Halkara zenanlar dialogynyň 3-nji mowzuklaýyn mejlisi Birleşen Milletler Guramasynyň Türkmenistandaky hemişelik wekili Sýaozýun Greýs Wanyň alyp barmagynda geçirildi.

Mowzuklaýyn mejlisde global howplaryň öňüni almakda, gapma-garşylyklary parahatçylykly we diplomatik ýollar arkaly çözmekde halkara hukugyň kadalaryny ulanmak hem-de bu ugurdaky sebitara we global proseslerde zenanlar diplomatiýasynyň ornuny has-da güýçlendirmek baradaky meseleler ara alnyp maslahatlaşyldy.

Mowzuklaýyn mejlisiň dowamynda  Sýaozýun Greýs Wanyň, BMG-niň Adam hukuklary boýunça Ýokary komissarynyň edarasynyň Merkezi Aziýa boýunça Sebitleýin wekiliniň wezipesini wagtlaýyn ýerine ýetiriji Ennio Boatiniň, Azerbaýjan Respublikasynyň maşgala, zenanlar we çagalaryň meseleleri baradaky Döwlet komitetiniň Diwanynyň başlygy Jeýran Rahmatullaýewanyň, Halkara Gyzyl Haç komitetiniň Merkezi Aziýa boýunça Sebitleýn wekilhanasynyň başlygy Bilýana Miloşewiçiň, Türkmenistanyň Mejlisiniň halkara we parlamentara aragatnaşyklar baradaky komitetiniň agzasy Enejan Ataýewanyň, Türkiýe Respublikasynyň Beýik Millet Mejlisiniň agzasy Kylyç Filiziň, Gyrgyz Respublikasynyň Zenanlaryň kongresiniň zenan telekeçiligi komitetiniň başlygy Aliýa Turusbekowanyň, Belarus Respublikasynyň "Zenanlaryň Belarus bileleşigi" jemgyýetçilik birleşiginiň telekeçilik işi boýunça subýektleriniň birleşen guramasynyň başlygy Lugina Tatýana Alekseýewnanyň ynsanperwer hukuk ölçeglerine we halkara hyzmatdaşlyga bagyşlanan çykyşlary diňlenildi. Çykyşlarda parahatçylygy üpjün etmekde zenanlaryň hukuk we ykdysady mümkinçiliklerini giňeltmek, sebitara telekeçilik başlangyçlaryny goldamak we maşgala gymmatlyklaryny goramak baradaky döwrebap tejribeler barada bellenildi.

Gatnaşyjylar Bitarap Türkmenistanyň halkara giňişlikde parahatçylygy, ynanyşmagy we durnukly ösüşi berkitmäge gönükdirilen başlangyçlary hem-de parlamentara diplomatiýasynda zenanlaryň işjeň gatnaşygyny goldamak boýunça durmuşa geçirilýän döwlet syýasatynyň anyk netijelerine ýokary baha berdiler.

Mowzuklaýyn çykyşlar tamamlanandan soňra, parahatçylyk we durnukly ösüş proseslerinde halkara hyzmatdaşlygy täze belentliklere çykarjak teklipler we çäreler ara alnyp maslahatlaşyldy hem-de mejlisiň jemleri jemlenildi.

Maslahatyň netijeleri boýunça sebitara we halkara hyzmatdaşlygy has-da berkitmäge we anyk maksatlara ýetmäge gönükdirilen Jemleýji resminama biragyzdan kabul edildi.

Halkara çärä gatnaşyjylar sebitara hyzmatdaşlygy hem-de ynsanperwer dialogy täze belentliklere çykarmakda örän ähmiýetli şeýle abraýly forumyň ýokary guramaçylyk derejesiniň üpjün edilendigi üçin Türkmenistanyň hormatly Prezidentine hem-de türkmen halkynyň Milli Liderine çuňňur hoşallyk bildirip, köp sagbolsunlar aýtdylar.

«Awaza» milli syýahatçylyk zolagynda Halkara zenanlar dialogynyň 2-nji mowzuklaýyn mejlisinde Durnukly ösüş maksatlaryna ýetmekde zenanlaryň hukuklaryny we kanuny bähbitlerini goramagyň hukuk binýadyny kämilleşdirmek, aýal-gyzlaryň döwlet dolandyryşyndaky, kanunçykaryjylyk işindäki we jemgyýetçilik durmuşyndaky ornuny goldamak boýunça sebitara tejribeleri utgaşdyrmak meseleleri ara alnyp maslahatlaşyldy.

