýagdaýyny dikeltmäge we gowulandyrmaga gönükdirilendir.

 

I bölüm. UMUMY DÜZGÜNLER

 

I BAP. ESASY DÜZGÜNLER

 

1-nji madda. Şu Kodeksde ulanylýan esasy düşünjeler

1. Şu Kodeksde aşakdaky esasy düşünjeler ulanylýar:

1) suwlar – suw obýektlerinde ýygnanan, ähli suwlaryň jemi;

2) suw obýekti – kesgitlenen çäkleri, möçberi we gidrologik düzgüniň ýa-da ýerasty suwlarynyň düzgüniniň alamatlary bar bolan emeli suw akymlarynda we akabalarynda ýa-da ýer üstüniň tebigy oýlarynda ýa-da ýer astynda suwlaryň ýygnanmagy; 

3) suw serişdeleri  bellenen çägiň ýerüsti we ýerasty suwlarynyň gorlary;

4suw akymy  ýer üstüniň oýunda, suwuň eňňide tarap hereketi bilen häsiýetlendirilýän suw obýekti;

5) howdan  suwuň haýal hereketi (suwy akyp gidýän) ýa-da onuň doly ýoklugy (suwy akyp gitmeýän) bilen häsiýetlendirilýän, ýer üstüniň oýundaky ýerüsti suw obýekti;

6) akwatoriýa  tebigy, emeli ýa-da şertli araçäkleriň çägindäki suw giňişligi; 

7) suw serişdelerini bir bitewüleşdirip (toplumlaýyn) dolandyrmak  durmuş, ykdysady we tebigaty goraýyş bähbitlerini, şeýle hem ykdysadyýetiň dürli pudaklarynda suw serişdelerini dolandyrmagy utgaşdyrmagy nazara alyp, suw serişdeleriniň durnukly we sazlaşykly ösdürilmegini we olary dolandyrmagy üpjün etmäge mümkinçilik berýän, çemeleşme;

8) dolandyrmagyň sebitleýin ýörelgesi – suw serişdelerini derýalaryň, kölleriň we beýleki suw obýektleriniň jülgeleriniň çäklerinde paýlanylan mahalynda durmuşa geçirilýän, gidrografik alamatlary boýunça suw goruny dolandyrmak;

9) gidrologik düzgün  suw obýektlerinde suwuň derejeleriniň, sarp edilişiniň we möçberleriniň wagtdaky üýtgemegi;

10) suw sowmak – akdyrylýan hapa, ýagyş we zeý suwlaryny sowmagy üpjün edýän, çäreleriň jemi;

11) suwdan peýdalanmak  ýuridik we fiziki şahslaryň zerurlyklaryny kanagatlandyrmak üçin Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde, suw serişdelerini peýdalanmak;

12) suwdan peýdalanyjy  Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde, suw serişdelerinden peýdalanmaga hukuk berlen ýuridik ýa-da fiziki şahs;

13) suwy sarp etmek  suw serişdelerini ilatyň we ykdysadyýetiň pudaklarynyň  hajatlaryny üpjün etmek üçin peýdalanmak;

14) suwy sarp ediji – suwy öz hajatlaryny üpjün etmek üçin suwdan peýdalanyjydan bellenilen tertipde alýan, ýuridik ýa-da fiziki şahs; 

15) döwlet suw hojalyk guramalary – suwlary peýdalanmak we goramak babatda işi amala aşyrýan, ýerli we sebitleýin (basseýnleýin) döwlet suw hojalyk guramalary;

16) suw bilen üpjün ediji – suwdan peýdalanyjy üçin suw ýygnamagy we daşamagy amala aşyrýan, ýerli ýa-da sebitleýin döwlet suw hojalyk guramalary;

17) suw bermek boýunça hyzmatlar  hojalygara, içerki hojalyk suwaryş we zeýsuwakaba ‒ zeýkeş ulgamyny, gidrotehniki hem-de beýleki desgalary, şeýle hem suw sorujy enjamlaryny işjeň ýagdaýynda saklamaga we ulanmaga  edilýän harajatlary öz içine alýan, hyzmatlar;

18) gidrotehniki desgalar – suw serişdeleriniň peýdalanylmagyny we goralmagyny düzgünleşdirmek, suw bilen üpjün etmek, suw sowmak hem-de suwlaryň ýaramaz täsirini ýok etmek maksady bilen emeli döredilen desgalar;

19) gidromelioratiw ulgam (tor)  ýerleri suwarmak, suwlulandyrmak we zeýini aýyrmak üçin niýetlenilen, tehnologiýa taýdan özara baglanyşykly gidrotehniki desgalaryň, enjamlaryň we abzallaryň toplumy;

20) suwaryş ulgamy – suwy ýerleri suwarmak we ony oba hojalyk ekinlerini, gök (tokaý) ösümliklerini suwarmak üçin, ýerden peýdalanyjylaryň arasynda paýlamak maksady bilen bermek üçin hyzmat edýän, hemişelik we wagtlaýyn suwaryş kanallaryndan hem-de turba geçirijilerinden ybarat bolan, gidromelioratiw ulgamynyň (torunyň) bir bölegi;

21) zeýsuwakaba-zeýkeş ulgamy  artykmaç ýerasty suwlaryny ýygnamak we suw kabul ediş desgalaryna (esasy zeýsuwakabalary, ýer relýefiniň çöketlikleri) sowmak üçin niýetlenilen ýerasty we ýerüsti kanallardan hem-de olarda ýerleşen desgalardan ybarat bolan, gidromelioratiw ulgamynyň bir bölegi; 

22) suw alyş desgasy (gatla)  suw obýektlerinden suw almak üçin niýetlenilen, gidrotehniki desgalaryň we enjamlaryň toplumy; 

23) suw obýektlerini goramak  suw obýektleriniň hapalanmagynyň, zibillenmeginiň we egsilmeginiň duýdurylmagyna, öňüniň alynmagyna, ýok edilmegine, olaryň goralyp saklanylmagyna we dikeldilmegine gönükdirilen çäreleriň toplumy;

24) suw obýektleriniň hapalanmagy  suw obýektlerine suwuň düzümini we häsiýetlerini ýaramazlaşdyrýan hapalaýjy maddalaryň, mikroorganizmleriň, ýylylygyň gelip düşmegi;

25) suw obýektleriniň zibillenmegi  ýerüsti suw obýektlerine, suwlaryň hilini ýaramazlaşdyrýan özge maddalaryň gelip düşmegi;   

26) suw obýektleriniň egsilmegi – olaryň hiliniň soňraky ýaramazlaşmagyna getirip biljek, ýerüsti we ýerasty suwlarynyň gorlarynyň kemelmegi; 

27) suwlaryň ýaramaz täsiri – belli bir çäkleriň suw basmagy, ýerasty suwlarynyň galmagy, batgalaşmagy, suw obýektleriniň ýa-da olaryň bölekleriniň ýumrulmagy we olara beýleki zyýanly täsir;

28) akdyrylýan hapa suwlar – adamyň hojalyk we beýleki işiniň, atmosfera ygallarynyň ýagmagynyň netijesinde emele gelýän suwlar, şeýle hem şahta, karýer hem-de kän suwlary;

29) zeý suwlary  olaryň ýaramaz täsir etmeginiň öňüni almak maksady bilen, munuň üçin ýörite niýetlenilen gidrotehniki desgalar arkaly sowulmagy amala aşyrylýan ýerasty suwlary;

30) yzyna gaýtarylýan suwlar – olar hojalyk ýa-da durmuş taýdan peýdalanylandan soň suw obýektlerine gelip düşýän ýerüsti we ýerasty suwlar;

31) suw obýektleriniň sanitariýa taýdan gorag zonasy – olaryň her birinde hojalyk işiniň we suwlary hapalanmakdan, zibillenmekden we egsilmekden goramagyň aýratyn düzgünleri bellenilýän, sanitar gorag zonasynyň guşaklyklarynyň üçüsinden ybarat bolan, agyz suwy bilen üpjünçilik çeşmesini hem-de suw geçiriji desgalary öz içine alýan çäk;

32serhetüsti suw obýektleri (serhetüsti suwlar)  iki we şondan-da köp daşary ýurt döwletleriniň arasyndaky serhedi kesip geçýän ýa-da olaryň üsti boýunça döwlet serhedi geçýän suw obýektleri;

33) suw goraýyş zonalary  suw obýektleriniň hapalanmagynyň, zibillenmeginiň we egsilmeginiň öňüni almak, olaryň ekologiýa taýdan durnuklylygyny we göwnejaý sanitariýa ýagdaýyny saklamak maksady bilen olarda ony peýdalanmagyň aýratyn şertleri bolan zonalar bellenilýän, suw obýektlerine ýanaşyk çägi;

34) kenarýaka suw goraýyş zolaklary  olarda hojalyk işiniň çäklendirilen düzgüni bellenilýän, suw goraýyş zonalarynyň çäklerindäki ýerler; 

