«Awaza» milli syýahatçylyk zolagynda geçirilýän «Ählumumy saglygy goraýyş hyzmatlary we durnukly ösüş maksatlary»  atly ikinji halkara maslahatyň 1-nji mowzuklaýyn mejlisi geçirildi. 

Bu mejlisiň esasy maksady — ilatyň saglygyny goramakda we keselleriň öňüni almakda iň esasy halka bolup durýan ilkinji lukmançylyk-sanitariýa kömegini döwrebaplaşdyrmak, sanly ulgamy ornaşdyrmak we sebit ýurtlarynyň öňdebaryjy tejribelerini paýlaşmak baradaky meseleleri ara alyp maslahatlaşmakdan ybarat boldy.

Mowzuklaýyn mejlisde Gazagystanyň Respublikasynyň Saglygy goraýyş ministri Akmaral Alnazarowa, Bütindünýa Saglygy Goraýyş Guramasynyň Ýewropa başlangyç lukmançylyk - sanitariýa kömegi merkeziniň ýolbaşçysy Doktor Melitta Ýakob, Bütindünýä Saglygy Goraýyş Guramasynyň Ýewropa sebitleýin edarasynyň Saglygy goraýyş ulgamlary departamentiniň direktory Nataşa Muskat, Russiýa Federasiýasynyň Federal Ýygnagynyň Federasiýa Geňeşiniň Başlygynyň orunbasary Inna Swýatenko, Russiýa Federasiýasynyň Ylymlar akademiýasynyň akademigi Witaliý Zwerew, Belarus Respublikasynyň Respublikan kardiologiýa ylmy – amaly merkeziniň alym sekretary Ýelena Worobýowa, Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň Bejeriş-öňüni alyş bölüminiň başlygy Muhammet Ergeşow, Milli saglygy goraýşy ösdürmek we kliniki maslahatlar boýunça Ýewraziýa hyzmatdaşlygy» awtonom täjirçilik däl guramasynyň direktory, GDA-nyň Parlamentara Assambleýasynyň ýanyndaky Saglygy goraýyş boýunça bilermenler geňeşiniň agzasy Sergeý Sawaşinski çykyş etdiler.

Geçirilen bu çäre saglygy goraýyş ulgamynyň durnukly ösüşini üpjün etmekde, lukmançylyk ylmynyň täze gazananlaryny we amaly tejribelerini utgaşdyrmakda örän netijeli we amaly ähmiýetli meýdança boldy.

Maslahatyň netijeleri boýunça sebitara we halkara hyzmatdaşlygy has-da berkitmäge we anyk maksatlara ýetmäge gönükdirilen Jemleýji resminama biragyzdan kabul edildi.

Gatnaşyjylar lukmançylyk ulgamynda halkara hyzmatdaşlygy täze belentliklere çykarmaga gönükdirilen oňyn başlangyçlary we bu çäräniň ýokary guramaçylyk derejesinde geçrilmegine döredip beren mümkinçilikleri üçin Türkmenistanyň hormatly Prezidentine hem-de türkmen halkynyň Milli Liderine çuňňur hoşallyk bildirip, köp sagbolsunlar aýtdylar.

2026-njy ýylyň 7-nji oktýabrynda «Awaza» milli syýahatçylyk zolagynda saglygy goraýyş ulgamyny kämilleşdirmegiň we ählumumy durnukly ösüşiň wajyp meselelerine bagyşlanan «Ählumumy saglygy goraýyş hyzmatlary we durnukly ösüş maksatlary» atly ikinji halkara maslahatyň plenar açylyş dabarasy we mejlisi geçirildi.

Bu halkara çäräniň esasy maksady – sebit we ählumumy derejede saglygy goraýyş ulgamlaryny kämilleşdirmek, durnukly ösüş maksatlaryna ýetmekde utgaşykly hereketleri amala aşyrmak, lukmançylyk ylmynyň hem-de tejribesiniň iň täze gazananlaryny ornaşdyrmak boýunça netijeli tejribe alyşmak meýdançasyny döretmekden ybarat.

Maslahatyň plenar mejlisinde Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministri Myratberdi Gaýypow giriş sözi bilen çykyş etdi we ony alyp bardy. Bu ugurda sebit we halkara hyzmatdaşlygyň ähmiýeti barada Russiýa Federasiýasynyň Federal Ýygnagynyň Federasiýa Geňeşiniň Başlygy Walentina Matwiýenko, Türkmenistanyň Mejlisiniň Başlygy Dünýägözel Gulmanowa, Bütindünýä Saglygy Goraýyş Guramasynyň Ýewropa sebiti boýunça edarasynyň direktorynyň wezipesini ýerine ýetiriji Korinn Kapuano, Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygynyň Baş sekretarynyň orunbasary Denis Trefilow,  Russiýa Federasiýasynyň Saglygy goraýyş ministrliginiň «NMRM» radiologiýa merkeziniň Baş direktory, Russiýa Federasiýasynyň Ylymlar akademiýasynyň akademigi Andreý Kaprin, Azerbaýjan Respublikasynyň Milli Mejlisiniň Saglygy goraýyş baradaky komitetiniň agzasy Ahliman Amiraslanow, Belarus Respublikasynyň Milli Ýygnagynyň Respublika Geňeşiniň kanunçylyk we döwlet gurluşy baradaky hemişelik komissiýasynyň agzasy Lýudmila Sapego, Gazagystanyň Respublikasynyň Saglygy goraýyş ministri Akmaral Alnazarowa, Täjigistan Respublikasynyň Oli Majlisiniň Milli Majlisiniň Durmuş meseleleri, saglygy goraýyş, ylym, bilim, medeniýet, ýaşlar we zenanlar syýasaty baradaky komitetiniň başlygynyň orunbasary Nuriddin Muhiddin, Özbegistan Respublikasynyň Saglygy goraýyş ministri Eldor Adilow hem-de Halkara Gyzyl Haç Komitetiniň sebitleýin edarasynyň ýolbaşçysy Miloşewiç Bilýana çykyş etdiler.