Mejlisiň barşynda Russiýa Federasiýasynyň Federal Ýygnagynyň Federasiýa Geňeşiniň Başlygynyň orunbasary Inna Swýatenkonyň, Özbegistan Respublikasynyň Oliý Majlisiniň Kanun çykaryjy palatasynyň başlygynyň orunbasary Mowludahon Hojaýewanyň, BMG-niň gender deňligi we zenanlaryň hukuklary we mümkinçiliklerini giňeltmek boýunça edarasynyň Merkezi Aziýa boýunça edarasynyň başlygy Güwen Jeren Güreşiň, Oman Soltanlygynyň Durmuş ösüşi ministrliginiň Zenanlaryň işleri boýunça müdirliginiň Monitoring we baha beriş departamentiniň başlygy Ziýun Amer Al Jabriniň, BMG-niň Ilat gaznasynyň Gündogar Ýewropa we Merkezi Aziýa boýunça sebit edarasynyň gender meseleleri boýunça sebit geňeşçisi Gabriela Minte Alwareziň, Türkmenistanyň Mejlisiniň Kada-kanunçylyk komitetiniň baradaky komitetiniň agzasy Jennet Öwekowanyň, Russiýa Federasiýasynyň Zenanlar bileleşiginiň Tatarystan boýunça sebit bölüminiň başlygy Waleýewa Zilýa Rahimýanownanyň çykyşlary diňlenildi.

Çykyşlarda aýal-gyzlaryň kanunçylyk bähbitlerini üpjün etmek, eneligi we çagalygy goramak hem-de durmuş syýasatynda zenanlaryň innowasion başlangyçlaryny goldamak baradaky milli üstünlikler barada bellenilip geçildi. Bu mowzuklaýyn mejlis zenanlaryň hukuk goraglylygyny ýokarlandyrmakda we durnukly ösüş maksatnamalaryny durmuşa geçirmekde parlamentarileriň we halkara guramalaryň gatnaşygyny berkitmekde örän netijeli hem-de aýratyn ähmiýetli meýdança boldy. Çykyşlar tamamlanandan soňra, degişli ugurlar boýunça çözgütler ara alnyp maslahatlaşyldy we mowzuklaýyn mejlisiň jemleri jemlenildi.

Gatnaşyjylar Türkmenistanda zenanlaryň hukuklaryny we mümkinçiliklerini giňeltmek, gender deňligini üpjün etmek boýunça milli kanunçylygy yzygiderli kämilleşdirmek boýunça durmuşa geçirilýän işlere ýokary baha berdiler.

Maslahatyň netijeleri boýunça sebitara we halkara hyzmatdaşlygy has-da berkitmäge we anyk maksatlara ýetmäge gönükdirilen Jemleýji resminama biragyzdan kabul edildi.

Halkara Zenanlar dialogyna gatnaşyjylar zenanlaryň jemgyýetdäki ornuny ýokarlandyrmaga, parahatçylyk söýüjilikli we ynsanperwer başlangyçlary dünýä ýaýmaga döredip berýän ähli ajaýyp şertleri üçin Türkmenistanyň hormatly Prezidentine hem-de türkmen halkynyň Milli Liderine çuňňur hoşallyk bildirip, köp sagbolsunlar aýtdylar.

Halkara zenanlar dialogynyň 1-nji mowzuklaýyn mejlisinde jemgyýetde parahatçylygy we durnuklylygy berkitmekde zenanlaryň abadançylygyny üpjün etmegiň strategik ugurlaryny kesgitlemek, zenan-gyzlaryň durmuş-ykdysady mümkinçiliklerini giňeltmek, gender deňligini we maşgala durnuklylygyny goldamak boýunça halkara hem-de sebitara hyzmatdaşlygyň öňdebaryjy tejribeleri ara alnyp maslahatlaşyldy. 

Mowzuklaýyn mejlisde Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklarynyň Milli merkeziniň başlygy, Türkmenistanyň Zenanlar birleşiginiň Merkezi Geňeşiniň başlygy Oguljennet Berdiliýewa, BMG-niň Ösüş maksatnamasynyň Türkmenistandaky Hemişelik wekili Narine Saakýan, Belarus Respublikasynyň Milli Ýygnagynyň Wekiller palatasynyň Zähmet we durmuş meseleler boýunça hemişelik komitetiniň başlygy         Kostewiç   Irina Anatolýewna, Ermenistan Respublikasynyň Milli ýygnagynyň bilim, ylym, medeniýet, sport we diaspora meseleleri boýunça hemişelik komitetiniň başlygynyň orunbasary Alkhas Kazarýan, Birleşen Milletler Guramasynyň Çagalar gaznasynyň Türkmenistandaky wekili Jalpa Ratna, Russiýa Federasiýasynyň Zenanlar bileleşiginiň wise - prezidenti Nina Alekseýewna Çernýaýewa, Gazagystan Respublikasynyň Kurultaýynyň Halkara gatnaşyklar, goranmak we howpsuzlyk baradaky komitetiniň agzasy Nurgul Tau, Pakistan Respublikasynyň Penjab welaýatynyň zenanlarynyň goragy boýunça müdürliginiň başlygy Butt Hina Perwaiz zenan-gyzlaryň zähmet hukuklaryny goramak, olaryň durmuş taýdan goraglylygyny güýçlendirmek we döwlet gurluşyndaky ornuny ýokarlandyrmak, bu ugurdaky kanunçylyklary kämilleşdirmek barada milli tejribeler boýunça anyk mysallar arkaly çykyş etdiler.

