Şu gün hormatly Prezidentimiz Serdar Berdimuhamedow sanly ulgam arkaly Ministrler Kabinetiniň nobatdaky mejlisini geçirdi. Onda döwlet durmuşyna degişli birnäçe meselelere seredildi.

Ilki bilen, Mejlisiň Başlygy D.Gulmanowa ýurdumyzyň kanunçylygyny döwrüň talabyna görä kämilleşdirmek boýunça alnyp barylýan işler barada maglumat berdi.

Bellenilişi ýaly, häzirki wagtda ministrliklerden we pudaklaýyn dolandyryş edaralaryndan gelip gowşan teklipleriň esasynda Mejlisde döredilen iş toparlarynda halkara tejribelerden, Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň düzgünlerinden ugur alnyp, Türkmenistanyň Administratiw hukuk bozulmalary hakynda hem-de Gümrük kodekslerine, “Howply önümçilik desgalarynyň senagat howpsuzlygy hakynda”, “Buhgalterçilik hasaba alnyşy we maliýe hasabatlylygy hakynda”, “Türkmenistanyň käbir kanunçylyk namalaryna üýtgetmeler girizmek hakynda”, “Balyk tutmak we suwuň biologik serişdelerini gorap saklamak hakynda”, “Migrasiýa hakynda” Türkmenistanyň Kanunlaryna üýtgetmeleri we goşmaçalary girizmek boýunça kanun taslamalaryny taýýarlamak işleri dowam edýär.

Şeýle-de daşary ýurtlar, halkara guramalar bilen özara bähbitli hyzmatdaşlygy ösdürmek maksady bilen, Mejlisiň agzalarynyň BMG-niň düzüm birlikleriniň ýurdumyzyň degişli döwlet edaralary bilen bilelikde geçiren iş duşuşyklaryna, okuw maslahatlaryna gatnaşandyklary barada aýdyldy.

Hormatly Prezidentimiz häzirki döwrüň talaplaryna laýyk gelýän täze kanunlaryň taslamalaryny işläp taýýarlamak boýunça alnyp barylýan işleri dowam etdirmegiň möhümdigini belledi.

Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary H.Geldimyradow türkmen halkynyň Milli Lideri, Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň Başlygy Gahryman Arkadagymyz tarapyndan 2024-nji ýylyň 24-nji sentýabrynda geçirilen Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň mejlisinde öňde goýlan wezipäni ýerine ýetirmek maksady bilen, “Türkmenistanyň intellektual eýeçilik ulgamyny ösdürmegiň 2026 — 2052-nji ýyllar üçin Konsepsiýasynyň” taslamasyny taýýarlamak boýunça geçirilen işler barada hasabat berdi.

Bellenilişi ýaly, konsepsiýa laýyklykda, halkara standartlary we milli bähbitleri nazara almak bilen, bu ulgamda kanunçylyk binýadyny kämilleşdirmek göz öňünde tutulýar. Şunuň bilen birlikde, ýurdumyzda innowasiýalary, döredijiligi höweslendirmek, innowasion telekeçiligi, ýaşlar telekeçiligini ösdürmek, intellektual eýeçiligiň obýektlerini we netijelerini önümçilige ornaşdyrmak boýunça zerur çäreler görülýär. Mundan başga-da, intellektual eýeçilik hukuklaryny goramagyň gurallarynyň netijeliligini ýokarlandyrmaga, bu ulgamda milli bilermenlerdir hünärmenleriň hünär derejesini ýokarlandyrmaga, sanly hyzmatlary ornaşdyrmaga gönükdirilen birnäçe çäreler meýilleşdirilýär. Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutanymyzyň garamagyna degişli resminamanyň taslamasy hödürlenildi.

Hormatly Prezidentimiz hasabaty diňläp, ýurdumyzyň intellektual eýeçilik ulgamyny halkara tejribeler esasynda ösdürmegi dowam etdirmegiň möhümdigine ünsi çekdi. Döwlet Baştutanymyz bu ugurda alnyp barylýan işleri kämilleşdirmek maksady bilen, degişli Karara gol çekdi hem-de wise-premýere zerur işleri geçirmegi tabşyrdy.

Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary G.Agajanow “Türkmengeologiýa” döwlet korporasiýasy tarapyndan ýerine ýetirilýän gözleg-barlag işleriniň netijeliligini ýokarlandyrmak boýunça alnyp barylýan çäreler barada hasabat berdi.

Bellenilişi ýaly, ýerasty baýlyklary ýüze çykarmak, seýsmiki barlag işlerini döwrebap enjamlaryň kömegi bilen geçirmek, uglewodorod çig mal binýadyny artdyrmak üçin türkmen geologlary tarapyndan zerur işler amala aşyrylýar. Şunuň bilen bir hatarda, bu işleriň netijeliligini has-da artdyrmak babatda korporasiýanyň maddy-enjamlaýyn binýadyny döwrebaplaşdyrmak boýunça çäreler görülýär. Şunuň bilen baglylykda, wise-premýer döwlet Baştutanymyzyň garamagyna degişli teklibi hödürledi.

Hormatly Prezidentimiz hasabaty diňläp, ýurdumyzda ýerasty baýlyklary ýüze çykarmak hem-de özleşdirmek boýunça netijeli işleriň alnyp barylýandygyny aýtdy. Döwlet Baştutanymyz gözleg-barlag işleriniň netijeliligini ýokarlandyrmak maksady bilen taýýarlanan teklibi makullap, wise-premýere degişli işleri geçirmegi tabşyrdy.

Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary T.Atahallyýew oba hojalyk pudagynda we welaýatlarda möwsümleýin oba hojalyk işleriniň alnyp barlyşy barada hasabat berdi.

Nygtalyşy ýaly, welaýatlarda gowaça ekişi möwsümine guramaçylykly girişildi. Häzirki wagtda möwsümi bellenen agrotehniki möhletlerde we ýokary hilli geçirmek, oba hojalyk tehnikalaryny we gurallary doly güýjünde işletmek boýunça degişli işler alnyp barylýar. Bugdaý ekilen meýdanlarda agrotehnikanyň kadalaryna laýyklykda ideg etmek işleri dowam edýär, mineral dökünler bilen iýmitlendirmek, ösüş suwuny tutmak üçin degişli işler geçirilýär. Häzirki wagtda welaýatlarda ýüpek gurçugynyň tohumyny taýýarlamak, pile öndürijiler bilen şertnamalary baglaşmak, ýüpek gurçugynyň idediljek jaýlaryny möwsüme taýýarlamak boýunça zerur çäreler görülýär.

Şeýle hem wise-premýer şu ýylda ýurdumyzda şaly hasylyny ösdürip ýetişdirmek boýunça alnyp barylýan işler barada hasabat berdi hem-de döwlet Baştutanymyzyň garamagyna degişli resminamanyň taslamasyny hödürledi.

Hormatly Prezidentimiz hasabaty diňläp, oba hojalyk pudagyny toplumlaýyn ösdürmegi, onuň işini kämilleşdirmegi dowam etdirmegiň, welaýatlarda möwsümleýin oba hojalyk işleriniň geçirilişini berk gözegçilikde saklamagyň möhümdigini belledi. Döwlet Baştutanymyz ýurdumyzda öndürilýän oba hojalyk önümleriniň möçberini has-da artdyrmak hem-de şalynyň ýokary hasylyny öndürmek maksady bilen, Türkmenistanda 2026-njy ýylda şaly öndürmek hakynda Karara gol çekdi we wise-premýere degişli işleri geçirmegi tabşyrdy.

Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary B.Annamämmedow elektroenergetika pudagynyň maddy-enjamlaýyn binýadyny döwrebaplaşdyrmak boýunça alnyp barylýan işler barada hasabat berdi.

Bellenilişi ýaly, häzirki wagtda ýurdumyzyň sarp edijilerini elektrik energiýasy bilen ygtybarly we bökdençsiz üpjün etmek, türkmen elektrik energiýasynyň daşary ýurtlara iberilýän möçberini artdyrmak boýunça degişli işler amala aşyrylýar. Hususan-da, pudagyň kärhanalarynyň desgalarynyň bökdençsiz işlemegi üçin olaryň maddy-enjamlaýyn binýadyny döwrebaplaşdyrmak babatda degişli çäreler görülýär. Şunuň bilen baglylykda, wise-premýer döwlet Baştutanymyzyň garamagyna degişli teklibi hödürledi.