35) serhetüsti täsir etme  onuň fiziki çeşmesi dolulygyna ýa-da bölekleýin ýanaşyk döwletiň ýa-da goňşy döwletleriň çäginde ýerleşýän, adamyň işi bilen döredilýän, serhetüsti suwlarynyň mukdar ýa-da hil taýdan üýtgemegi netijesinde döreýän zyýanly netijeler;

36) suwdan peýdalanyjylaryň birleşigi  içerki hojalyk gidromelioratiw ulgamlaryny (torlaryny) bilelikde dolandyrmak we olary işjeň ýagdaýynda saklamak hem-de ulanmak maksady bilen döredilýän jemgyýetçilik birleşigi;

37) suwdan peýdalanyjylaryň topary  daýhan birleşiginiň, suwdan peýdalanyjylaryň birleşiginiň ýa-da beýleki suwdan peýdalanyjylaryň hyzmat ediş zonasynda, daýhan birleşiginiň, suwdan peýdalanyjylaryň birleşiginiň ýa-da suwdan peýdalanyjylaryň beýleki birleşikleriniň bitewi içerki hojalyk gidromelioratiw ulgamynyň (torunyň) bölegi bolup durýan, suwaryş we zeýsuwakaba-zeýkeş ulgamyny işjeň ýagdaýynda saklamagyň hem-de ulanmagyň jogapkärçiligini öz üstlerine alýan, ýuridik şahsy döretmezden suw serişdelerinden peýdalanyjylar; 

38) taslama suw hojalyk çäresi – bioserişdeleri gorap saklamak boýunça çäreleri goşmak bilen, gidrotehniki desgalary gurmagyň we ulanmagyň ähli tapgyrlarynda olaryň işiniň ygtybarlylygyny, haýwanat we ösümlik dünýäsiniň abatlygyny üpjün etmek;

39) suw hojalyk ulanyş çäresi  olara bildirilýän wezipeleýin talaplary ýerine ýetirmek, suw, ýer, zähmet, energiýa serişdeleriniň tygşytly peýdalanylan we bu desgalaryň hem-de obýektleriň işiniň daşky gurşawa ýaramaz täsir etmeginiň öňüni alýan çäreleriň hökmany geçirilen mahalynda tehniki taýdan kadaly (gurat) ýagdaýy we howpsuzlygyň kadaly derejesini üpjün etmek maksady bilen, gidrotehniki desgalary ýa-da suw hojalyk obýektlerini, olaryň kadalaşdyrylan hyzmat ediş möhletiniň dowamynda netijeli ulanmak; 

40) aýratyn ýerleşen gidrotehniki desgalar – gidromelioratiw ulgamlara girmeýän we suwuň sazlanylmagyny, ýokary göterilmegini, eltip berilmegini, sarp edijilere paýlanylmagyny, suwlaryň ugruny sowmagy, topragy suw eroziýasyndan goramagy, sile garşy hem-de toprak süýşgünine garşy goraglary üpjün edýän inženerçilik desgalar we gurluşlar.

2. Gaýry düşünjeler şu Kodeksiň käbir maddalarynda kesgitlenilýär.

(2019-njy ýylyň 5-njy oktýabryndaky Türkmenistanyň Kanunynyň redaksiýasynda - Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary, 2019 ý., № 4, 77-nji madda)

 

2-nji madda. Türkmenistanyň suw kanunçylygy

1. Türkmenistanyň suw kanunçylygy Türkmenistanyň Konstitusiýasyna esaslanýar we şu Kodeksden hem-de suw gatnaşyklaryny düzgünleşdirýän Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalaryndan ybarat bolup durýar.

2. Türkmenistanyň suwlary peýdalanmak we goramak meselelerini düzgünleşdirýän kadalaşdyryjy hukuk namalary, şu Kodeks esasynda kabul edilýär we onuň düzgünlerine çapraz gelmeli däldirler.

3. Agyz suwy peýdalanmak we içimlik suw bilen üpjünçilik babatda ýüze çykýan gatnaşyklar, şu Kodeks we agyz suwy hakynda Türkmenistanyň kanunçylygy bilen düzgünleşdirilýär. 

4. Deňiz we serhetüsti suwlaryny peýdalanmak we goramak babatda ýüze çykýan gatnaşyklar, şu Kodeks we Türkmenistanyň halkara şertnamalary bilen düzgünleşdirilýär.

5. Eger Türkmenistanyň halkara şertnamasynda şu Kodeksde bellenen kadalardan başga kadalar bellenilen bolsa, onda halkara şertnamasynyň kadalary ulanylýar.

 

3-nji madda. Türkmenistanyň suw kanunçylygynyň 

                       maksatlary we wezipeleri

1. Türkmenistanyň suw kanunçylygynyň maksatlary suwdan peýdalanmagyň ekologiýa taýdan howpsuz we ykdysady taýdan amatly derejesine ýetmek hem-de saklamak we ilatyň durmuş şertlerini gowulandyrmak hem-de daşky gurşawy gorap saklamak üçin suwlary goramagy üpjün etmek bolup durýar.

2. Türkmenistanyň suw kanunçylygynyň wezipeleri şu aşakdakylar bolup durýar:

1) suw gaznasyny, suw üpjünçiligini we suw sowmagy peýdalanmak we goramak babatda döwlet syýasatyny alyp barmak; 

2) suwdan durnukly peýdalanmagy we suw gaznasyny, suw üpjünçiligini hem-de suw sowmagy goramagy goldamagyň we ösdürmegiň hukuk esasyny üpjün etmek;

3) suw serişdelerini, gidromelioratiw ulgamlaryny we gidrotehniki desgalaryny öwrenmek, barlamak, rejeli we toplumlaýyn peýdalanmak hem-de goramak babatdaky gatnaşyklary dolandyrmak;

4) suw hojalygyny ösdürmegiň we ýerleriň meliorasiýasyny gowulandyrmagyň ugurlaryny kesgitlemek;

5) ilaty, çäkleri hem-de hojalygy dolandyrmagyň obýektlerini gidrotehniki desgalardaky adatdan daşary ýagdaýlardan we olaryň döreden netijelerinden goramak.

 

4-nji madda. Türkmenistanyň suw kanunçylygynyň esasy 

                       ýörelgeleri

Türkmenistanyň suw kanunçylygy şu aşakdaky esasy ýörelgelere esaslanýar:

1) ýurduň durmuş-ykdysady ösüşiniň we ilatyň saglygyny gorap saklamagyň esasy bolup durýan, suwlaryň döwlet ähmiýetini ykrar etmek; 

2) suwlary peýdalanmak we goramak babatda döwlet  dolandyryşy hem-de döwlet gözegçiligi;

3) ilatyň suwa bolan deň elýeterliligini üpjün etmek;

4) suw serişdelerini durnukly we rejeli peýdalanmak;

5) suw serişdelerini bir bitewüleşdirip (toplumlaýyn) dolandyrmak;

6) suw serişdelerini dolandyrmagyň dolandyryş-çäk we sebitleýin ýörelgelerini utgaşdyrmak;

7) suwdan peýdalanmagyň amatly şertlerini döretmek, daşky gurşawyň ekologiýa durnuklylygyny we ilatyň sanitariýa- epidemiologiýa taýdan howpsuzlygyny gorap saklamak;

8) hil kadalaryna laýyk gelýän süýji suwlary agyz suw hajatlary üçin peýdalanmagy ileri tutmak;

9) suwlaryň hapalanmagynyň, zibillenmeginiň we egsilmeginiň öňüni almak;

10) raýatlaryň we jemgyýetçilik birleşikleriniň suw obýektlerini peýdalanmaga we goramaga degişli meseleleri çözmäge, olaryň durmuşa geçirilmegi suw obýektleri peýdalanylan we goralan mahalynda olara oňyn täsirini ýetirip biljek çözgütleri taýýarlamaga gatnaşmagy;

11) suwlary peýdalanmak we goramak bilen baglanyşykly çäreler geçirilen mahalynda aýanlygy hem-de suwlary peýdalanmak we goramak hakyndaky maglumatyň elýeterliligini üpjün etmek;

12) Türkmenistanyň Ministrler Kabineti tarapyndan bellenilýän suwdan ýörite peýdalanmagyň käbir görnüşlerinden başgalary üçin suwdan ýörite peýdalanmagyň tölegliligi;

13) Türkmenistanyň suw kanunçylygynyň bozulandygy üçin jogapkärçilik; 

14) Türkmenistanyň suw kanunçylygynyň bozulmagy netijesinde ýetirilen zyýanyň öwezini dolmak; 

15) suwlary peýdalanmak we goramak babatda, şol sanda serhetüsti suw obýektleriniň sebitleriniň araçäklerinde suw gatnaşyklaryny düzgünleşdirmek arkaly halkara hyzmatdaşlygy.

 

5-nji madda. Türkmenistanyň suw gaznasyna eýeçilik hukugy

1. Türkmenistanyň suw gaznasy diňe döwlet eýeçiliginde durýar.

2. Suw gaznasyna eýelik etmek, peýdalanmak we dolandyrmak hukugy Türkmenistanyň Ministrler Kabinetine degişlidir.  

3. Ýuridik we fiziki şahslaryň, suw obýektlerine döwlet eýeçiligi hukugyny bozýan hereketleri, Türkmenistanyň kanunçylygynda göz öňünde tutulan jogapkärçilige eltýär.