Bu mowzuklaýyn mejlis zenanlaryň jemgyýetdäki abadançylygyny üpjün etmekde, olaryň hukuklaryny we mümkinçiliklerini giňeltmekde halkara hem-de sebitara tejribeleri utgaşdyrmakda amatly meýdança boldy. Çykyşlar tamamlanandan soňra,  degişli ugurlar boýunça çözgütler ara alnyp maslahatlaşyldy we mowzuklaýyn mejlisiň jemleri jemlenildi. 

Çykyş edenler Türkmenistanda zenanlaryň abadançylygynyň we jemgyýetiň durnukly ösmeginiň üpjün edilmegi boýunça durmuşa geçirilýän işlere ýokary baha berdiler.

Maslahatyň netijeleri boýunça sebitara we halkara hyzmatdaşlygy has-da berkitmäge we anyk maksatlara ýetmäge gönükdirilen Jemleýji resminama biragyzdan kabul edildi.

Bu halkara çärä gatnaşyjylar zenanlar baradaky döwlet syýasatyny täze belentliklere göterýän, halkara derejeli forumlaryň ýokary guramaçylyk derejesini üpjün edýän we netijeli işlemäge ähli döwrebap mümkinçilikleri döredýän Hormatly Prezidentimize hem-de Gahryman Arkadagymyza çuňňur hoşallyklaryny bildirip, köp sagbolsunlar aýtdylar.

– Men Türkmenistanda ilkinji gezek bolýaryn. Şeýle hem ajaýyp ýurduňyz bilen tanyşlygymyň hut şu ýerde – zenanlar, parahatçylyk we geljek hakynda söhbetdeşlikden başlanýandygyna aýratyn begenýärin. Türkmenistanyň we Halkara zenanlar dialogynyň guramaçylarynyň çakylygy we myhmansöýerligi üçin tüýs ýürekden hoşallygymy bildirýärin.

Biz parahatçylygyň nähili gymmatlydygyny bilýäris. Şu gün dünýäniň dürli sebitlerinde çaknyşyklaryň dowam edýän, howanyň üýtgeýän, ykdysady deňsizligiň artýan, emeli aňyň bolsa göni gözümiziň öňünde ykdysadyýeti we zähmet bazaryny üýtgedýän döwri.

Döwletiň durnuklylygy adamyň durnuklylygyndan başlanýar. Jemgyýetiň durnuklylygy maşgalanyň durnuklylygyndan başlanýar. Maşgalanyň durnuklylygy bolsa zenandan başlanýar. 

Men Täjigistana wekilçilik edýärin — bu ýurt suw, howanyň üýtgemegi we durnukly ösüş meselelerini halkara derejede yzygiderli öňe sürýär. Täjigistanyň başlangyjy bilen, 2025-nji ýyl Birleşen Milletler Guramasy tarapyndan Buzluklary gorap saklamagyň halkara ýyly diýlip yglan edildi. Duşanbede buzluklary gorap saklamak boýunça ilkinji ýokary derejeli halkara konferensiýa geçirildi. 2025-nji ýylda Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasy Merkezi Aziýanyň durnukly ösüşi üçin täze mümkinçilikleri döretmekde emeli aňyň orny baradaky Kararnamany kabul etdi. Bu başlangyjy Täjigistan sebit ýurtlary bilen bilelikde öňe sürdi.

Ýigrimi bäş ýyl ozal Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşiniň 1325-nji kararnamasy parahatçylyk we howpsuzlyk meselelerinde zenanlaryň ornuny ykrar etdi.

Men Merkezi Aziýanyň şu ugurda ägirt uly mümkinçilikleriniň bardygyna ynanýaryn. Men Täjigistanyň, Türkmenistanyň, Özbegistanyň, Gazagystanyň we Gyrgyzystanyň zenanlarynyň diňe forumlarda duşuşman, eýsem, bilelikdäki taslamalary durmuşa geçirýän, sebit bazarlaryna çykýan, täze tehnologiýalary özleşdirýän we howanyň üýtgemegi bilen bagly çözgütlere gatnaşýan derejelerinde görmek isleýärin. 