Türkmenistanyň Mejlisiniň Başlygy D.Gulmanowa öz çykyşynda häzirki wagtda Türkmenistanda Hormatly Prezidentimiziň baştutanlygynda adam we onuň saglygy hakyndaky alada döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugrudygyny aýratyn belledi. Türkmenistanda  jemgyýetiň we döwletiň iň ýokary gymmatlygy adamdyr diýen konstitusion kadadan ugur alnyp, ýurdumyzda ynsan saglygyny goramakda, ilatyň saglyk ýagdaýyny gowulandyrmakda, keselleriň öňüni almakda we olary ýok etmekde, saglygy goraýyş we derman senagaty pudagyny dünýä derejesinde ösdürmekde netijeli işler amala aşyrylýar.

Döwletimizde ählumumy saglygy goraýyş ulgamyny yzygiderli berkitmek we Birleşen Milletler Guramasynyň Durnukly ösüş maksatlaryna ýetmek ugrunda giň gerimli, uzak möhletleýin maksatnamalaýyn işler üstünlikli durmuşa geçirilýär.

Ýurdumyzda durmuşa geçirilýän Türkmenistanyň Prezidentiniň «Saglyk» Döwlet maksatnamasynyň çäklerinde saglygy goraýyş ulgamynyň maddy-enjamlaýyn we kanunçylyk binýady yzygiderli kämilleşdirilýär. 

Türkmenistanyň ähli künjeklerinde döwrebap lukmançylyk enjamlary bilen üpjün edilen saglyk öýleri, bejeriş-öňüni alyş edaralary,  Arassaçylyk we keselleriň ýaýramagyna garşy göreşmek gullugynyň edaralary, şypahanalar, derman kärhanalary, döwrebap dynç alyş-sagaldyş, sport we syýahatçylyk desgalary yzygiderli gurlup ulanylmaga berilýär. 

Saglygy goraýyş we derman senagaty pudagyny ösdürmekde halkara gatnaşyklara uly orun berilýär. Bu ugurda gazanylan Ylalaşyklaryň, Ähtnamalaryň esasynda dünýäniň öňdebaryjy lukmançylyk merkezleri, abraýly ýokary okuw mekdepleri, tanymal alym lukmanlary bilen netijeli hyzmatdaşlyklar alnyp barylýar. 

Ählumumy saglygy goraýyş hyzmatlaryny kämilleşdirmekde we Durnukly ösüş maksatlaryna ýetmekde ýurdumyzda parlament derejesinde hem yzygiderli işler alnyp barylýar. Milli maksatnamalarymyzy durmuşa geçirmek üçin zerur bolan hukuk esaslary döredilýär. Saglygy goraýyş ulgamynyň kanunçylyk binýadyny yzygiderli kämilleşdirmek, eneligi we çagalygy goramak milli parlamentiň esasy wezipeleriniň biri bolup durýar. 

Ýurdumyzda adamlaryň saglygyny goramagyň, ilatyň sanitariýa-epidemiologiýa howpsyzlygyny üpjün etmegiň kadalaryny we derman üpjünçiliginiň hukuk esaslaryny kesgitleýän hem-de bu ugurdaky gatnaşyklary düzgünleşdirýän kanunçylyk namalary hereket edýär.

Saglygy goraýyş pudagyny doly sanlylaşdyrmak, telelukmançylygyny we emeli aňy ornaşdyrmak üçin kadalaşdyryjy hukuk binýadyny üpjün etmek, şeýle hem şypahana hem-de öňüni alyş lukmançylygyň mümkinçiliklerini ählumumy gurşawa tapgyrlaýyn goşmagy kanunçylyk taýdan berkitmek hem döwrebap wezipeleriň hatarynda durýar.

Parlament derejesinde alnyp barylýan şeýle işler BMG-niň Durnukly ösüş maksatlaryna, aýratyn-da, «Sagdyn durmuş we abadançylyk» maksadyna ýetmekde meýilnamalaýyn wezipeleriň üstünlikli durmuşa geçirilmegi üçin mümkinçilikleri artdyrýar.

Saglygy goraýyş diplomatiýasynyň üsti bilen parahatçylygy, dostlugy we özara düşünişmegi wagyz edýän Türkmenistan döwletimiz bütin adamzat üçin sagdyn we howpsuz geljegi gurmaga özüniň mynasyp goşandyny goşýar. 