 

6-njy madda. Gidrotehniki desgalaryna bolan eýeçilik hukugy

1. Gidrotehniki desgalar döwlet ýa-da eýeçiligiň başga görnüşinde bolup bilerler.

2. Eger şu Kodeksde başgaça göz öňünde tutulmadyk bolsa, eýeçiligiň başga görnüşinde durýan gidrotehniki desgalara eýelik etmek, peýdalanmak we dolandyrmak bilen bagly gatnaşyklar, Türkmenistanyň raýat kanunçylygy bilen düzgünleşdirilýär.

3. Döwlet eýeçiliginde durýan hojalygara gidrotehniki desgalar we suw howdanlary, döwlet suw hojalyk guramalaryna eýelik etmäge hem-de peýdalanmaga berilýär. 

4. Içerki hojalyk gidrotehniki desgalar şu Kodekse we Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalaryna laýyklykda Türkmenistanyň ýuridik we fiziki şahslarynyň eýelik etmegine we  peýdalanmagyna ýa-da eýeçiligine berlip bilner.

 

7-nji madda. Türkmenistanyň suw gaznasy

1. Ähli suw obýektleriniň jemi Türkmenistanyň suw gaznasyny düzýär.

2. Türkmenistanyň suw gaznasy suw obýektleriniň şu aşakdaky görnüşlerini öz içine alýar:

1) ýerüsti suw obýektleri:

a) deňiz suwlary (Hazar deňziniň türkmen böleginiň akwatoriýasynyň çäklerindäki suwlar);

b) suw akymlary (derýalar, çeşmeler, suwaryş we zeýsuwakabazeýkeş ulgamlarynyň kanallary);

ç) howdanlar (köller, howuzlar, suwly karýerler, suw howdanlary);

d) ýeriň üstüne tebigy çykýan we emeli usulda gazylyp çykarylýan ýerasty suwlar (bulaklar, geýzerler, kärizler, guýular);

2) ýerasty suw obýektleri:

a) ýerasty suwlarynyň basseýnleri;

b) suwly gatlaklar.

(2019-njy ýylyň 5-njy oktýabryndaky Türkmenistanyň Kanunynyň redaksiýasynda - Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary, 2019 ý., № 4, 77-nji madda)

 

8-nji madda. Suw gatnaşyklarynyň subýektleri

1. Döwlet, ýuridik we fiziki şahslar suw gatnaşyklarynyň subýektleri bolup durýarlar.

2. Türkmenistanyň suwlary peýdalanmak we goramak babatda ygtyýarlandyrylan döwlet edaralary şu Kodeksde we Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalarynda bellenilen olaryň ygtyýarlygynyň çäklerinde, suw gatnaşyklary babatda döwletiň adyndan çykyş edýärler. 

(2019-njy ýylyň 5-njy oktýabryndaky Türkmenistanyň Kanunynyň redaksiýasynda - Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary, 2019 ý., № 4, 77-nji madda)

 

9-njy madda. Suw gaznasynyň ýerleri

1. Suw gaznasynyň ýerlerine howdanlaryň (kölleriň, suw howdanlarynyň, Hazar deňziniň türkmen böleginiň suwlarynyň), suw akymlarynyň (derýalaryň, kanallaryň, zeýsuwakabalarynyň, gidrotehniki we beýleki suw hojalyk desgalarynyň, hojalygara ähmiýetli gurnawlaryň), Türkmenistanyň çäginde ýerleşýän döwletara zeýsuwakabalarynyň tutýan ýerleri, şeýle hem ýokarda sanalyp geçilen suw obýektleri we desgalary üçin bölünip berlen ýer zolaklary degişlidir.

2. Suw gaznasynyň ýerleri gidromelioratiw ulgamlaryny gurmak, ulanmak we durkuny täzelemek üçin niýetlenilýär.

3. Suw gaznasynyň ýerleri dolanyşykdan alynýar, degişli ygtyýarlandyrylan döwlet edaralaryna berilýär we maksatlaýyn peýdalanylýar.

4. Suw gaznasynyň ýerlerini peýdalanmaga bermegiň tertibi, şeýle hem ol ýerleri almagyň tertibi Türkmenistanyň kanunçylygy bilen kesgitlenilýär.

5. Suw gaznasynyň ýerleriniň düzümi we möçberi, ol ýerlerdäki hojalyk işiniň görnüşleri Türkmenistanyň kadalaşdyryjy hukuk namalary bilen kesgitlenilýär.

6. Suw obýektlerini ulanmak suw gaznasynyň ýerlerindäki işiň esasy görnüşi bolup durýar.

 

II bölüm. SUWLARY PEÝDALANMAK WE GORAMAK

BABATDA DÖWLET DOLANDYRYŞY HEM-DE

DÖWLET GÖZEGÇILIGI

 

II BAP. SUWLARY PEÝDALANMAK WE GORAMAK

BABATDA DÖWLET DOLANDYRYŞY

 

10-njy madda. Suwlary peýdalanmak we goramak babatda

                         dolandyryşy amala aşyrýan döwlet edaralary

1. Suwlary peýdalanmak we goramak babatda döwlet dolandyryşy Türkmenistanyň Ministrler Kabineti, suwlary peýdalanmak we goramak babatda ygtyýarlandyrylan döwlet edaralary, ýerine ýetiriji häkimiýetiň ýerli we ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralary tarapyndan amala aşyrylýar. 

2. Suwlary peýdalanmak we goramak babatda ygtyýarlandyrylan döwlet edaralaryna şu aşakdakylar girýärler:

1) Türkmenistanyň Suw hojalygy baradaky döwlet komiteti (mundan beýläk – ygtyýarlandyrylan edara);

2) daşky gurşawy goramak babatda ýerine ýetiriji häkimiýetiň ygtyýarlandyrylan edarasy;

3) geologiýa babatda ýerine ýetiriji häkimiýetiň ygtyýarlandyrylan edarasy;

4) Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda beýleki ygtyýarlandyrylan döwlet edaralary.

(2018-nji ýylyň 5-njy ýanwaryndaky, 2019-njy ýylyň 5-njy oktýabryndaky Türkmenistanyň Kanunlarynyň redaksiýasynda - Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary, 2018 ý., № 1, 3-nji madda; 2019 ý., № 4, 77-nji madda)

 

11-nji madda. Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň

                        ygtyýarlylygy

Türkmenistanyň Ministrler Kabineti:

1) suwlary peýdalanmak we goramak babatda döwlet maksatnamalaryny durmuşa geçirmek boýunça çäreleri görýär;

2) suwlary rejeli peýdalanmagyň we goramagyň, suw hojalygyny ösdürmegiň esasy ugurlaryny tassyklaýar;

3) suwlary peýdalanmak we goramak babatda ygtyýarlandyrylan döwlet edaralarynyň işine ýolbaşçylyk edýär; 

4) welaýatlar we etraplar boýunça, şeýle hem esasy suw obýektleri we ykdysadyýetiň pudaklary boýunça suwy sarp etmegiň çäklendirilen möçberlerini tassyklaýar;

5) suwlary peýdalanmak we goramak babatda Türkmenistanyň kadalaşdyryjy hukuk namalaryny kabul edýär;

6) suw obýektlerini ýa-da olaryň böleklerini adatdan daşary ekologiýa ýagdaýyň ýa-da ekologiýa betbagtçylygyň zonalary diýip yglan edýär;

7) serhetüsti suwlary peýdalanmak we goramak meseleleri boýunça daşary ýurt döwletleri hem-de halkara guramalary bilen hyzmatdaşlygy amala aşyrýar;

8) Türkmenistanyň suw gaznasyna eýelik etmek, peýdalanmak we dolandyrmak hukugyny amala aşyrýar;

9) aýratyn strategik ähmiýete eýe bolan gidrotehniki we beýleki suw hojalyk desgalarynyň sanawyny kesgitleýär;

10) şu Kodekse we Türkmenistanyň  beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalaryna laýyklykda öz ygtyýarlygyna girýän beýleki meseleleri çözýär.