– Ilki  bilen, häzirki zaman dünýäsi üçin örän derwaýys we möhüm bolan «Parahatçylygy saklamakda we durnukly ösüşe ýetmekde zenanlaryň orny» diýen mowzuga bagyşlanan Halkara zenanlar dialogyny gurandygy, şeýle hem bize bildirilen tüýs ýürekden myhmansöýerlik üçin türkmen tarapyna çuňňur hoşallygymy bildirmek isleýärin. Bu abraýly duşuşygyň doganlyk Türkmenistanyň topragynda geçirilmegi biziň üçin aýratyn ähmiýete eýedir. Azerbaýjan we türkmen halklaryny diňe bir geografik ýakynlyk däl, eýsem, umumy taryhy kökler, dil, medeniýet, däp-dessurlar we urp-adatlar, şeýle hem asyrlar boýy synagdan geçen ruhy baglanyşyklar birleşdirýär. 

Häzirki wagtda Azerbaýjan bilen Türkmenistanyň arasyndaky gatnaşyklaryň yzygiderli ösýändigini kanagatlanma bilen bellemek isleýärin. Döwletlerimiziň Baştutanlarynyň derejesinde bar bolan özara ynam we syýasy erk hyzmatdaşlygymyzyň ähli ugurlaryna oňyn täsir edýär. Bu gatnaşyklaryň möhüm ugurlarynyň biri hem parlamentara hyzmatdaşlykdyr. Azerbaýjan Respublikasynyň Milli Mejlisi bilen Türkmenistanyň Mejlisiniň arasyndaky gatnaşyklaryň yzygiderli giňeldilmegi bizi aýratyn begendirýär. Azerbaýjanyň we Türkmenistanyň zenan parlamentarileriniň arasyndaky gatnaşyklaryň mundan beýläk-de giňeldilmeginiň, bilelikdäki başlangyçlaryň we taslamalaryň durmuşa geçirilmeginiň hyzmatdaşlygymyza täze mazmun berip biljekdigine ynanýaryn.

Meniň hem degişli bolan türki halklaryň taryhynda zenan hemişe aýratyn orun eýeläpdir. Taryhymyzyň dürli döwürlerinde zenanlar döwlet dolandyryşynda, diplomatiýada, ylymda, medeniýetde we jemgyýetçilik durmuşynda möhüm orun oýnapdyrlar. Biz bu baý taryhy mirasy häzirki döwrüň mümkinçilikleri bilen utgaşdyrmalydyrys. Azerbaýjanyň we Türkmenistanyň zenanlarynyň hem bu işde möhüm orun eýeläp biljekdigine ynanýaryn. Halklarymyzyň umumy medeniýeti we ruhy gymmatlyklary biziň üçin uly artykmaçlykdyr. Biz bu taryhy ýakynlygy geljege gönükdirilen anyk hyzmatdaşlyk taslamalaryna öwürmelidiris.

Şu gün doganlyk Türkmenistanda geçirilýän Halkara zenanlar dialogynyň hut şeýle geljegi gurmaga hyzmat edýän möhüm meýdançalaryň birine öwrüljekdigine, ýurtlarymyzyň we halklarymyzyň arasyndaky dostlugyň, zenanlarymyzyň arasyndaky raýdaşlygyň, şeýle hem tutuş sebitimizde parahatçylyk we hyzmatdaşlyk medeniýetiniň mundan beýläk-de pugtalandyrylmagyna öz goşandyny goşjakdygyna ynanýaryn. 

Parahatçylygy, özara ynanyşmagy, ynsanperwerligi we halkara hyzmatdaşlygy pugtalandyrmaga berýän ýokary ähmiýeti üçin Türkmenistanyň hormatly Prezidenti Serdar Berdimuhamedowa hem-de türkmen halkynyň Milli Lideri, Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň Başlygy hormatly Gurbanguly Berdimuhamedowa aýratyn hoşallygymyzy bildirýäris.

– Şu gün Türkmenistanda, parahatçylyk, maşgalalaryň abadançylygy we çagalarymyzyň geljegi üçin zenanlary birleşdirýän şu möhüm meýdançada bolmak meniň üçin uly hormatdyr. Ilki bilen, myhmansöýerligi we özara hormat, ynam hem-de açyk zenanlar dialogy üçin döredilen mümkinçilikler üçin Türkmenistana çuňňur hoşallygymy bildirmek isleýärin.