Türkmenistan bu ugurda Birleşen Milletler Guramasy, Bütindünýä Saglygy Goraýyş Guramasy hem-de BMG-niň Çagalar gaznasy ýaly halkara düzümler bilen bilelikdäki maksatnamalary we taslamalary üstünlikli durmuşa geçirýär.

«Türkmenistanda ylmy-lukmançylyk diplomatiýasyny ösdürmegiň 2026–2052-nji ýyllar üçin Milli strategiýasynyň» baş maksady ýurdumyzda lukmançylyk ylmyny düýpli ösdürmekden, saglygy goraýyş ulgamynda halkara hyzmatdaşlygy täze belentliklere götermekden we bu ugurdaky ählumumy tagallalary utgaşdyrmakdan ybaratdyr.

Türkmen halkynyň müňýyllyklardan gözbaş alýan ynsanperwerlik, sahawatlylyk we rehimdarlyk däpleri şu günki gün döwlet derejesinde täze many-mazmun bilen baýlaşdyrylýar. Bu ugurda Gurbanguly Berdimuhamedow adyndaky Howandarlyga mätäç çagalara hemaýat bermek boýunça haýyr-sahawat gaznasynyň milli we halkara derejede alyp barýan asylly işleri aýratyn buýsanç döredýär. Gaznanyň serişdeleriniň hasabyna ýurdumyzyň dürli künjeklerinde çagalara çylşyrymly lukmançylyk amallary we degişli bejergiler tölegsiz esasda amala aşyrylýar. Şeýle hem çagalar hassahanalaryna döwrebap lukmançylyk enjamlary we ýokary tehnologiýaly tiz kömek ulaglary yzygiderli sowgat berilýär. Durmuşa geçirilýän bu ynsanperwerlik missiýasy diňe bir ýurdumyzda däl, eýsem, halkara giňişlige hem işjeň ýetirilýär. Gazna dünýäniň dürli künjeklerinde tebigy we ykdysady kynçylyklardan ejir çeken çagalara yzygiderli kömek berip gelýär. Guralýan bu asylly çäreler Türkmenistanyň parahatçylyk, hoşniýetli goňşuçylyk we belent ynsanperwerlik ýörelgelerine ygrarlydygynyň ýene-de bir aýdyň subutnamasydyr.

Türkmenistan özüniň GDA-da başlyklyk etmeginiň çäklerinde we yglan edilen «Saglygy goraýyş ýylynda» bu ugurdaky sebitara hyzmatdaşlygy täze wezipeler we anyk taslamalar bilen baýlaşdyrmagy goldaýar.

Çykyş edenler saglygy goraýyş ulgamyny kämilleşdirmegiň, Durnukly ösüş maksatlaryna ýetmegiň we halkara hyzmatdaşlygy berkitmegiň wajyp meselelerine ünsi çekdiler, şeýle hem häzirki zaman lukmançylygynyň hukuk esaslaryny döwrebaplaşdyrmakda öňde durýan wezipeler babatda pikir-garaýyşlaryny beýan etdiler. Şeýle hem bu ugurda Türkmenistanyň öňe sürýän oňyn halkara başlangyçlaryna, durmuşa geçirýän giň gerimli işlerine ýokary baha berdiler. 

Maslahata gatnaşyjylar sebit we ählumumy ähmiýetli halkara hyzmatdaşlygyň mundan beýläk-de rowaçlanmagyny arzuw etdiler hem-de bu halkara maslahatyň ýokary guramaçylyk derejesinde geçirilmegine döredilen giň mümkinçilikler üçin Türkmenistanyň hormatly Prezidentine hem-de türkmen halkynyň Milli Liderine çuňňur hoşallyk bildirip, köp sagbolsunlar aýtdylar

2026-njy ýylyň 7-nji oktýabrynda «Awaza» milli syýahatçylyk zolagynda «Ählumumy saglygy goraýyş hyzmatlary we durnukly ösüş maksatlary» atly ikinji halkara maslahat öz işine başlady.

Saglygy goraýyş ulgamyny kämilleşdirmäge, Durnukly ösüş maksatlaryna ýetmäge we halkara hyzmatdaşlygy berkitmäge gönükdirilen giň wekilçilikli bu forum milli tejribeleri alyşmakda, oňyn başlangyçlary öňe sürmekde möhüm meýdança hökmünde uly ähmiýete eýedir.

Halkara maslahat öz işini umumy mejlisde we  mowzuklaýyn mejlislerde dowam eder.

Halkara zenanlar dialogynyň 3-nji mowzuklaýyn mejlisi Birleşen Milletler Guramasynyň Türkmenistandaky hemişelik wekili Sýaozýun Greýs Wanyň alyp barmagynda geçirildi.

Mowzuklaýyn mejlisde global howplaryň öňüni almakda, gapma-garşylyklary parahatçylykly we diplomatik ýollar arkaly çözmekde halkara hukugyň kadalaryny ulanmak hem-de bu ugurdaky sebitara we global proseslerde zenanlar diplomatiýasynyň ornuny has-da güýçlendirmek baradaky meseleler ara alnyp maslahatlaşyldy.