 

12-nji madda. Ygtyýarlandyrylan edaranyň ygtyýarlylygy

Ygtyýarlandyrylan edara:

1) suw obýektlerini peýdalanmak we goramak babatda döwlet syýasatyny alyp barýar we durmuşa geçirýär;

2) suwlary toplumlaýyn peýdalanmak we goramak babatda döwlet syýasatynyň esasy ugurlaryny işläp taýýarlamaga gatnaşýar;

3) ýerleriň meliorasiýasyny we suw hojalygyny ösdürmegiň döwlet maksatnamalaryny işläp taýýarlaýar;

4) ýerasty suwlaryny çykaryp almak üçin ulanyş guýularyny burawlamagy bellenilen tertipde ylalaşýar we onuň bilen bagly hyzmatlary tölegli esasda amala aşyrýar;

5) öz ygtyýarlygynyň çäklerinde, suwlary peýdalanmak we goramak babatda Türkmenistanyň kadalaşdyryjy hukuk namalaryny kabul edýär;

6) Türkmenistanyň suw kanunçylygynyň berjaý edilişine öz ygtyýarlygynyň çäklerinde gözegçiligi amala aşyrýar; 

7) Türkmenistanyň Döwlet suw kadastryny düzmek boýunça işleriň ýerine ýetirilmegini utgaşdyrýar we görkezilen kadastry «Suwlary peýdalanmak» bölümi boýunça ýöretmegi amala aşyrýar;

8) suwlary peýdalanmak we goramak babatda döwlet gözegçiligini amala aşyrýar hem-de suw serişdelerini rejeli peýdalanmak we goramak boýunça işleri guraýar;

9) suwdan peýdalanmagyň içerki hojalyk, ulgamlaýyn, etrap, welaýat we tutuş döwlet boýunça meýilnamalaryny tassyklaýar;

10) suw serişdelerini döwlet tarapyndan hasaba almak we olary peýdalanmak boýunça işleri amala aşyrýar;

11) suwdan peýdalanyjylara suwy sarp etmegiň çäklendirilen möçberlerini belleýär we olaryň berjaý edilişine gözegçilik edýär;

12) suw obýektleriniň döwlet monitoringini alyp barmak boýunça işleri amala aşyrýar we utgaşdyrýar;

13) ýuridik we fiziki şahslara suwdan ýörite peýdalanmaga rugsatnama tölegli esasda berýär, şeýle hem suwdan ýörite peýdalanmaga bolan rugsatnamanyň hereketini togtadýar;

14) gidromelioratiw ulgamlaryň, aýratyn ýerleşen gidrotehniki desgalaryň we olaryň düzümine girmeýän ýerüsti suw obýektleriniň (derýalar) çäklerinde we gorag zolaklarynda desgalaryň (köprüler hem-de beýleki desgalar) gurulmagy, elektrik we gaz geçirijileriniň geçirilmegi, obýektleriň düýpli abatlanylmagy we durkunyň täzelenilmegi, şeýle hem olardan suwuň alynmagy hem-de hapa we yzyna gaýtarylýan suwlaryň suw obýektlerine akdyrylmagy üçin degişli resminamany (Tehniki şertleri) tölegli esasda berýär;

15) suw obýektlerini bilelikde peýdalanmaga bermek baradaky teklipleri ylalaşýar; 

16) suwlary peýdalanmak we goramak bilen baglanyşykly taslama düzüş, agtaryş, ylmy-barlag we konstruktorçylyk işlerini, gidromelioratiw ulgamlaryny we suw obýektlerini gurmagy hem-de ulanmagy amala aşyrýar;

17) gidrotehniki meliorasiýa babatda toplumlaýyn çäreleri işläp taýýarlaýar;

18) gidrotehniki desgalary tehniki taýdan ulanmagyň kadalaryny işläp taýýarlaýar we tassyklaýar;

19) silleriň we suw joşgunlarynyň, suw basmalaryň we suw akymlarynyň hem-de suw howdanlarynyň, gorag gaçylarynyň we beýleki gidrotehniki desgalaryň kenarlarynyň ýumrulmalarynyň öňüni almak we netijelerini ýok etmek boýunça çäreleri işläp taýýarlaýar hem-de amala aşyrýar, ýerine ýetiriji häkimiýetiň beýleki edaralary bilen ylalaşykly hereketi üpjün edýär;

20) Türkmenistanyň halkara şertnamalary we Türkmenistanyň kanunçylygy bilen bellenilen tertipde, suw gatnaşyklaryny düzgünleşdirmek, serhetüsti suwlaryny rejeli peýdalanmak we goramak meseleleri boýunça halkara hyzmatdaşlygyny amala aşyrýar;

21) şu Kodekse we Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalaryna laýyklykda öz ygtyýarlygyna girýän beýleki meseleleri çözýär.

(2018-nji ýylyň 5-njy ýanwaryndaky, 2019-njy ýylyň 5-njy oktýabryndaky Türkmenistanyň Kanunynyň redaksiýasynda - Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary, 2018 ý., № 1, 3-nji madda; 2019 ý., № 4, 77-nji madda)

 

13-nji madda. Daşky gurşawy goramak babatda ýerine

                     ýetiriji häkimiýetiň ygtyýarlandyrylan

                               edarasynyň ygtyýarlylygy

Daşky gurşawy goramak babatda ýerine ýetiriji häkimiýetiň ygtyýarlandyrylan edarasy: 

1) ýerüsti we ýerasty (gidrotermal suwlar muňa girmeýär) suwlarynyň goralyşyna, suw serişdeleriniň hapalanmagynyň, egsilmeginiň öňüni almak, olary rejeli peýdalanmak boýunça çäreleriň ýerine ýetirilişine döwlet gözegçiligini amala aşyrýar;

2) suw hojalyk obýektlerini gurmaga we durkuny täzelemäge taslamadan öňki we taslama resminamalarynyň döwlet ekologiýa seljermesini geçirýär hem-de suw obýektlerinde we suw goraýyş zonalarynda işleri geçirmekligi ylalaşýar;

3) eger munuň özi suw obýektleriniň ýagdaýyna täsir edýän bolsa, ekologiýa taýdan zyýanly obýektleriň we önümçilik obýektleriniň hojalyk ýa-da beýleki işini wagtlaýyn togtatmak, bes etmek ýa-da işiniň ugruny üýtgetmek barada çözgüdi kabul etmek üçin resminamalary taýýarlaýar;

4) ýerasty suwlaryny çykaryp almak üçin ulanyş guýularyny burawlamagy bellenilen tertipde ylalaşýar;

5) oba hojalyk ekinlerini akdyrylýan hapa suwlar bilen suwarmaga bellenilen tertipde netijenama berýär;

6) ygtyýarlandyrylan edara we döwlet sanitar gözegçilik barlagyny hem-de balyk gorlaryny goramagy amala aşyrýan edaralar we ýerine ýetiriji häkimiýetiň ýerli edaralary bilen ylalaşylmagy boýunça bellenilen tertipde akdyrylýan hapa suwlary akdyrmak üçin suw obýektleriniň peýdalanylmagyna rugsatnama berýär; 

7) suw obýektlerine hapalaýjy maddalaryň dökülmeginiň bellenilen aňryçäk ýol berilýän kadalarynyň berjaý edilişine gözegçilik edýär;

8) Türkmenistanyň kanunçylygynyň talaplarynyň, suw üpjünçilik çeşmeleriniň sanitar gorag zonalarynyň düzgüniniň berjaý edilişine, suw serişdeleriniň hapalanmagyny, egsilmegini duýdurmak we öňüni almak, olaryň rejeli we tygşytly peýdalanylmagy boýunça çäreleriň kabul edilişine döwlet gözegçiligini amala aşyrýar;

9) daşky gurşawy goramak hakynda Türkmenistanyň kanunçylygyna we Türkmenistanyň halkara şertnamalaryna laýyklykda, Hazar deňziniň türkmen böleginiň akwatoriýasynda suwlaryň goralyşyna döwlet gözegçiligini amala aşyrýar;

10) senagat kärhanalarynda, deňiz gämilerinde we beýleki ýüzýän serişdelerinde, suw arassalaýjy we howa arassalaýjy desgalaryň we enjamlaryň tehniki işleýiş ýagdaýyna, kärhanalar tarapyndan suwdan ýörite peýdalanmagyň şertleriniň ýerine ýetirilişine, akdyrylýan hapa suwlary akdyrmagyň bellenilen tertibiniň we şertleriniň berjaý edilişine gözegçiligi amala aşyrýar;

11) döwletde ekologiýa ýagdaýyna, şol sanda Hazar deňziniň türkmen böleginiň akwatoriýalaryna nebitiň dökülmek ýagdaýyny ýüze çykarmak we daşky gurşawa ýetirilen zyýanyň möçberini kesgitlemek boýunça monitoringi amala aşyrýar;

12) Hazar deňziniň türkmen böleginde düýbüni çuňaldyş işleriniň ýerine ýetirilişine tebigaty goraýyş gözegçiligini amala aşyrýar;

13) suw serişdelerini peýdalanmak we goramak bilen baglanyşykly täze we durky täzelenen önümçilik, jemagat hem-de beýleki maksatly obýektleri kabul etmek we işe girizmek boýunça döwlet toparlarynyň işine gatnaşýar;

14) suwdan ýörite peýdalanmagyň şertlerini ylalaşýar;

15) şu Kodekse we Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalaryna laýyklykda öz ygtyýarlygyna girýän beýleki meseleleri çözýär.