Gyrgyz Respublikasynyň Zenanlar kongresiniň dürli sebitleriň, hünärleriň we nesilleriň zenanlary bilen işlemekde baý tejribesi bar. Iş ýyllarymyzyň dowamynda biz zenanlaryň ägirt uly döredijilik güýjüne eýedigine göz ýetirdik. Maşgala kömege mätäç bolanda, muny ilkinji bolup ene duýýar. Çaganyň geljegi hakynda ilkinji bolup ene oýlanýar. Köplenç ýaraşmak ýoluny ilkinji bolup zenan teklip edýär. Şonuň üçin parahatçylygy pugtalandyrmakda we durnukly ösüşi üpjün etmekde zenanlaryň gatnaşmagy diňe bir taraplaýyn bolman, eýsem, doly we hakyky bolmalydyr. 

Goý, şu günki dialog zenanlaryň, maşgalalaryň we ilkinji nobatda, çagalarymyzyň bähbitlerine gönükdirilen täze bilelikdäki taslamalaryň başlangyjyna öwrülsin!

Parahatçylyk zenandan, geljek çagadan başlanýar. Durnukly ösüş bolsa biziň umumy jogapkärçiligimizden başlanýar.

– Türkiýe zenanlaryň hukuklaryny we mümkinçiliklerini giňeltmek meselelerinde Türkmenistan bilen tejribe alyşmagyň gerimini giňeltmegi goldaýar. Ykdysady, durmuş, ekologik we ynsanperwer häsiýetli meseleler iki ýurtdan has köp raýdaşlygy talap edýär. Ankara bilen Aşgabadyň arasyndaky gatnaşyklaryň doganlyk gatnaşyklaryna, umumy taryha, dile we medeniýete daýanýandygyny guwanç bilen nygtaýaryn. Türkiýe Türkmenistanyň garaşsyzlygyny ilkinji bolup ykrar eden döwletdir.

Zenanlar bilen bagly gün tertibi barada aýdylanda, Türkiýede 2024–2028-nji ýyllar üçin Strategik resminama we hereketleriň meýilnamasy hereket edýär. Bu resminama bilim, saglygy goraýyş, ykdysadyýet, liderlik we howanyň üýtgemegi bilen bagly meseleleri öz içine alýar. Mundan başga-da, ýurtda zenanlara garşy zorluga garşy göreş boýunça 2026–2030-njy ýyllara niýetlenen bäşinji milli hereketleriň meýilnamasy durmuşa geçirilýär.

Häzirki zaman dünýäsinde zenanlar diňe bir çökgünlikleriň täsirine sezewar bolman, eýsem, parahatçylygy üpjün etmekde hem möhüm orun eýeleýärler. Giň wekilçilikli şu halkara dialog hem bu ugurda tejribe alyşmakda we öňde durýan wezipeleri kesgitlemekde möhüm ähmiýetli meýdançadyr.

– «Awaza» milli syýahatçylyk zolagynda geçirilýän zenanlar forumynda gender deňligi, eneligi we çagalygy goldamak bilen bagly ara alnyp maslahatlaşylýan meseleler Belarus Respublikasynyň döwlet syýasatynyň üýtgemeýän ileri tutulýan ugurlary bolmagynda galýar. Ýurdumyzda zenanlara durmuşyň iň möhüm pursatlary boýunça çäreler ulgamy döredildi. Biziň ýurdumyzyň Prezidenti hemişe zenanlary goldady we goldap gelýär.

Belarus Respublikasynda 2026-njy ýyl «Belarus zenany ýyly» diýlip yglan edildi. Zenanlar ilatyň 54 göterimini düzýärler, zähmete ukyply ýaşdaky zenanlaryň iş bilen üpjünçiligi bolsa 85,5 göterimden geçýär. Hökümetiň gözegçiliginde gender syýasaty boýunça milli geňeş işleýär, zähmet hakynyň deňligi üpjün edilýär hem-de işi we çagalary terbiýelemegi utgaşdyrmak üçin şertler döredilýär.

Ýurtda ýolbaşçy wezipelerde zenanlaryň wekilleri hem artýar: olar Milli Ýygnagynda orunlaryň, takmynan, 33 göterimini, ýokary derejeli döwlet dolandyryş edaralarynda 36 göterimini, ýerli öz-özüni dolandyryş edaralarynda 48 göterimini we kazyýetlerde 67 göterimini eýeleýärler. Zenan telekeçiliginiň paýy takmynan 42 göterime ýetdi.

Maşgala institutyny goramak Konstitusiýa derejesinde berkidildi we döwletiň iň möhüm wezipelerine degişlidir.

– Ilki bilen, jemgyýetleriň durmuş-ykdysady ösüşinde aýallaryň ornuny pugtalandyrmaga gönükdirilen möhüm başlangyç hökmünde şu duşuşygyň geçirilmegini ýokary bahalandyrýandygymy bildirmek isleýärin. Meniň pikirimçe, bu forumyň geçirilmegi ykdysadyýetiň, medeniýetiň, jemgyýetiň we syýasatyň dürli ugurlarynda zenanlaryň mümkinçiliklerini giňeltmek maksady bilen pikir alyşmak we garaýyşlary özara paýlaşmak üçin örän gymmatly mümkinçilik döredýär. Bu duşuşykda bilelikde alyp barjak pikir alyşmalarymyzyň jemgyýetleriň ösüşinde we gülläp ösmeginde zenanlaryň möhüm ornuna halkara jemgyýetçiliginiň ünsüni çekjekdigine ynanýaryn.