Mowzuklaýyn mejlisiň dowamynda  Sýaozýun Greýs Wanyň, BMG-niň Adam hukuklary boýunça Ýokary komissarynyň edarasynyň Merkezi Aziýa boýunça Sebitleýin wekiliniň wezipesini wagtlaýyn ýerine ýetiriji Ennio Boatiniň, Azerbaýjan Respublikasynyň maşgala, zenanlar we çagalaryň meseleleri baradaky Döwlet komitetiniň Diwanynyň başlygy Jeýran Rahmatullaýewanyň, Halkara Gyzyl Haç komitetiniň Merkezi Aziýa boýunça Sebitleýn wekilhanasynyň başlygy Bilýana Miloşewiçiň, Türkmenistanyň Mejlisiniň halkara we parlamentara aragatnaşyklar baradaky komitetiniň agzasy Enejan Ataýewanyň, Türkiýe Respublikasynyň Beýik Millet Mejlisiniň agzasy Kylyç Filiziň, Gyrgyz Respublikasynyň Zenanlaryň kongresiniň zenan telekeçiligi komitetiniň başlygy Aliýa Turusbekowanyň, Belarus Respublikasynyň "Zenanlaryň Belarus bileleşigi" jemgyýetçilik birleşiginiň telekeçilik işi boýunça subýektleriniň birleşen guramasynyň başlygy Lugina Tatýana Alekseýewnanyň ynsanperwer hukuk ölçeglerine we halkara hyzmatdaşlyga bagyşlanan çykyşlary diňlenildi. Çykyşlarda parahatçylygy üpjün etmekde zenanlaryň hukuk we ykdysady mümkinçiliklerini giňeltmek, sebitara telekeçilik başlangyçlaryny goldamak we maşgala gymmatlyklaryny goramak baradaky döwrebap tejribeler barada bellenildi.

Gatnaşyjylar Bitarap Türkmenistanyň halkara giňişlikde parahatçylygy, ynanyşmagy we durnukly ösüşi berkitmäge gönükdirilen başlangyçlary hem-de parlamentara diplomatiýasynda zenanlaryň işjeň gatnaşygyny goldamak boýunça durmuşa geçirilýän döwlet syýasatynyň anyk netijelerine ýokary baha berdiler.

Mowzuklaýyn çykyşlar tamamlanandan soňra, parahatçylyk we durnukly ösüş proseslerinde halkara hyzmatdaşlygy täze belentliklere çykarjak teklipler we çäreler ara alnyp maslahatlaşyldy hem-de mejlisiň jemleri jemlenildi.

Maslahatyň netijeleri boýunça sebitara we halkara hyzmatdaşlygy has-da berkitmäge we anyk maksatlara ýetmäge gönükdirilen Jemleýji resminama biragyzdan kabul edildi.

Halkara çärä gatnaşyjylar sebitara hyzmatdaşlygy hem-de ynsanperwer dialogy täze belentliklere çykarmakda örän ähmiýetli şeýle abraýly forumyň ýokary guramaçylyk derejesiniň üpjün edilendigi üçin Türkmenistanyň hormatly Prezidentine hem-de türkmen halkynyň Milli Liderine çuňňur hoşallyk bildirip, köp sagbolsunlar aýtdylar.

«Awaza» milli syýahatçylyk zolagynda Halkara zenanlar dialogynyň 2-nji mowzuklaýyn mejlisinde Durnukly ösüş maksatlaryna ýetmekde zenanlaryň hukuklaryny we kanuny bähbitlerini goramagyň hukuk binýadyny kämilleşdirmek, aýal-gyzlaryň döwlet dolandyryşyndaky, kanunçykaryjylyk işindäki we jemgyýetçilik durmuşyndaky ornuny goldamak boýunça sebitara tejribeleri utgaşdyrmak meseleleri ara alnyp maslahatlaşyldy.

Mejlisiň barşynda Russiýa Federasiýasynyň Federal Ýygnagynyň Federasiýa Geňeşiniň Başlygynyň orunbasary Inna Swýatenkonyň, Özbegistan Respublikasynyň Oliý Majlisiniň Kanun çykaryjy palatasynyň başlygynyň orunbasary Mowludahon Hojaýewanyň, BMG-niň gender deňligi we zenanlaryň hukuklary we mümkinçiliklerini giňeltmek boýunça edarasynyň Merkezi Aziýa boýunça edarasynyň başlygy Güwen Jeren Güreşiň, Oman Soltanlygynyň Durmuş ösüşi ministrliginiň Zenanlaryň işleri boýunça müdirliginiň Monitoring we baha beriş departamentiniň başlygy Ziýun Amer Al Jabriniň, BMG-niň Ilat gaznasynyň Gündogar Ýewropa we Merkezi Aziýa boýunça sebit edarasynyň gender meseleleri boýunça sebit geňeşçisi Gabriela Minte Alwareziň, Türkmenistanyň Mejlisiniň Kada-kanunçylyk komitetiniň baradaky komitetiniň agzasy Jennet Öwekowanyň, Russiýa Federasiýasynyň Zenanlar bileleşiginiň Tatarystan boýunça sebit bölüminiň başlygy Waleýewa Zilýa Rahimýanownanyň çykyşlary diňlenildi.