Arkadagly Gahryman Serdarymyz hasabaty diňläp, ýurdumyzyň içerki sarp edijilerini elektrik energiýasy bilen ygtybarly üpjün etmek, elektrik energiýasynyň daşary ýurtlara iberilýän möçberini artdyrmak boýunça netijeli işleriň durmuşa geçirilýändigini aýtdy. Döwlet Baştutanymyz döwlet elektrik stansiýalarynyň işini döwrebap ýola goýmak maksady bilen taýýarlanan teklibi goldap, wise-premýere degişli işleri geçirmegi tabşyrdy.

Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary N.Atagulyýew aprel aýynda paýtagtymyzda “Hyzmatdaşlyk we ösüş” atly köpugurly halkara sergini ýokary derejede, guramaçylykly geçirmek boýunça alnyp barylýan işler barada hasabat berdi.

Bellenilişi ýaly, häzirki wagtda sergä gatnaşmaga isleg bildiren daşary ýurtlaryň we Türkmenistanyň dürli ugurlarda iş alyp barýan kompaniýalarynyň 80-si hasaba alyndy hem-de hasaba almak işi dowam edýär. Sergide enjamlaryň, tehniki serişdeleriň, demir önümleriniň we gurluşyk harytlarynyň, himiki serişdeleriň, beýleki önümleriň dürli görnüşleri görkeziler. Şunuň bilen baglylykda, wise-premýer döwlet Baştutanymyzyň garamagyna degişli teklibi hödürledi.

Hormatly Prezidentimiz hasabaty diňläp, ýurdumyzda halkara maslahatlaryň, sergileriň yzygiderli guralýandygyny, munuň bolsa daşary ýurtlar bilen söwda-ykdysady gatnaşyklary ösdürmäge ýardam edýändigini belledi. Döwlet Baştutanymyz wise-premýere «Hyzmatdaşlyk we ösüş» atly köpugurly halkara sergä gowy taýýarlyk görmegi hem-de ony ýokary derejede geçirmegi tabşyrdy.

Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary B.Seýidowa şu ýylyň aprel aýynda geçiriljek esasy çäreleriň we medeni-durmuş maksatly binalaryň açylyp ulanmaga berilmeginiň Tertibi barada hasabat berdi.

Nygtalyşy ýaly, geljek aýyň dowamynda 2026-njy ýylyň “Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistan — bedew batly at-myradyň mekany” ýyly diýlip yglan edilmegi, mukaddes Garaşsyzlygymyzyň 35 ýyllygy, Bütindünýä saglyk güni, Türkmen bedewiniň milli baýramy mynasybetli dürli çäreleriň we dabaralaryň, şol sanda maslahatlaryň, sergileriň, döredijilik duşuşyklarynyň, wagyz-nesihat çäreleriniň, bäsleşikleriň geçirilmegi göz öňünde tutulýar. Yglan edilen döredijilik bäsleşikleriniň jemlerini jemlemek meýilleşdirilýär. Şeýle hem paýtagtymyzda “Turkmentravel — 2026” atly halkara syýahatçylyk sergisiniň we maslahatyň, Magtymguly adyndaky milli sazly drama teatrynda Maýa Kulyýewa adyndaky Türkmen milli konserwatoriýasynyň simfoniki orkestriniň baýramçylyk konsertiniň geçirilmegi göz öňünde tutulýar. Şunuň bilen baglylykda, wise-premýer döwlet Baştutanymyzyň garamagyna degişli teklibi hödürledi.

Hormatly Prezidentimiz Serdar Berdimuhamedow hasabaty diňläp, ýurdumyzda aprel aýynda Bütindünýä saglyk güni, Türkmen bedewiniň milli baýramy mynasybetli geçiriljek we beýleki çärelere gowy taýýarlyk görmegiň möhümdigine ünsi çekdi. Şeýle-de döwlet Baştutanymyz wise-premýere medeni-durmuş maksatly binalaryň düýbüni tutmak hem-de ulanmaga bermek dabaralaryny ýokary derejede geçirmäge gowy taýýarlyk görmegi tabşyrdy.

Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary B.Mämmedow ýurdumyzda ylmy barlaglaryň netijeliligini üpjün etmek boýunça pudagara toparyň mejlisini geçirmäge görülýän taýýarlyk barada hasabat berdi.

Bellenilişi ýaly, hormatly Prezidentimiziň beren tabşyryklaryndan ugur alnyp, häzirki wagtda bäsdeşlige ukyply, daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümleri öndürmegiň ylmy esaslaryny we tehnologiýalaryny işläp düzmek, önümçilige ornaşdyrmak maksady bilen, milli maksatnamalarda, konsepsiýalarda, strategiýalarda kesgitlenen wezipelere laýyklykda degişli işler alnyp barylýar. Şunuň bilen bir hatarda, Türkmenistanyň Prezidentiniň Türkmenistanda ylmy-barlag işleriniň netijeliligini ýokarlandyrmak, Türkmenistanda ylmy barlaglaryň netijeliligini üpjün etmek boýunça pudagara topary döretmek hakynda Kararlaryndan gelip çykýan wezipeleri ýerine ýetirmek ugrunda zerur çäreler görülýär. Şunuň bilen baglylykda, wise-premýer döwlet Baştutanymyzyň garamagyna degişli teklibi hödürledi.

Hormatly Prezidentimiz hasabaty diňläp, ýurdumyzda ylmy barlaglaryň netijeliligini ýokarlandyrmak üçin ähli şertleriň döredilýändigini belledi. Döwlet Baştutanymyz wise-premýere ylym ulgamyny mundan beýläk-de kämilleşdirmek boýunça alnyp barylýan işleri dowam etdirmegi tabşyrdy.

Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, daşary işler ministri R.Meredow «Türkmenistan — Birleşen Milletler Guramasy» strategik maslahat beriş geňeşiniň nobatdaky mejlisine görülýän taýýarlyk barada hasabat berdi.

Bellenilişi ýaly, BMG bilen strategik hyzmatdaşlygy ösdürmek döwletimiziň daşary syýasatynyň esasy ugurlarynyň biridir. Şunuň bilen baglylykda, 2024-nji ýylyň martynda Türkmenistanyň Prezidentiniň Karary bilen «Türkmenistan — Birleşen Milletler Guramasy» strategik maslahat beriş geňeşi döredildi. Geňeşiň çäklerinde ýurdumyzyň Milletler Bileleşigi bilen parahatçylyk, howpsuzlyk, ykdysadyýet, durnukly ösüş, bilim, howanyň üýtgemegi, ynsanperwer syýasat ýaly ulgamlardaky hyzmatdaşlygynyň derwaýys meseleleri ara alnyp maslahatlaşylýar. Häzirki wagta çenli geňeşiň 4 mejlisi geçirildi. Şunuň bilen baglylykda, wise-premýer, daşary işler ministri 31-nji martda guraljak nobatdaky bäşinji mejlisiň gün tertibine giriziljek meseleler barada aýtdy.

Mejlisiň dowamynda Türkmenistanyň Durnukly ösüş maksatlaryny durmuşa geçirmek boýunça üçünji Meýletin milli synyny taýýarlamak meselesine seretmek göz öňünde tutulýar. Mälim bolşy ýaly, Türkmenistan dünýä döwletleriniň arasynda ilkinjileriň hatarynda Durnukly ösüş maksatlaryny milli derejede amala aşyryp başlady. Şeýle hem Durnukly ösüş maksatlaryny durmuşa geçirmek we degişli hasabatlary taýýarlamak boýunça pudagara topar döredildi. Bu ugurda ýurdumyzyň ilkinji Meýletin milli synyny taýýarlamak maksady bilen, türkmen wekiliýeti 2018-nji ýylda BMG-niň Ykdysady we Durmuş geňeşiniň (ECOSOC) howandarlygynda Nýu-Ýork şäherinde geçirilen Syýasy forumyň işine gatnaşdy. Şonuň netijesinde, 2019-njy we 2023-nji ýyllarda Birleşen Milletler Guramasynyň Ykdysady we Durmuş geňeşiniň Syýasy forumlarynyň çäklerinde Türkmenistan tarapyndan birinji hem-de ikinji Meýletin milli synlar hödürlenildi. Bu işleri ulgamlaýyn esasda dowam etdirmek üçin häzirki wagtda üçünji Meýletin milli synyň taslamasyny taýýarlamak boýunça degişli işler alnyp barylýar. Olaryň esasy ugurlaryna strategik maslahat beriş geňeşiniň nobatdaky mejlisiniň çäklerinde seretmek meýilleşdirilýär.