(2018-nji ýylyň 5-njy ýanwaryndaky Türkmenistanyň Kanunynyň redaksiýasynda - Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary, 2018 ý., № 1, 3-nji madda)

 

14-nji madda. Geologiýa babatda ýerine ýetiriji häkimiýetiň 

                        ygtyýarlandyrylan edarasynyň ygtyýarlylygy

Geologiýa babatda ýerine ýetiriji häkimiýetiň ygtyýarlandyrylan edarasy: 

1) ýerasty suwlarynyň peýdalanylyşyna we olaryň ýataklarynyň egsilmekden we hapalanmakdan goralyşyna döwlet gözegçiligini amala aşyrýar;

2) ýerasty suwlarynyň ýataklaryny gözlemäge, barlamaga we ulanmaga rugsatnama berýär;

3) ýerasty suwlaryny çykaryp almak üçin ulanyş guýularyny burawlamaga rugsatnama berýär; 

4) ýerasty suwlarynyň döwlet hasaba alnyşyny ýöredýär;

5) ýerasty suwlarynyň döwlet monitoringini amala aşyrýar;

6) ýerasty suwlarynyň ýataklaryna degişli bölekde Türkmenistanyň Döwlet suw kadastryny ýöredýär we bu maglumatlaryň bellenilen tertipde ygtyýarlandyrylan edara berilmegini guraýar;

7) ýerasty suwlaryny peýdalanmak babatda ýuridik we fiziki şahslaryň işlerini utgaşdyrýar; 

8) ýerasty suwlarynyň ýataklaryny özleşdirýär;

9) ýerasty suwlar peýdalanylan halatynda suwdan ýörite peýdalanmagyň şertlerini ylalaşýar;

10) ýerasty suwlaryny geologiýa taýdan öwrenmek boýunça gözleg-barlag we beýleki işleriň alnyp barlyşyna döwlet geologiýa gözegçiligini amala aşyrýar;

11) ýerasty suwlarynyň peýdalanylyşyna degişli böleginde Türkmenistanyň suw kanunçylygynyň bozulan halatynda, Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde, ýerasty suwlaryndan peýdalanmak hukugyny çäklendirmek boýunça çäreleri görýär;

12) daşky gurşawy goramak babatda ýerine ýetiriji häkimiýetiň ygtyýarlandyrylan edarasy bilen ylalaşylmagy boýunça ýer astynda galyndylary gömmäge rugsatnama berýär;

121) şu maddanyň 2-nji we 3-nji bentlerinde görkezilen rugsatnamalary bermek üçin Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenen tertipde tölegi kesgitleýär, alýar we ony öz hasaplaşyk hasabyna geçirýär;

13) şu Kodekse we Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalaryna laýyklykda öz ygtyýarlygyna girýän beýleki meseleleri çözýär.

(2018-nji ýylyň 5-njy ýanwaryndaky we 20 oktýabryndaky Türkmenistanyň Kanunlarynyň redaksiýasynda - Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary, 2018 ý., № 1, 3-nji madda, № 3-4, 100-nji madda )

 

15-nji madda. Ýerli we sebitleýin döwlet suw hojalyk 

                         guramalary 

1. Ýerli we sebitleýin döwlet suw hojalyk guramalary – olaryň esasy wezipesi suwlary peýdalanmak we goramak babatda döwlet dolandyryşyny hem-de gözegçiligini amala aşyrmak bolup durýan, ygtyýarlandyrylan edaranyň garamagyndaky edaralardyr.

Ýerli we sebitleýin döwlet suw hojalyk guramalary döredilen mahalynda geografik, taryhy, gidrografik, durmuş, ykdysady we beýleki ýagdaýlar nazara alynýar.

2. Ýerli we sebitleýin döwlet suw hojalyk guramalary barada düzgünnamalar ygtyýarlandyrylan edara tarapyndan tassyklanylýar.

3. Zerur bolan halatynda suw obýektleriniň rejeli we toplumlaýyn peýdalanylmagyny hem-de goralmagyny üpjün etmek maksady bilen, olaryň wezipeleri we borçlary Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda kesgitlenilýän ýerli we sebitleýin geňeşler döredilýär.

 

16-njy madda. Agyz suwy peýdalanmak we içimlik

                            suw bilen üpjünçilik babatda

                          ygtyýarlandyrylan döwlet edaralarynyň

                          ygtyýarlylygy

Agyz suwy peýdalanmak we içimlik suw bilen üpjünçilik babatda ygtyýarlandyrylan döwlet edaralarynyň ygtyýarlylygy agyz suwy hakynda Türkmenistanyň kanunçylygy bilen kesgitlenilýär.

 

17-nji madda. Ýerine ýetiriji häkimiýetiň ýerli edaralarynyň

                         ygtyýarlylygy

Ýerine ýetiriji häkimiýetiň ýerli edaralary:

1) suwlary peýdalanmak we goramak babatda döwlet syýasatyny durmuşa geçirmäge gatnaşýarlar;

2) suwlary rejeli peýdalanmak we goramak bilen baglanyşykly shemalary, maksatnamalary we çäreleriň meýilnamalaryny işläp taýýarlamaga gatnaşýarlar hem-de özleriniň garamagyndaky çäkde olaryň durmuşa geçirilmegi boýunça çäreleri görýärler;

3) özleriniň garamagyndaky çäkde ilaty we ykdysadyýetiň pudaklaryny suw bilen üpjün etmek boýunça çäreleri görýärler;

4) özleriniň garamagyndaky çäkde suwlary rejeli peýdalanmagyň  we goramagyň suw tygşytlaýjy tehnologiýalary we usullary ornaşdyrmak boýunça işleri guraýarlar; 

5) suwuň çäklendirilen möçberlerden artyk alynmagyny goşmak bilen, zerur bolan möçberlerde suw bermäge döwlet suw hojalyk guramalarynyň we suwdan peýdalanyjylaryň arasynda şertnamalaryň baglaşylmagy we ýerine ýetirilmegi boýunça işleri guraýarlar;

6) suwdan peýdalanyjylara suwy bermegiň bellenilen çäklendirilen möçberleriniň berjaý edilişine ygtyýarlandyrylan edara bilen bilelikde jogapkärçilik çekýärler;

7) suw serişdeleriniň goralyp saklanylmagyna we dikeldilmegine, şeýle hem suwlaryň ýaramaz täsiriniň öňüni almak we onuň netijelerini ýok etmek boýunça çäreleriň amala aşyrylmagyna gatnaşýarlar;

8) öz ygtyýarlyklarynyň çäklerinde suwdan peýdalanyjylaryň hukuklarynyň goralmagyny üpjün edýärler;

9) suw obýektlerini ýa-da olaryň böleklerini aýrybaşga peýdalanmaga bermek baradaky çözgütleri ylalaşýarlar;

10) suwuň ýagdaýyna täsirini ýetirýän önümçilik obýektleriniň, önümçilikleriň ýerleşdirilmegini we gurulmagyny, şeýle hem suw obýektlerinde, suw goraýyş zonalarynda we kenarýaka suw goraýyş zolaklarynda gurluşyk, düýbüni çuňaldyş we beýleki işlerini geçirmegiň şertlerini ylalaşýarlar;

11) özleriniň garamagyndaky çäklerde gidrotehniki desgalaryň howpsuzlygyny üpjün etmek meselelerini çözmekde ýardam edýärler;

12) özleriniň garamagyndaky çäkde ýerleşýän suw obýektleriniň ýagdaýy barada ilaty habardar edýärler; 

13) özleriniň garamagyndaky çäkde suw obýektlerinden suw almak üçin (şol sanda buraw guýularynyň) desgalaryň gurluşygynyň we gurnalyşynyň ýerleşjek ýerini ylalaşýarlar; 

14) suwdan ýörite peýdalanmagyň şertlerini ylalaşýarlar;

15) şu Kodekse we Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalaryna laýyklykda olaryň ygtyýarlygyna girýän beýleki meseleleri çözýärler.

(2018-nji ýylyň 5-njy ýanwaryndaky Türkmenistanyň Kanunynyň redaksiýasynda - Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary, 2018 ý., № 1, 3-nji madda)

 

18-nji madda. Ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralarynyň 

                        ygtyýarlylygy

Ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralary:

1) suwlary rejeli peýdalanmak we goramak bilen baglanyşykly shemalary, maksatnamalary we çäreleriň meýilnamalaryny işläp taýýarlamaga ýardam edýärler, özleriniň garamagyndaky çäklerde olaryň durmuşa geçirilmegi boýunça çäreleri görýärler;

2) özleriniň garamagyndaky çäkde ýerleşýän suw obýektleriniň rejeli peýdalanylmagy we goralmagy boýunça çäreleriň amala aşyrylmagyna ýardam edýärler; 

3) özleriniň garamagyndaky çäkde suw serişdelerini rejeli peýdalanmagyň we goramagyň suw tygşytlaýjy tehnologiýalaryny we usullaryny ornaşdyrmak boýunça işleri guraýarlar; 

4) suwdan peýdalanyjylara suw bermegiň bellenilen çäklendirilen möçberleriniň berjaý edilişine, şeýle hem suwuň çäklendirilen möçberlerden artyk alynmagyny goşmak bilen, zerur bolan möçberlerde suw bermäge döwlet suw hojalyk guramalary we suwdan peýdalanyjylaryň arasynda şertnamalaryň baglaşylmagyna hem-de ýerine ýetirilmegine gözegçiligi amala aşyrýarlar;

5) özleriniň garamagyndaky çäkde ilaty we ykdysadyýetiň pudaklaryny suw bilen üpjün etmäge ýardam edýärler;

6) suwlaryň ýaramaz täsiriniň öňüni almak we onuň netijelerini ýok etmek boýunça çäreleriň amala aşyrylmagyna gatnaşýarlar;

7) özleriniň garamagyndaky çäkde suw üpjünçilik çeşmeleriniň sanitariýa ýagdaýyna gözegçiligi amala aşyrýarlar;

8) şu Kodekse we Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalaryna laýyklykda olaryň ygtyýarlygyna girýän beýleki meseleleri çözýärler.