Çykyşlarda aýal-gyzlaryň kanunçylyk bähbitlerini üpjün etmek, eneligi we çagalygy goramak hem-de durmuş syýasatynda zenanlaryň innowasion başlangyçlaryny goldamak baradaky milli üstünlikler barada bellenilip geçildi. Bu mowzuklaýyn mejlis zenanlaryň hukuk goraglylygyny ýokarlandyrmakda we durnukly ösüş maksatnamalaryny durmuşa geçirmekde parlamentarileriň we halkara guramalaryň gatnaşygyny berkitmekde örän netijeli hem-de aýratyn ähmiýetli meýdança boldy. Çykyşlar tamamlanandan soňra, degişli ugurlar boýunça çözgütler ara alnyp maslahatlaşyldy we mowzuklaýyn mejlisiň jemleri jemlenildi.

Gatnaşyjylar Türkmenistanda zenanlaryň hukuklaryny we mümkinçiliklerini giňeltmek, gender deňligini üpjün etmek boýunça milli kanunçylygy yzygiderli kämilleşdirmek boýunça durmuşa geçirilýän işlere ýokary baha berdiler.

Maslahatyň netijeleri boýunça sebitara we halkara hyzmatdaşlygy has-da berkitmäge we anyk maksatlara ýetmäge gönükdirilen Jemleýji resminama biragyzdan kabul edildi.

Halkara Zenanlar dialogyna gatnaşyjylar zenanlaryň jemgyýetdäki ornuny ýokarlandyrmaga, parahatçylyk söýüjilikli we ynsanperwer başlangyçlary dünýä ýaýmaga döredip berýän ähli ajaýyp şertleri üçin Türkmenistanyň hormatly Prezidentine hem-de türkmen halkynyň Milli Liderine çuňňur hoşallyk bildirip, köp sagbolsunlar aýtdylar.

Halkara zenanlar dialogynyň 1-nji mowzuklaýyn mejlisinde jemgyýetde parahatçylygy we durnuklylygy berkitmekde zenanlaryň abadançylygyny üpjün etmegiň strategik ugurlaryny kesgitlemek, zenan-gyzlaryň durmuş-ykdysady mümkinçiliklerini giňeltmek, gender deňligini we maşgala durnuklylygyny goldamak boýunça halkara hem-de sebitara hyzmatdaşlygyň öňdebaryjy tejribeleri ara alnyp maslahatlaşyldy. 

Mowzuklaýyn mejlisde Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklarynyň Milli merkeziniň başlygy, Türkmenistanyň Zenanlar birleşiginiň Merkezi Geňeşiniň başlygy Oguljennet Berdiliýewa, BMG-niň Ösüş maksatnamasynyň Türkmenistandaky Hemişelik wekili Narine Saakýan, Belarus Respublikasynyň Milli Ýygnagynyň Wekiller palatasynyň Zähmet we durmuş meseleler boýunça hemişelik komitetiniň başlygy         Kostewiç   Irina Anatolýewna, Ermenistan Respublikasynyň Milli ýygnagynyň bilim, ylym, medeniýet, sport we diaspora meseleleri boýunça hemişelik komitetiniň başlygynyň orunbasary Alkhas Kazarýan, Birleşen Milletler Guramasynyň Çagalar gaznasynyň Türkmenistandaky wekili Jalpa Ratna, Russiýa Federasiýasynyň Zenanlar bileleşiginiň wise - prezidenti Nina Alekseýewna Çernýaýewa, Gazagystan Respublikasynyň Kurultaýynyň Halkara gatnaşyklar, goranmak we howpsuzlyk baradaky komitetiniň agzasy Nurgul Tau, Pakistan Respublikasynyň Penjab welaýatynyň zenanlarynyň goragy boýunça müdürliginiň başlygy Butt Hina Perwaiz zenan-gyzlaryň zähmet hukuklaryny goramak, olaryň durmuş taýdan goraglylygyny güýçlendirmek we döwlet gurluşyndaky ornuny ýokarlandyrmak, bu ugurdaky kanunçylyklary kämilleşdirmek barada milli tejribeler boýunça anyk mysallar arkaly çykyş etdiler.

Bu mowzuklaýyn mejlis zenanlaryň jemgyýetdäki abadançylygyny üpjün etmekde, olaryň hukuklaryny we mümkinçiliklerini giňeltmekde halkara hem-de sebitara tejribeleri utgaşdyrmakda amatly meýdança boldy. Çykyşlar tamamlanandan soňra,  degişli ugurlar boýunça çözgütler ara alnyp maslahatlaşyldy we mowzuklaýyn mejlisiň jemleri jemlenildi. 

Çykyş edenler Türkmenistanda zenanlaryň abadançylygynyň we jemgyýetiň durnukly ösmeginiň üpjün edilmegi boýunça durmuşa geçirilýän işlere ýokary baha berdiler.

Maslahatyň netijeleri boýunça sebitara we halkara hyzmatdaşlygy has-da berkitmäge we anyk maksatlara ýetmäge gönükdirilen Jemleýji resminama biragyzdan kabul edildi.