BMG-niň ýöriteleşdirilen edaralary bilen bilelikde metan zyňyndylaryny azaltmak, ýaşlar syýasaty ugurlarynda hyzmatdaşlyk maksatnamalarynyň taslamalaryny ara alyp maslahatlaşmak teklip edilýär. Mälim bolşy ýaly, 2023-nji ýylda Dubaýda geçirilen BMG-niň Howanyň üýtgemegi boýunça Çarçuwaly konwensiýasyna gatnaşyjy taraplaryň 28-nji mejlisinde Türkmenistan Ählumumy metan borçnamasyna goşulýandygyny yglan etdi. Şunuň bilen baglylykda, metan zyňyndylaryny azaltmak boýunça yzygiderli çäreleri durmuşa geçirmek maksady bilen, BMG tarapyndan maksatnamanyň taslamasy taýýarlanyldy.

Ýurdumyzda ýaşlar syýasatyna döwletimiz tarapyndan aýratyn üns berilýär. Hususan-da, “Türkmenistanyň ýaşlarynyň halkara hyzmatdaşlygynyň 2023 — 2030-njy ýyllar üçin Strategiýasy” kabul edildi, 2021 — 2025-nji ýyllarda ýaşlar syýasaty boýunça Döwlet maksatnamasy üstünlikli durmuşa geçirildi. Mundan başga-da, Türkmenistanyň başlangyjy boýunça Merkezi Aziýa döwletleriniň ýaşlar dialogy döredildi. Ol halkara gün tertibiniň “Ýaşlar, parahatçylyk we howpsuzlyk” ugurlaryny öňe sürmäge gönükdirilendir. Şunuň bilen baglylykda, strategik maslahat beriş geňeşiniň mejlisinde 2026 — 2028-nji ýyllara niýetlenen “Ýaşlar, parahatçylyk we howpsuzlyk” atly maksatnamanyň taslamasyny ara alyp maslahatlaşmak göz öňünde tutulýar. Bu maksatnama ýaşlary goldamak, olaryň sebit we halkara derejedäki çärelere işjeň gatnaşmagyny üpjün etmek üçin berk esas bolar. Häzirki wagtda BMG bilen bilelikde maksatnamanyň taslamasyny taýýarlamak boýunça gutarnykly işler alnyp barylýar.

Mälim bolşy ýaly, Gahryman Arkadagymyzyň başlangyjy esasynda 2015-nji ýylda Türkmenistanyň Hökümeti bilen Birleşen Milletler Guramasynyň Bilim, ylym we medeniýet meseleleri boýunça guramasynyň (ÝUNESKO) arasynda Maksatlaýyn gaznany döretmek hakynda Çarçuwaly ylalaşyga gol çekildi. Şeýle hem guramanyň edaralary bilen hyzmatdaşlykda taýýarlanylan we degişli tertipde ylalaşylan resminamalara gol çekmek teklip edilýär. Şunuň bilen baglylykda, 2026-njy ýyl üçin öňünden ylalaşylan birnäçe resminamalar taýýarlanyldy.

Hormatly Prezidentimiz hasabaty diňläp, Türkmenistan bilen BMG-niň arasyndaky gatnaşyklaryň yzygiderli ösdürilýändigini belledi. Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutanymyz «Türkmenistan — Birleşen Milletler Guramasy» strategik maslahat beriş geňeşiniň mejlisini geçirmek bilen bagly taýýarlanan teklipleri makullap, wise-premýer, daşary işler ministrine degişli işleri geçirmegi tabşyrdy.