 

19-njy madda. Suw hojalygy babatda çäreleriň amala

                         aşyrylmagyna raýatlaryň we jemgyýetçilik

                         birleşikleriniň gatnaşmagy 

Raýatlar we jemgyýetçilik birleşikleri Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde, şu aşakdakylara hukugy bardyr:

1) döwlet edaralary hem-de guramalary tarapyndan, suwlary peýdalanmak we goramak bilen baglanyşykly meselelere garalanda gatnaşmaga;

2) suwdan peýdalanyjylar tarapyndan suw goraýyş kadalarynyň we çäreleriniň ýerine ýetirilişine suwlary peýdalanmak hem-de goramak babatda ygtyýarlandyrylan döwlet edaralary tarapyndan barlag geçirilende gatnaşmaga we bu meseleler boýunça teklipleri bermäge;

3) suw obýektleriniň peýdalanylyşyna we goralyşyna jemgyýetçilik gözegçiligini amala aşyrmaga;

4) jemgyýetçilik ekologiýa seljermesini geçirmäge, onuň netijeleri barada ilata habar bermäge we olary suwlary peýdalanmak hem-de goramak babatda ygtyýarlandyrylan döwlet edaralaryna bermäge, suwlary peýdalanmak hem-de goramak bilen baglanyşykly täze kärhanalary, desgalary we beýleki obýektleri ýerleşdirmek, taslamalaşdyrmak we gurmak hem-de hereket edýänleriniň durkuny täzelemek hakynda Türkmenistanyň kanunçylygy arkaly kesgitlenilýän tertipde teklipleri bermäge;

5) Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde, suw obýektleriniň ýagdaýy barada, hapalanmagyň çeşmeleri, suwlary peýdalanmak we goramak hakynda doly we dogry maglumaty almaga;

6) suwlary peýdalanmak we goramak bilen baglanyşykly meseleler boýunça çözgütler kabul edilende, Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde gatnaşmaga; 

7) suwlaryň hapalanmagynyň, zibillenmeginiň we egsilmeginiň netijesinde döwlete we raýatlara ýetirilen zyýanyň öwezini dolmak barada kazyýete talap arzalaryny bermäge;

8) Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda suwlary peýdalanmak we goramak babatda beýleki hukuklary amala aşyrmaga.

 

III BAP. SUWLARY PEÝDALANMAK WE GORAMAK

BABATDA DÖWLET GÖZEGÇILIGI

 

20-nji madda. Suwlary peýdalanmak we goramak babatda 

                       döwlet gözegçiliginiň wezipeleri

1. Suwlary peýdalanmak we goramak babatda döwlet gözegçiliginiň wezipeleri şu aşakdakylar bolup durýar:

1) suwlary peýdalanmagyň we goramagyň bellenilen tertibiniň suwdan peýdalanyjylar tarapyndan berjaý edilişine gözegçilik etmek; 

2) suwlary hasaba almagy ýöretmegiň kadalarynyň, şeýle hem Türkmenistanyň suw kanunçylygy bilen bellenilen beýleki kadalaryň berjaý edilişine gözegçilik etmek.

2. Suwlaryň peýdalanylyşyna we goralyşyna döwlet gözegçiligi Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda ygtyýarlandyrylan döwlet edaralary tarapyndan amala aşyrylýar.

3. Suwlaryň peýdalanylyşyna we goralyşyna döwlet gözegçiligini amala aşyrmagyň tertibi Türkmenistanyň Ministrler Kabineti tarapyndan kesgitlenilýär.

 

21-nji madda. Suw serişdelerine döwlet gözegçiligini amala 

                        aşyrýan edaralar

1. Suwlaryň peýdalanylyşyna we goralyşyna döwlet gözegçiligini amala aşyrmak maksady bilen ygtyýarlandyrylan edaranyň düzüminde suw serişdeleriniň peýdalanylyşyna gözegçilik ediş Gullugy döredilýär.

2. Suwlaryň goralyşyna, olaryň hapalanmagynyň, egsilmeginiň öňüni almak we suwlary rejeli peýdalanmak boýunça çäreleriň ýerine ýetirilişine döwlet gözegçiligini amala aşyrmak maksady bilen daşky gurşawy goramak babatda ýerine ýetiriji häkimiýetiň ygtyýarlandyrylan edarasynyň düzüminde ekologiýa taýdan gözegçilik etmegiň ýöriteleşdirilen gulluklary we daşky gurşawy goramak babatda ýerli ýerine ýetiriji edaralary hereket edýärler.

3. Suw alnyş düzgünine we ýerasty suwlaryň goralyşyna döwlet gözegçiligini amala aşyrmak maksady bilen geologiýa babatda ýerine ýetiriji häkimiýetiň ygtyýarlandyrylan edarasynyň düzüminde geologiýa taýdan gözegçilik ediş Döwlet gullugy döredilýär.

(2018-nji ýylyň 5-njy ýanwaryndaky Türkmenistanyň Kanunynyň redaksiýasynda - Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary, 2018 ý., № 1, 3-nji madda)

 

III bölüm. SUWLARY PEÝDALANMAK WE GORAMAK

BABATDA DÖWLET MEÝILLEŞDIRILIŞI.

SUWLARY DÖWLET TARAPYNDAN HASABA

ALMAK, TÜRKMENISTANYŇ DÖWLET SUW

KADASTRY WE SUW OBÝEKTLERINIŇ

DÖWLET MONITORINGI

 

IV BAP. SUWLARY PEÝDALANMAK WE GORAMAK

BABATDA DÖWLET MEÝILLEŞDIRILIŞI

 

22-nji madda. Suwlary peýdalanmak we goramak babatda

                         döwlet meýilleşdirilişiniň wezipeleri

  1. Suwlary peýdalanmak we goramak babatda döwlet meýilleşdirilişiniň wezipeleri suwlaryň suwdan peýdalanyjylaryň arasynda ylmy taýdan esaslandyrylyp paýlanylmagyny, suwlary goramagy üpjün etmek hem-de olaryň ýaramaz täsiriniň öňüni almak bolup durýar.

2. Suwlary peýdalanmak we goramak babatda döwlet meýilleşdirilişinde Türkmenistanyň durmuş-ykdysady ösüşiniň çaklamalary, suw hojalyk balanslary, suwlary toplumlaýyn peýdalanmagyň we goramagyň shemalary nazara alynýar. 

 

23-nji madda. Suw hojalyk balanslary

1. Suw hojalyk balanslary suw obýektleriniň sebitleri, suw hojalyk zonalary we tutuş Türkmenistan boýunça suw serişdeleriniň barlygyna we peýdalanylyş derejesine baha bermek üçin niýetlenendir.

2. Suw hojalyk balanslary geologiýa babatda ýerine ýetiriji häkimiýetiň ygtyýarlandyrylan edarasynyň, gidrometeorologiýa babatda ýerine ýetiriji häkimiýetiň ygtyýarlandyrylan edarasynyň gatnaşmaklarynda ygtyýarlandyrylan edara tarapyndan işlenip taýýarlanylýar we Türkmenistanyň Ministrler Kabineti tarapyndan tassyklanylýar.

3. Suw hojalyk balanslaryny işläp taýýarlamak bilen baglanyşykly harajatlar Türkmenistanyň Döwlet býujetiniň serişdeleriniň hasabyna amala aşyrylýar.

(2018-nji ýylyň 5-njy ýanwaryndaky Türkmenistanyň Kanunynyň redaksiýasynda - Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary, 2018 ý., № 1, 3-nji madda)

 

24-nji madda. Suwlary toplumlaýyn peýdalanmagyň we

                         goramagyň shemalary

1. Suwlary toplumlaýyn peýdalanmagyň we goramagyň shemalary baş, sebitleýin we ýerli shemalara bölünýärler.

2. Suwlary toplumlaýyn peýdalanmagyň we goramagyň shemalary suw serişdelerini bir bitewüleşdirip (toplumlaýyn) dolandyrmagyň meseleleri boýunça çözgütleri kabul etmek, ilatyň we ykdysadyýetiň pudaklarynyň suw serişdelerine geljekki hajatlaryny kanagatlandyrmaga, şeýle hem suwlary goramaga we olaryň ýaramaz täsiriniň öňüni almaga gönükdirilen, suw gaznasyny rejeli peýdalanmak we goramak boýunça esasy suw hojalyk hem-de suw goraýyş çärelerini kesgitlemek maksady bilen işlenip taýýarlanylýar.