Bu halkara çärä gatnaşyjylar zenanlar baradaky döwlet syýasatyny täze belentliklere göterýän, halkara derejeli forumlaryň ýokary guramaçylyk derejesini üpjün edýän we netijeli işlemäge ähli döwrebap mümkinçilikleri döredýän Hormatly Prezidentimize hem-de Gahryman Arkadagymyza çuňňur hoşallyklaryny bildirip, köp sagbolsunlar aýtdylar.

– Men Türkmenistanda ilkinji gezek bolýaryn. Şeýle hem ajaýyp ýurduňyz bilen tanyşlygymyň hut şu ýerde – zenanlar, parahatçylyk we geljek hakynda söhbetdeşlikden başlanýandygyna aýratyn begenýärin. Türkmenistanyň we Halkara zenanlar dialogynyň guramaçylarynyň çakylygy we myhmansöýerligi üçin tüýs ýürekden hoşallygymy bildirýärin.

Biz parahatçylygyň nähili gymmatlydygyny bilýäris. Şu gün dünýäniň dürli sebitlerinde çaknyşyklaryň dowam edýän, howanyň üýtgeýän, ykdysady deňsizligiň artýan, emeli aňyň bolsa göni gözümiziň öňünde ykdysadyýeti we zähmet bazaryny üýtgedýän döwri.

Döwletiň durnuklylygy adamyň durnuklylygyndan başlanýar. Jemgyýetiň durnuklylygy maşgalanyň durnuklylygyndan başlanýar. Maşgalanyň durnuklylygy bolsa zenandan başlanýar. 

Men Täjigistana wekilçilik edýärin — bu ýurt suw, howanyň üýtgemegi we durnukly ösüş meselelerini halkara derejede yzygiderli öňe sürýär. Täjigistanyň başlangyjy bilen, 2025-nji ýyl Birleşen Milletler Guramasy tarapyndan Buzluklary gorap saklamagyň halkara ýyly diýlip yglan edildi. Duşanbede buzluklary gorap saklamak boýunça ilkinji ýokary derejeli halkara konferensiýa geçirildi. 2025-nji ýylda Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasy Merkezi Aziýanyň durnukly ösüşi üçin täze mümkinçilikleri döretmekde emeli aňyň orny baradaky Kararnamany kabul etdi. Bu başlangyjy Täjigistan sebit ýurtlary bilen bilelikde öňe sürdi.

Ýigrimi bäş ýyl ozal Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşiniň 1325-nji kararnamasy parahatçylyk we howpsuzlyk meselelerinde zenanlaryň ornuny ykrar etdi.

Men Merkezi Aziýanyň şu ugurda ägirt uly mümkinçilikleriniň bardygyna ynanýaryn. Men Täjigistanyň, Türkmenistanyň, Özbegistanyň, Gazagystanyň we Gyrgyzystanyň zenanlarynyň diňe forumlarda duşuşman, eýsem, bilelikdäki taslamalary durmuşa geçirýän, sebit bazarlaryna çykýan, täze tehnologiýalary özleşdirýän we howanyň üýtgemegi bilen bagly çözgütlere gatnaşýan derejelerinde görmek isleýärin. 

– Ilki  bilen, häzirki zaman dünýäsi üçin örän derwaýys we möhüm bolan «Parahatçylygy saklamakda we durnukly ösüşe ýetmekde zenanlaryň orny» diýen mowzuga bagyşlanan Halkara zenanlar dialogyny gurandygy, şeýle hem bize bildirilen tüýs ýürekden myhmansöýerlik üçin türkmen tarapyna çuňňur hoşallygymy bildirmek isleýärin. Bu abraýly duşuşygyň doganlyk Türkmenistanyň topragynda geçirilmegi biziň üçin aýratyn ähmiýete eýedir. Azerbaýjan we türkmen halklaryny diňe bir geografik ýakynlyk däl, eýsem, umumy taryhy kökler, dil, medeniýet, däp-dessurlar we urp-adatlar, şeýle hem asyrlar boýy synagdan geçen ruhy baglanyşyklar birleşdirýär. 

Häzirki wagtda Azerbaýjan bilen Türkmenistanyň arasyndaky gatnaşyklaryň yzygiderli ösýändigini kanagatlanma bilen bellemek isleýärin. Döwletlerimiziň Baştutanlarynyň derejesinde bar bolan özara ynam we syýasy erk hyzmatdaşlygymyzyň ähli ugurlaryna oňyn täsir edýär. Bu gatnaşyklaryň möhüm ugurlarynyň biri hem parlamentara hyzmatdaşlykdyr. Azerbaýjan Respublikasynyň Milli Mejlisi bilen Türkmenistanyň Mejlisiniň arasyndaky gatnaşyklaryň yzygiderli giňeldilmegi bizi aýratyn begendirýär. Azerbaýjanyň we Türkmenistanyň zenan parlamentarileriniň arasyndaky gatnaşyklaryň mundan beýläk-de giňeldilmeginiň, bilelikdäki başlangyçlaryň we taslamalaryň durmuşa geçirilmeginiň hyzmatdaşlygymyza täze mazmun berip biljekdigine ynanýaryn.