Soňra hormatly Prezidentimiz Ministrler Kabinetiniň agzalaryna ýüzlenip, 29-njy martda Gurbanguly Berdimuhamedow adyndaky Howandarlyga mätäç çagalara hemaýat bermek boýunça haýyr-sahawat gaznasynyň döredilmegine 5 ýyl dolýandygyny belledi. “Haýyr-sahawat gaznasy döredilen wagtyndan bäri abraýly halkara guramalar bilen ýakyndan hyzmatdaşlyk edýär” diýip, döwlet Baştutanymyz aýtdy. Arkadagly Gahryman Serdarymyz bu ugurdaky halkara hyzmatdaşlygy berkitmäge goşan uly şahsy goşantlaryny nazara alyp, käbir halkara guramalaryň wekillerini Türkmenistanyň «Arkadag» medaly bilen sylaglamak hakynda Permana gol çekdi.

Pursatdan peýdalanyp, döwlet Baştutanymyz Gahryman Arkadagymyzy, ähli halkymyzy Gurbanguly Berdimuhamedow adyndaky Howandarlyga mätäç çagalara hemaýat bermek boýunça haýyr-sahawat gaznasynyň döredilmeginiň 5 ýyllygy bilen tüýs ýürekden gutlady.

Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, daşary işler ministri R.Meredow mejlise gatnaşyjylaryň adyndan Milli Liderimizi hem-de hormatly Prezidentimizi gaznanyň döredilmeginiň şanly senesi bilen tüýs ýürekden gutlady.

Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary B.Annaýew aragatnaşyk pudagyny döwrebaplaşdyrmak, sanly ulgamy ösdürmek boýunça alnyp barylýan işler barada hasabat berdi.

Bellenilişi ýaly, “Türkmenpoçta” poçta aragatnaşyk kompaniýasyny Bütindünýä poçta birleşiginiň “IPS” halkara sanly ulgamyna birikdirmek boýunça netijeli işler amala aşyrylýar. Munuň özi ýurdumyzyň poçta ulgamynyň bäsdeşlige ukyplylygyny ýokarlandyrmaga, dünýäniň iri elektron söwda platformalary arkaly utgaşykly işi hem-de olar bilen göni hyzmatdaşlygy täze derejede ýola goýmaga giň mümkinçilikleri döredýär.

Hormatly Prezidentimiz hasabaty diňläp, ýurdumyzda sanly ykdysadyýeti ösdürmek we döwrebap logistika düzümini kemala getirmek boýunça netijeli işleriň alnyp barylýandygyny aýtdy. Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutanymyz wise-premýere aragatnaşyk pudagyny döwrebaplaşdyrmak, poçta amallaryny kämilleşdirmek babatda işleri dowam etdirmegi tabşyrdy.

Mejlisde döwlet durmuşyna degişli başga-da birnäçe möhüm meselelere seredildi we olar boýunça degişli çözgütler kabul edildi.

Hormatly Prezidentimiz Serdar Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň sanly ulgam arkaly geçirilen mejlisini jemläp, oňa gatnaşanlara berk jan saglyk, maşgala abadançylygyny, berkarar Watanymyzyň gülläp ösmegi ugrunda alyp barýan işlerinde uly üstünlikleri arzuw etdi.

Habaryň resmi çeşmesi: (“Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi” web-saýty)

«Gender deňligini ilerletmek: gender deňligi we gender zorlugyna garşy göreşmekde kanunçylyk esaslaryny berkitmek boýunça Parlamentara dialogy» atly maslahatyň jemlerine bagyşlanyp geçirilen çärede Birleşen Milletler Guramasynyň Ilat gaznasynyň (UNFPA) Türkmenistandaky wekilhanasynyň ýolbaşçysy Kemal Goşlyýew, Ilat we ösüş boýunça parlamentarileriň Aziýa forumynyň ýerine ýetiriji direktory Farruh Usmonow, Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklarynyň Milli merkeziniň başlygy, Türkmenistanyň Zenanlar birleşiginiň Merkezi Geňeşiniň başlygy Oguljennet Berdiliýewa, Türkmenistanyň Mejlisiniň Ylym, bilim, medeniýet we ýaşlar syýasaty baradaky komitetiniň başlygy Baýramgözel Myradowa çykyş etdiler.