3. Suwlary toplumlaýyn peýdalanmagyň we goramagyň shemalary ykdysadyýetiň pudaklarynyň suwa bolan hajatlarynyň esasynda ylmy we ýöriteleşdirilen taslama guramalaryny çekmek bilen geologiýa babatda ýerine ýetiriji häkimiýetiň ygtyýarlandyrylan edarasynyň, gidrometeorologiýa babatda ýerine ýetiriji häkimiýetiň ygtyýarlandyrylan edarasynyň we daşky gurşawy goramak babatda ýerine ýetiriji häkimiýetiň ygtyýarlandyrylan edarasynyň gatnaşmaklarynda ygtyýarlandyrylan edara tarapyndan işlenip taýýarlanylýar we Türkmenistanyň Ministrler Kabineti tarapyndan tassyklanylýar.

4. Suwlary toplumlaýyn peýdalanmagyň we goramagyň shemalaryny işläp taýýarlamak bilen baglanyşykly harajatlar, Türkmenistanyň Döwlet býujetiniň serişdeleriniň hasabyna amala aşyrylýar.

(2018-nji ýylyň 5-njy ýanwaryndaky Türkmenistanyň Kanunynyň redaksiýasynda - Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary, 2018 ý., № 1, 3-nji madda)

 

V BAP. SUWLARY DÖWLET TARAPYNDAN 

HASABA ALMAK, TÜRKMENISTANYŇ DÖWLET

SUW KADASTRY WE SUW OBÝEKTLERINIŇ

DÖWLET MONITORINGI

 

25-nji madda. Suwlary döwlet tarapyndan hasaba almagyň

                         wezipeleri

1. Suwlary döwlet tarapyndan hasaba almagyň wezipeleri Türkmenistanyň çäginde bar bolan suw serişdeleriniň mukdary we hili barada maglumatlary, şeýle hem suwdan peýdalanmak we suwy sowmak barada maglumatlary anyklamak bolup durýar.

2. Suwlaryň döwlet tarapyndan hasaba alynmagy we olaryň peýdalanylmagy şu aşakdakylar üçin zerur bolan maglumatlary almagy üpjün etmelidir:

1) Türkmenistany durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň esasy ugurlaryny, suwlary peýdalanmagyň hem-de suw goraýyş çärelerini geçirmegiň gündelik we geljegi nazarlaýan meýilleşdirmelerini işläp taýýarlamak;

2) suwlary, suw hojalyk balanslaryny toplumlaýyn peýdalanmagyň we goramagyň shemalaryny düzmek hem-de Türkmenistanyň Döwlet suw kadastryny ýöretmek;

3) suwy peýdalanmak bilen baglanyşykly suw hojalyk, ulag, senagat we beýleki obýektleri hem-de desgalary taslamalaşdyrmak;

4) gidrologik we gidrogeologik şertleriň üýtgemelerini, derýalaryň suwlulygyny hem-de suwlaryň hilini çaklamak;

5) gidromelioratiw ulgamlaryny dessin dolandyrmak we olaryň işiniň netijeliligini ýokarlandyrmak boýunça çäreleri işläp taýýarlamak;

6) Türkmenistanyň kanunçylygynda göz öňünde tutulan beýleki hajatlar.

3. Suwlary döwlet tarapyndan hasaba almak Türkmenistanyň Döwlet býujetiniň serişdeleriniň hasabyna amala aşyrylýar.

 

26-njy madda. Ýerüsti suwlaryny döwlet tarapyndan

                          hasaba almak

1. Ýerüsti suwlaryny döwlet tarapyndan hasaba almak, ýerüsti suwlarynyň mukdar we hil häsiýetnamalaryna hemişelik gözegçilikleri geçirmek arkaly gidrometeorologiýa babatda ýerine ýetiriji häkimiýetiň ygtyýarlandyrylan edarasy bilen bilelikde ygtyýarlandyrylan edara tarapyndan amala aşyrylýar.

2. Gidrometeorologiýa babatda ýerine ýetiriji häkimiýetiň ygtyýarlandyrylan edarasy tebigy ýerüsti suwlarynyň mukdar we hil häsiýetnamalaryna hemişelik gözegçilikleriň  geçirilmegini guraýar.

(2018-nji ýylyň 5-njy ýanwaryndaky Türkmenistanyň Kanunynyň redaksiýasynda - Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary, 2018 ý., № 1, 3-nji madda)

 

27-nji madda. Ýerasty suwlaryny döwlet tarapyndan 

                         hasaba almak

Ýerasty suwlaryny döwlet tarapyndan hasaba almak ýerasty suwlarynyň mukdar we hil häsiýetnamalaryna hemişelik gözegçilikleri geçirmek arkaly geologiýa babatda ýerine ýetiriji häkimiýetiň ygtyýarlandyrylan edarasy tarapyndan amala aşyrylýar.

(2018-nji ýylyň 5-njy ýanwaryndaky Türkmenistanyň Kanunynyň redaksiýasynda - Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary, 2018 ý., № 1, 3-nji madda)

 

28-nji madda. Türkmenistanyň Döwlet suw kadastry 

1. Türkmenistanyň Döwlet suw kadastry suw obýektleriniň ýagdaýy we peýdalanylyşy barada, olaryň suw serişdeleri hakynda hem-de suwdan peýdalanyjylar barada ulgamlaşdyrylan maglumatlaryň ýygyndysydyr.

2. Türkmenistanyň Döwlet suw kadastry bütewi ulgam boýunça ýöredilýär we suwlary döwlet tarapyndan hasaba almagyň maglumatlaryna esaslanýar.

3. Türkmenistanyň Döwlet suw kadastryny ýöretmek geologiýa babatda ýerine ýetiriji häkimiýetiň ygtyýarlandyrylan edarasynyň we gidrometeorologiýa babatda ýerine ýetiriji häkimiýetiň ygtyýarlandyrylan edarasynyň hem-de beýleki dahylly döwlet edaralarynyň berýän maglumatlary esasynda ygtyýarlandyrylan edara tarapyndan amala aşyrylýar.

Ýerüsti suwlaryna degişli böleginde, Türkmenistanyň Döwlet suw kadastryny ýöretmek, bu maglumatlary bellenilen tertipde ygtyýarlandyrylan edara bermegi guraýan, gidrometeorologiýa babatda ýerine ýetiriji häkimiýetiň ygtyýarlandyrylan edarasy tarapyndan amala aşyrylýar.

4. Suwdan peýdalanyjylar ygtyýarlandyrylan edara we geologiýa babatda ýerine ýetiriji häkimiýetiň ygtyýarlandyrylan edarasyna, Türkmenistanyň Döwlet suw kadastryna girizmäge degişli ähli zerur maglumatlary bermäge borçludyrlar.

5. Ygtyýarlandyrylan edara Türkmenistanyň Döwlet suw kadastrynda bar bolan maglumatlara, dahylly ýuridik we fiziki şahslaryň elýeterliligini bellenilen tertipde üpjün etmäge borçludyr. 

6. Türkmenistanyň Döwlet suw kadastryny ýöretmek Türkmenistanyň Döwlet býujetiniň serişdeleriniň hasabyna amala aşyrylýar.

(2018-nji ýylyň 5-njy ýanwaryndaky Türkmenistanyň Kanunynyň redaksiýasynda - Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary, 2018 ý., № 1, 3-nji madda)

 

29-njy madda. Suw obýektleriniň döwlet monitoringi 

1. Suw obýektleriniň döwlet monitoringi suw obýektlerinde suwuň hiline täsir edýän suwlaryň ýagdaýynyň üýtgemelerini öz wagtynda ýüze çykarmak, olara baha bermek, ýaramaz ýagdaýlaryň öňüni almak we netijelerini aradan aýyrmak üçin suwlaryň ýagdaýyna yzygiderli gözegçilik etmegiň ulgamy bolup durýar.

2. Ygtyýarlandyrylan edara daşky gurşawy goramak babatda ýerine ýetiriji häkimiýetiň ygtyýarlandyrylan edarasy, gidrometeorologiýa babatda ýerine ýetiriji häkimiýetiň ygtyýarlandyrylan edarasy we geologiýa babatda ýerine ýetiriji häkimiýetiň ygtyýarlandyrylan edarasy bilen bilelikde suw obýektleriniň ýagdaýyna döwlet monitoringini alyp barýar.

3. Suw obýektleriniň döwlet monitoringini alyp barmak Türkmenistanyň Döwlet býujetiniň serişdeleriniň hasabyna amala aşyrylýar.

(2018-nji ýylyň 5-njy ýanwaryndaky Türkmenistanyň Kanunynyň redaksiýasynda - Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary, 2018 ý., № 1, 3-nji madda)

 

IV bölüm. SUWDAN PEÝDALANMAK

 

VI BAP. SUW OBÝEKTLERINI PEÝDALANMAK HUKUGY.

SUWDAN PEÝDALANMAGYŇ GÖRNÜŞLERI

 

30-njy madda. Suw obýektlerini peýdalanmak hukugy

Suw obýektlerini peýdalanmak hukugy şu Kodeks we Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalary bilen bellenilen tertipde, ýuridik we fiziki şahslara berilýär.