Şu gün men bu ýerde Eýran topragynyň zenanlaryna wekilçilik edip çykyş edýärin. Eýran — mert we asylly adamlaryň topragydyr. Olar batyrgaý zenanlaryň mähirli gujagynda terbiýelenip, kämillige we belent maksatlara ýetdiler. Eýranyň taryhy zenanlaryň ýurduň şöhraty ugrunda erkekler bilen deň hatarda, öz janlaryny orta goýup göreşendigine şaýatlyk edýär. Şol bir wagtyň özünde, olar geljekki nesilleri päklikde terbiýelemek ýaly mukaddes borjy hem öz üstlerine aldylar.

Öňdebaryjy zenanlar diňe şahsy gatnaşmak derejesinden çykyp, öz ýurtlarynyň durmuş, ykdysady, hatda ekologik geljeginiň kemala gelmegine täsir edýän zenanlardyr. Olar diňe bir dolandyryş, ylym ýa-da jemgyýetçilik ugurlarynda işjeň bolman, eýsem, ösüşe hemmetaraplaýyn garaýyş arkaly ösüşiň maksatlaryny täzeden kesgitleýärler.  Şübhesiz, dürli wezipelerde — ene, ýanýoldaş, telekeçi, mugallym, ýolbaşçy ýa-da syýasaty kesgitleýji hökmünde — öňdebaryjy zenanlar çuňňur we uzak möhletleýin täsir etmäge ukyplydyrlar.

Zenanlara maýa goýmak islendik jemgyýetiň has durnukly, deňagramly we çydamly geljeginiň kemala gelmegine ýardam edýär. Aslynda, durnukly ösüş zenanlaryň jemgyýetçilik işlerine işjeň gatnaşmagy bilen utgaşmalydyr. Öňdebaryjy zenanlar meýilleşdiriş we karar kabul etmek işleriniň özeninde ösüşiň esasy ýörelgelerini öňe sürýän güýç hökmünde çykyş edip bilerler we şeýlelikde, milli ösüş maksatlarynyň gazanylmagyna gönüden-göni goşant goşup bilerler.

Sözümiň ahyrynda şu duşuşygyň ýokary derejede guralandygy üçin Türkmenistanyň Hökümetine ýene-de bir gezek hoşallygymy bildirýärin. Şu duşuşygyň netijeleriniň durmuş, ykdysady we medeni ugurlarda öňdebaryjy zenanlaryň ornuny mundan beýläk-de pugtalandyrjakdygyna umyt edýärin.

– Ilki bilen, şu möhüm halkara çärä gatnaşmaga çakylyk üçin hem-de bize bildirilen mähirli we tüýs ýürekden myhmansöýerlik üçin türkmen tarapyna çuňňur minnetdarlygymy bildirmäge rugsat ediň. Gazagystany Türkmenistan bilen hoşniýetli goňşuçylyk, özara ynam we köpýyllyk hyzmatdaşlyk baglanyşdyrýan türkmen topragynda açyk we konstruktiw dialog alyp barmak mümkinçiligine ýokary baha berýäris.

Häzirki wagtda Gazagystan öz döwlet-hukuk ösüşiniň möhüm tapgyryny başdan geçirýär. Gazagystan Respublikasynyň Prezidenti Kasym-Žomart Tokaýewiň ýolbaşçylygynda Adalatly Gazagystany gurmak, adamyň hukuklaryny we azatlyklaryny, durmuş adalatlylygyny hem-de mümkinçilikleriň deňligini pugtalandyrmak ugrundaky syýasat yzygiderli durmuşa geçirilýär. Bu özgertmeleriň möhüm tapgyry bolup, 2026-njy ýylyň 15-nji martynda geçirilen umumymilli sala salşykda Gazagystan Respublikasynyň täze Konstitusiýasynyň kabul edilmegi boldy. Täze Konstitusiýa döwletimiziň esasy gymmatlyklaryny – adamyň hukuklaryny we azatlyklaryny, deňligi, durmuş adalatlylygyny we döwletiň raýatlaryň öňündäki jogapkärçiligini pugtalandyrdy. Zenanlar, maşgala, enelik we çagalyk babatyndaky syýasatymyz hem hut şu ýörelgelere esaslanýar. Gazagystanda gender syýasatynyň hemmetaraplaýyn kanunçylyk we institusional binýady döredildi. Biz halkara borçnamalarymyzy, şol sanda Pekin Jarnamasynyň, Birleşen Milletler Guramasynyň Aýallara garşy kemsitmeleriň ähli görnüşlerini ýok etmek hakynda Konwensiýasynyň we Durnukly ösüş maksatlarynyň çäklerindäki borçnamalarymyzy yzygiderli ýerine ýetirýäris.