Meniň hem degişli bolan türki halklaryň taryhynda zenan hemişe aýratyn orun eýeläpdir. Taryhymyzyň dürli döwürlerinde zenanlar döwlet dolandyryşynda, diplomatiýada, ylymda, medeniýetde we jemgyýetçilik durmuşynda möhüm orun oýnapdyrlar. Biz bu baý taryhy mirasy häzirki döwrüň mümkinçilikleri bilen utgaşdyrmalydyrys. Azerbaýjanyň we Türkmenistanyň zenanlarynyň hem bu işde möhüm orun eýeläp biljekdigine ynanýaryn. Halklarymyzyň umumy medeniýeti we ruhy gymmatlyklary biziň üçin uly artykmaçlykdyr. Biz bu taryhy ýakynlygy geljege gönükdirilen anyk hyzmatdaşlyk taslamalaryna öwürmelidiris.

Şu gün doganlyk Türkmenistanda geçirilýän Halkara zenanlar dialogynyň hut şeýle geljegi gurmaga hyzmat edýän möhüm meýdançalaryň birine öwrüljekdigine, ýurtlarymyzyň we halklarymyzyň arasyndaky dostlugyň, zenanlarymyzyň arasyndaky raýdaşlygyň, şeýle hem tutuş sebitimizde parahatçylyk we hyzmatdaşlyk medeniýetiniň mundan beýläk-de pugtalandyrylmagyna öz goşandyny goşjakdygyna ynanýaryn. 

Parahatçylygy, özara ynanyşmagy, ynsanperwerligi we halkara hyzmatdaşlygy pugtalandyrmaga berýän ýokary ähmiýeti üçin Türkmenistanyň hormatly Prezidenti Serdar Berdimuhamedowa hem-de türkmen halkynyň Milli Lideri, Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň Başlygy hormatly Gurbanguly Berdimuhamedowa aýratyn hoşallygymyzy bildirýäris.

– Şu gün Türkmenistanda, parahatçylyk, maşgalalaryň abadançylygy we çagalarymyzyň geljegi üçin zenanlary birleşdirýän şu möhüm meýdançada bolmak meniň üçin uly hormatdyr. Ilki bilen, myhmansöýerligi we özara hormat, ynam hem-de açyk zenanlar dialogy üçin döredilen mümkinçilikler üçin Türkmenistana çuňňur hoşallygymy bildirmek isleýärin.

Gyrgyz Respublikasynyň Zenanlar kongresiniň dürli sebitleriň, hünärleriň we nesilleriň zenanlary bilen işlemekde baý tejribesi bar. Iş ýyllarymyzyň dowamynda biz zenanlaryň ägirt uly döredijilik güýjüne eýedigine göz ýetirdik. Maşgala kömege mätäç bolanda, muny ilkinji bolup ene duýýar. Çaganyň geljegi hakynda ilkinji bolup ene oýlanýar. Köplenç ýaraşmak ýoluny ilkinji bolup zenan teklip edýär. Şonuň üçin parahatçylygy pugtalandyrmakda we durnukly ösüşi üpjün etmekde zenanlaryň gatnaşmagy diňe bir taraplaýyn bolman, eýsem, doly we hakyky bolmalydyr. 

Goý, şu günki dialog zenanlaryň, maşgalalaryň we ilkinji nobatda, çagalarymyzyň bähbitlerine gönükdirilen täze bilelikdäki taslamalaryň başlangyjyna öwrülsin!

Parahatçylyk zenandan, geljek çagadan başlanýar. Durnukly ösüş bolsa biziň umumy jogapkärçiligimizden başlanýar.

– Türkiýe zenanlaryň hukuklaryny we mümkinçiliklerini giňeltmek meselelerinde Türkmenistan bilen tejribe alyşmagyň gerimini giňeltmegi goldaýar. Ykdysady, durmuş, ekologik we ynsanperwer häsiýetli meseleler iki ýurtdan has köp raýdaşlygy talap edýär. Ankara bilen Aşgabadyň arasyndaky gatnaşyklaryň doganlyk gatnaşyklaryna, umumy taryha, dile we medeniýete daýanýandygyny guwanç bilen nygtaýaryn. Türkiýe Türkmenistanyň garaşsyzlygyny ilkinji bolup ykrar eden döwletdir.

Zenanlar bilen bagly gün tertibi barada aýdylanda, Türkiýede 2024–2028-nji ýyllar üçin Strategik resminama we hereketleriň meýilnamasy hereket edýär. Bu resminama bilim, saglygy goraýyş, ykdysadyýet, liderlik we howanyň üýtgemegi bilen bagly meseleleri öz içine alýar. Mundan başga-da, ýurtda zenanlara garşy zorluga garşy göreş boýunça 2026–2030-njy ýyllara niýetlenen bäşinji milli hereketleriň meýilnamasy durmuşa geçirilýär.

Häzirki zaman dünýäsinde zenanlar diňe bir çökgünlikleriň täsirine sezewar bolman, eýsem, parahatçylygy üpjün etmekde hem möhüm orun eýeleýärler. Giň wekilçilikli şu halkara dialog hem bu ugurda tejribe alyşmakda we öňde durýan wezipeleri kesgitlemekde möhüm ähmiýetli meýdançadyr.