 

31-nji madda. Suw obýektlerini peýdalanmaga bermek

Suw obýektleri ýa-da olaryň bölekleri şu Kodeks we Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalary bilen kesgitlenen tertipde ýuridik we fiziki şahslara peýdalanmaga berlip bilner.

 

32-nji madda. Suw obýektlerini peýdalanmaga bermegiň

                        maksatlary

Suw obýektleri ilatyň agyz suwy, hojalyk-durmuş, bejeriş, şypahana, sagaldyş we beýleki hajatlaryny, şeýle hem oba hojalyk, senagat, energiýa, ulag, balyk hojalyk we beýleki zerurlyklaryny kanagatlandyrmak maksady bilen peýdalanmaga berilýär.

Suw obýektleri ýokarda görkezilen maksatlaryň biriniň ýa-da birnäçesiniň suwa bolan zerurlyklaryny üpjün etmek üçin peýdalanmaga berlip bilner. 

 

33-nji madda. Suwdan peýdalanmagyň görnüşleri

Suwdan peýdalanmak şu aşakdaky görnüşlere bölünýär:

1) umumy;

2) ýörite;

3) bilelikde;

4) aýrybaşga;

5) ilkinji we ikinji.

 

34-nji madda. Suwdan umumy peýdalanmak

1. Suwdan umumy peýdalanmak gidrotehniki desgalary ýa-da tehniki enjamlary ulanmazdan, suw obýektlerini käbir ýuridik we fiziki şahslara berkitmezden hem-de olar tarapyndan ýörite rugsatnama alynmazdan ilatyň hajatlaryny (suwa düşmek, gaýyklarda ýüzmek, sport gaýyklarynyň ähli görnüşlerinde we beýleki ýüzüji serişdelerde, höwesjeň we sport balykçylygy, mallary suwa ýakmak) kanagatlandyrmak üçin amala aşyrylýar.

2. Şu Kodeksde we Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalarynda göz öňünde tutulan halatlardan başga halatlarda, umumy peýdalanylýan suw obýektlerine gadagan ediji belgilerini, germewleri, gorag nokatlaryny dikmek arkaly ilatyň elýeterliligini çäklendirmek gadagan edilýär.

3. Ilatyň ekologiýa, sanitariýa-epidemiologiýa taýdan howpsuzlygyny, şeýle hem gidrotehniki desgalaryň we tehniki enjamlaryň howpsuz ulanylmagyny üpjün etmek maksady bilen suwdan umumy peýdalanmaklyk çäklendirilip ýa-da gadagan edilip bilner. 

Suwdan umumy peýdalanylan mahalynda sanitariýa kadalarynyň we düzgünleriniň, şeýle hem balyk gorlaryny goramagyň, gämi gatnawynyň, suwda adamlaryň janyny goramagyň, suwlary rejeli peýdalanmagyň we goramagyň kadalarynyň berjaý edilmegi hökmanydyr. Şu maksatlar bilen ýerine ýetiriji häkimiýetiň ýerli we ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralary özleriniň garamagyndaky çäklerde suwa düşünmek, gaýyklarda gezelenç etmek, agyz suwy we durmuş hajatlary üçin suw almak, mallary suwa ýakmak gadagan edilen ýerleri bellemäge, şeýle hem degişli welaýatyň, etrabyň, şäheriň, şäherçäniň ýa-da obanyň çäginde ýerleşýän suw obýektlerinde suwdan umumy peýdalanmagyň beýleki şertlerini kesgitlemäge haklydyr.

4. Suwdan umumy peýdalanmagyň şertleri we kadalary ygtyýarlandyrylan edara, daşky gurşawy goramak babatda ýerine ýetiriji häkimiýetiň ygtyýarlandyrylan edarasy hem-de ilatyň sanitariýa-epidemiologiýa abadançylygy babatda ygtyýarlandyrylan döwlet edarasy bilen ylalaşylmagy boýunça ýerine ýetiriji häkimiýetiň ýerli edaralarynyň çözgütleriniň esasynda bellenilýär.

Görkezilen edaralar käbir suw obýektlerinde suwdan umumy peýdalanmagyň şertlerini dahylly ýuridik we fiziki şahslaryň dykgatyna ýetirmäge borçludyrlar.

(2018-nji ýylyň 5-njy ýanwaryndaky Türkmenistanyň Kanunynyň redaksiýasynda - Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary, 2018 ý., № 1, 3-nji madda)

 

35-nji madda. Suwdan ýörite peýdalanmak

1. Suwdan ýörite peýdalanmak – ilatyň agyz suw we durmuş hajatlaryny kanagatlandyrmak, oba we balyk hojalyklarynyň, gurluşygyň, senagatyň, energetikanyň suwa bolan zerurlyklaryny üpjün etmek üçin, şeýle hem akdyrylýan hapa suwlary akdyrmak üçin gidrotehniki desgalary ýa-da tehniki enjamlary ulanmak arkaly suw obýektlerinden ýa-da olaryň böleklerinden ýuridik we fiziki şahslar tarapyndan peýdalanylmagy. 

2. Käbir halatlarda suwdan ýörite peýdalanmaga gidrotehniki desgalary ýa-da tehniki enjamlary ulanmazdan, emma suwlaryň ýagdaýyna belli bir täsirini ýetirýän suw obýektlerinden peýdalanmak hem degişli edilip bilner.

3. Eger suwdan peýdalanmak şu aşakdakylar bilen baglanyşykly bolsa, ol ýörite diýlip ykrar edilip bilinmez:

1) gidrouzellerden suw geçirmek; 

2) gämi gatnawy;

3) suw ýetmezçilik edýän sebitlerdäki suwdan peýdalanyjylara suw bermek (suw sorujylar bilen suw eltmek);

4) suwlaryň ýaramaz täsirini aradan aýyrmak (ýerasty suwlarynyň ýokary galmagy, şorlaşmagy, batgalaşmagy);

5) peýdaly düzümböleklerini almak üçin ýerasty suwlaryny peýdalanmak;

6) gazylyp alynýan peýdaly baýlyklary gazyp çykarmak bilen bilelikde ýer astyndan suwlary çykaryp almak; 

7) gidromehanizasiýa, düýbüni çuňaldyş we partladyş işleriniň usullary arkaly gurluşyk işlerini ýerine ýetirmek;

8) gazylyp alynýan peýdaly baýlyklary gazyp çykarmak;

9) suw ösümliklerini ýygnap almak;

10) turbageçirijileri we kabelleri çekmek;

11) burawlaýyş we geologiýa gözleg işlerini geçirmek;

12) Türkmenistanyň kadalaşdyryjy hukuk namalaryna laýyklykda bellenilen, merkezleşdirilen suw üpjünçilik çeşmesi bolup durmaýan, birinji suwly gatlagyň üstüne çenli çuňluga, durmuş guýularynyň hem-de buraw guýularynyň gurulmagyny we ulanylmagyny amala aşyrmak;

13) oba ilatly ýerleriň, şäherçeleriň, şäherleriň çäklerinde, döwlet ätiýaçlygynyň we tokaý gaznasynyň ýerlerinde suwuň derejesini mejbury peseltmezden işleýän gazma şahta guýularyny, kakma süzgüç guýularyny, şeýle hem balyk hojalygy ähmiýeti bolmadyk ýapyk (suwy akyp gitmeýän) howdanlarda, gözbaşlaryň kaptažyny (inžener-tehniki desga), çeşmeleri we Türkmenistanyň kadalaşdyryjy hukuk namalaryna laýyklykda suw ýygnama möçberi bellenilen ýerli akymlaryň suwlaryny gurnamak arkaly ýerasty suwlaryndan peýdalanmak;

14) suw almazdan we akdyrylýan hapa suwlary akdyrmazdan suw obýektlerinde ýerine ýetirilýän beýleki işler.

4. Suwdan ýörite peýdalanmak Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda degişli döwlet edaralar bilen ylalaşylmagy boýunça ygtyýarlandyrylan edara tarapyndan berilýän rugsatnamalar esasynda amala aşyrylýar.

Ýuridik we fiziki şahslaryň suwdan ýörite peýdalanmak hukugy şonuň ýaly rugsatnamanyň olar tarapyndan alnan pursadyndan ýüze çykýar.

5. Oba ilatly ýerleriň, şäherçeleriň, şäherleriň çäklerinde, döwlet ýer ätiýaçlygynyň we tokaý gaznasynyň ýerlerinde suwuň derejesini mejbury peseltmezden işleýän gazma şahta guýularyny, kakma süzgüç guýularyny gurnamak arkaly ýerasty suwlaryndan peýdalanmaga rugsatnamany, geologiýa babatda ýerine ýetiriji häkimiýetiň ygtyýarlandyrylan edarasynyň netijenamasynyň esasynda hem-de degişli ygtyýarlandyrylan döwlet edaralary we ýerine ýetiriji häkimiýetiň ýerli edaralary bilen  ylalaşylmagy boýunça ygtyýarlandyrylan edara berýär.

6. Balyk hojalygy ähmiýeti bolmadyk ýapyk (su