Gazagystanyň döwlet syýasatynda eneleriň we çagalaryň saglygyny goramak aýratyn orun eýeleýär. Bu diňe saglygy goraýşyň meselesi däl. Bu demografiýanyň, adam maýasynyň we döwletiň geljeginiň meselesidir.

Gazagystan öz tejribesini paýlaşmaga we, öz gezeginde, Türkmenistanyň üstünlikli tejribesini öwrenmäge taýýardyr. Biz şuňa berk ynanýarys: enäniň saglygy — maşgalanyň saglygydyr; çaganyň saglygy — döwletiň geljeginiň saglygydyr.

Sözümi gadymy türkmen paýhasynyň şu sözleri bilen tamamlamaga rugsat ediň: «Agzybirlik – güýçdür». Bu diňe bir sözler däldir. Bu bilelikdäki hereketlere çagyryşdyr. Geliň, her bir zenanyň howpsuzlykda ýaşamaga we ýokary hilli lukmançylyk kömegini almaga mümkinçiligi bolmagy, her bir çaganyň bolsa sagdyn we goragly şertlerde ösmegi hem-de öz mümkinçiliklerini durmuşa geçirmäge mümkinçiligi bolmagy üçin tagallalarymyzy birleşdireliň. Gazagystan bilen Türkmenistanyň mundan beýläk-de şu möhüm wezipeleri çözmekde ygtybarly hyzmatdaşlar bolup galjakdygyna ynam bildirýärin.

– Ilki bilen, Özbegistanyň wekiliýetiniň adyndan şu günki ýokary derejeli dialogyň geçirilmegi mynasybetli hemmäňizi tüýs ýürekden mübärekleýärin. Şu forumy ýokary derejede gurandygy, bildirilen mähirli myhmansöýerlik we hyzmatdaşlyk üçin döredilen mümkinçilikler üçin türkmen tarapyna çuňňur hoşallygymy bildirýärin.

Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplyk syýasaty otuz ýylyň dowamynda sebitimizde ynamyň we dialog medeniýetiniň pugtalandyrylmagyna hyzmat edip gelýär. Birleşen Milletler Guramasynyň türkmen tarapynyň başlangyjy bilen 2025-nji ýyly Halkara parahatçylyk we ynanyşmak ýyly diýip yglan etmegi bu syýasatyň halkara derejede ýokary ykrar edilýändiginiň aýdyň subutnamasydyr. Şu nukdaýnazardan, parahatçylygy we ösüşi üpjün etmekde zenanlaryň orny baradaky meseläni hut türkmen topragynda ara alyp maslahatlaşýandygymyz aýratyn ähmiýete eýedir.

Özbek we türkmen halklaryny umumy taryh, medeniýet we köp asyrlyk doganlyk gatnaşyklary birleşdirýär. Häzirki wagtda döwletlerimiziň Baştutanlarynyň syýasy erki netijesinde, bu gatnaşyklar hemmetaraplaýyn strategik hyzmatdaşlyk derejesinde ösýär.

Bilimli zenan öz çagalary üçin aň-bilimiň çeşmesi, jemgyýetiň durnuklylygy üçin bolsa daýançdyr. Sebitimiz üçin bu mesele aýratyn möhümdir. Biz zenanlaryň bilim almaga we zähmet çekmäge bolan hukugynyň islendik jemgyýetiň durnukly geljeginiň binýadydygyna ynanýarys. 

Özbegistanda Prezident Şawkat Mirziýoýewiň ýolbaşçylygynda amala aşyrylýan özgertmeleriň merkezinde adamyň mertebesi durýar. Aýallaryň hukuklaryny we mümkinçiliklerini giňeltmek boýunça işler «Özbegistan – 2030» strategiýasynyň hem-de 2030-njy ýyla çenli gender deňligini gazanmak strategiýasynyň esasynda yzygiderli alnyp barylýar. Biziň esasy maksadymyz her bir zenanyň bilim almagy, hünär edinmegi, mynasyp zähmet çekmegi, howpsuzlykda ýaşamagy we öz mümkinçiliklerini doly derejede açyp görkezmegi üçin deň mümkinçilikleri döretmekden ybaratdyr.