– «Awaza» milli syýahatçylyk zolagynda geçirilýän zenanlar forumynda gender deňligi, eneligi we çagalygy goldamak bilen bagly ara alnyp maslahatlaşylýan meseleler Belarus Respublikasynyň döwlet syýasatynyň üýtgemeýän ileri tutulýan ugurlary bolmagynda galýar. Ýurdumyzda zenanlara durmuşyň iň möhüm pursatlary boýunça çäreler ulgamy döredildi. Biziň ýurdumyzyň Prezidenti hemişe zenanlary goldady we goldap gelýär.

Belarus Respublikasynda 2026-njy ýyl «Belarus zenany ýyly» diýlip yglan edildi. Zenanlar ilatyň 54 göterimini düzýärler, zähmete ukyply ýaşdaky zenanlaryň iş bilen üpjünçiligi bolsa 85,5 göterimden geçýär. Hökümetiň gözegçiliginde gender syýasaty boýunça milli geňeş işleýär, zähmet hakynyň deňligi üpjün edilýär hem-de işi we çagalary terbiýelemegi utgaşdyrmak üçin şertler döredilýär.

Ýurtda ýolbaşçy wezipelerde zenanlaryň wekilleri hem artýar: olar Milli Ýygnagynda orunlaryň, takmynan, 33 göterimini, ýokary derejeli döwlet dolandyryş edaralarynda 36 göterimini, ýerli öz-özüni dolandyryş edaralarynda 48 göterimini we kazyýetlerde 67 göterimini eýeleýärler. Zenan telekeçiliginiň paýy takmynan 42 göterime ýetdi.

Maşgala institutyny goramak Konstitusiýa derejesinde berkidildi we döwletiň iň möhüm wezipelerine degişlidir.

– Ilki bilen, jemgyýetleriň durmuş-ykdysady ösüşinde aýallaryň ornuny pugtalandyrmaga gönükdirilen möhüm başlangyç hökmünde şu duşuşygyň geçirilmegini ýokary bahalandyrýandygymy bildirmek isleýärin. Meniň pikirimçe, bu forumyň geçirilmegi ykdysadyýetiň, medeniýetiň, jemgyýetiň we syýasatyň dürli ugurlarynda zenanlaryň mümkinçiliklerini giňeltmek maksady bilen pikir alyşmak we garaýyşlary özara paýlaşmak üçin örän gymmatly mümkinçilik döredýär. Bu duşuşykda bilelikde alyp barjak pikir alyşmalarymyzyň jemgyýetleriň ösüşinde we gülläp ösmeginde zenanlaryň möhüm ornuna halkara jemgyýetçiliginiň ünsüni çekjekdigine ynanýaryn.

Şu gün men bu ýerde Eýran topragynyň zenanlaryna wekilçilik edip çykyş edýärin. Eýran — mert we asylly adamlaryň topragydyr. Olar batyrgaý zenanlaryň mähirli gujagynda terbiýelenip, kämillige we belent maksatlara ýetdiler. Eýranyň taryhy zenanlaryň ýurduň şöhraty ugrunda erkekler bilen deň hatarda, öz janlaryny orta goýup göreşendigine şaýatlyk edýär. Şol bir wagtyň özünde, olar geljekki nesilleri päklikde terbiýelemek ýaly mukaddes borjy hem öz üstlerine aldylar.

Öňdebaryjy zenanlar diňe şahsy gatnaşmak derejesinden çykyp, öz ýurtlarynyň durmuş, ykdysady, hatda ekologik geljeginiň kemala gelmegine täsir edýän zenanlardyr. Olar diňe bir dolandyryş, ylym ýa-da jemgyýetçilik ugurlarynda işjeň bolman, eýsem, ösüşe hemmetaraplaýyn garaýyş arkaly ösüşiň maksatlaryny täzeden kesgitleýärler.  Şübhesiz, dürli wezipelerde — ene, ýanýoldaş, telekeçi, mugallym, ýolbaşçy ýa-da syýasaty kesgitleýji hökmünde — öňdebaryjy zenanlar çuňňur we uzak möhletleýin täsir etmäge ukyplydyrlar.

Zenanlara maýa goýmak islendik jemgyýetiň has durnukly, deňagramly we çydamly geljeginiň kemala gelmegine ýardam edýär. Aslynda, durnukly ösüş zenanlaryň jemgyýetçilik işlerine işjeň gatnaşmagy bilen utgaşmalydyr. Öňdebaryjy zenanlar meýilleşdiriş we karar kabul etmek işleriniň özeninde ösüşiň esasy ýörelgelerini öňe sürýän güýç hökmünde çykyş edip bilerler we şeýlelikde, milli ösüş maksatlarynyň gazanylmagyna gönüden-göni goşant goşup bilerler.

Sözümiň ahyrynda şu duşuşygyň ýokary derejede guralandygy üçin Türkmenistanyň Hökümetine ýene-de bir gezek hoşallygymy bildirýärin. Şu duşuşygyň netijeleriniň durmuş, ykdysady we medeni ugurlarda öňdebaryjy zenanlaryň ornuny mundan beýläk-de pugtalandyrjakdygyna umyt edýärin.