Türkmen halkynyň paýhasly nakyly bar: «Abadançylyk agzybirlikdendir». Bu sözlerde şu günki dialogymyzyň ähli manysy jemlenendir: parahatçylyk özara ynam arkaly pugtalandyrylýar, ösüş bolsa jebislik we bilelikdäki hereketler arkaly üpjün edilýär. Zenanlaryň sesi eşidilýän, olaryň bilimi we tejribesi gadyrly görülýän, başlangyçlaryna goldaw berilýän jemgyýet öz geljegini berk binýadyň üstünde gurýar. Şu gün Awazada geçirilýän dialogyň ählumumy parahatçylygyň, abadançylygyň we durnukly ösüşiň hatyrasyna zenanlaryň mümkinçiliklerini birleşdirmäge hyzmat etjekdigine berk ynanýaryn.

– Häzirki wagtda zenanlar milli parlamentlerdäki orunlaryň diňe dörtden birinden gowragyny eýeleýärler, dünýä boýunça ýolbaşçylyk wezipeleriniň bolsa 30 göterimini düzýärler. 2024-nji ýylda geçirilen esasy parahatçylyk proseslerinde gepleşik geçirijileriň diňe 7 göterimi zenanlardan ybarat boldy. Bu ugurdaky görkezijileri has-da gowulandyrmak üçin, bilelikdäki tagallalarymyzyň utgaşdyrylmagy örän möhümdir. Şunuň bilen baglylykda, sebitde we onuň çäklerinden daşarda zenan liderleri, syýasaty kesgitleýjileri we hyzmatdaşlary bir ýere jemläp, bu meseläni bilelikde ara alyp maslahatlaşmakda mümkinçilik döredendigi üçin Türkmenistanyň Hökümetine minnetdarlygymy bildirýärin.

Aýallar we gyzlar üçin abadançylyk diňe bir görkeziji bilen ölçenilmeýär. Ol saglygy we bilimi; ykdysady howpsuzlygy we mynasyp zähmeti; durmuş goragyny; zorlukdan we kemsitmelerden azat bolmagy; şeýle hem olaryň durmuşyna täsir edýän karar kabul etmek işlerine manyly gatnaşmak mümkinçiligini aňladýar. Bu ugurlaryň ählisi biri-biri bilen çuňňur baglanyşyklydyr. Päsgelçilikler hem şeýle baglanyşyklydyr. Dünýäde aýallar we gyzlar erkeklere garanyňda tölegsiz ideg we öý işlerine takmynan iki ýarym esse köp wagt sarp edýärler. Bu bolsa olaryň bilim almak, zähmet çekmek, telekeçilik bilen meşgullanmak we jemgyýetçilik durmuşyna gatnaşmak üçin bar bolan wagtyna we mümkinçiliklerine täsir edýär. Ösüşe diňe aýallaryň tagallalary bilen ýetmek mümkin däl. Erkekler we oglanlar — maşgalalarda, iş ýerlerinde, edaralarda we jemgyýetlerde — deňligi öňe sürmekde we aýallaryň hem-de gyzlaryň doly gatnaşyp, öz mümkinçiliklerini açyp bilmegi üçin zerur şertleri döretmekde möhüm hyzmatdaşlardyr. Hukuklaryň we borçnamalaryň durmuşa geçirilmegi üçin olary üpjün edýän kanunlar we syýasatlar, zerur serişdeleri göz öňünde tutýan býujetler, aýallara we gyzlara ýetýän hyzmatlar, boşluklaryň heniz nirede galýandygyny görkezýän maglumatlar hem-de netijeleri üpjün etmek üçin jogapkär institutlar zerurdyr.

Türkmenistan hem bu işlere öz goşandyny goşdy. Hususan-da, şu ýerde, Awazada geçirilen LLDC3 çäresiniň dowamynda zenan liderleriň duşuşygyny guramak, şeýle hem gender deňligi boýunça halkara we parlamentara dialoglary geçirmek arkaly bu ugra goşant goşdy. Şeýle hyzmatdaşlygyň ähmiýeti örän amaly häsiýete eýedir. Bir ýurtda üstünlikli işleýän çözgüt başga bir ýurt üçin görelde bolup biler. Tejribäni täzeden döretmegiň ýerine, ony ýerli şertlere uýgunlaşdyrmak mümkin. Ykdysady gatnaşyklardan we aýallara garşy zorlukdan başlap, howanyň üýtgemegine we sanly özgertmelere çenli umumy meseleler bolsa bilimleriň paýlaşylmagyndan we bilelikdäki hereketlerden peýdalanyp biler.

Türkmenistanyň başlangyjy bilen Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasy tarapyndan 2028-nji ýylyň Halkara hukuk ýyly diýlip yglan edilmegi möhüm ähmiýete eýedir.  Biziň şu günki duşuşygymyz bilelikdäki möhüm işimiziň netijeliligini artdyrmaga ýardam eder.