Kemal Goşlyýew – Birleşen Milletler Guramasynyň Ilat Gaznasynyň (UNFPA) Türkmenistandaky wekilhanasynyň ýolbaşçysy: 

Kemal Goşlyýew öz çykyşynda, ilki bilen, bu halkara maslahatyň ýokary derejede guramaçylykly geçirilendigi üçin türkmen tarapyna we maslahatyň işine gatnaşyjylara hoşallyk sözlerini beýan etdi we zenanlaryň hukuklaryny we mümkinçiliklerini giňeltmek, gender deňligini üpjün etmek, kanun çykaryjylaryň dünýä derejesinde tagallalaryny birleşdirmek boýunça alnyp barylýan işlere ýokary baha berdi.

Milli aýratynlyklara garamazdan, ýurtlaryň maksatlarynyň birdigini bellemek bilen, zenanlara garşy zorlugyň öňüni almagyň diňe bir hukuk meselesi däl-de, eýsem, durnukly ösüşiň esasy şertidigine ünsi çekdi. Howpsuzlyk we deňlik bolmazdan, durnukly ösüş maksatlaryna ýetmegiň mümkin däldigini, zenanlaryň hukuklaryny goramak boýunça her bir ädimiň ykdysady durnuklylyga we tutuş sebitiň jemgyýetçilik abadançylygyna goşantdygyny belledi.

Farruh Usmonow – Ilat we ösüş boýunça parlamentarileriň Aziýa forumynyň ýerine ýetiriji direktory:

Farruh Usmonow çykyşynda Ilat we ösüş boýunça parlamentarileriň Aziýa forumynyň 40 ýyldan gowrak wagt bäri parlamentarileriň işini goldap gelýändigini belledi.

Şeýle-de bu maslahatyň gender deňligini üpjün etmek meselesini Aziýa we Ýewropa ýurtlarynyň parlamentarileri bilen bilelikde ara alyp maslahatlaşmak üçin amatly meýdança bolup çykyş edýändigini, onuň dowamynda gatnaşyjylaryň dürli tejribeler bilen paýlaşandygyny we gender deňligini üpjün etmek boýunça şahsy hem-de bilelikdäki tagallalaryny görkezendigini nygtady. Ilat we ösüş boýunça parlamentarileriň Aziýa forumynyň gender deňligini üpjün etmek meselesine aýratyn üns berýändigi hem-de bu meseläni ilerletmek ugrunda işjeň çykyş edýändigini aýtdy.

Ilat we ösüş boýunça parlamentarileriň Aziýa forumynyň gender deňligi boýunça iş alyp barýandygyny, oňa agza döwletleri degişli kanunlary kabul etmäge ýa-da kämilleşdirmäge, raýat jemgyýeti bilen hyzmatdaşlygy ösdürmäge hem-de beýleki degişli taraplar bilen hyzmatdaşlygy giňeltmäge çagyrýandygyny aýratyn nygtady. 

Şunuň bilen baglylykda, zenanlaryň öz mümkinçiliklerini doly açyp görkezmegi üçin olaryň bilim ulgamyna deň elýeterliligi üpjün edilmelidigi, howpsuz bilim gurşawynyň döredilmelidigi, olaryň zähmet bazaryna gatnaşygynyň giňeldilmegi we telekeçiligi ösdürmegiň goldanylmalydygy barada durup geçdi. 

Bu ugurda parlamentarileriň ornunyň has möhüm bolup durýandygy hem-de milli we halkara derejede dialogy dowam etdirmek üçin netijeli meýdança hökmünde çykyş etmäge hemişe taýýardygy barada nygtady. 

Oguljennet Berdiliýewa – Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklarynyň Milli merkeziniň başlygy, Türkmenistanyň Zenanlar birleşiginiň Merkezi Geňeşiniň başlygy:

Oguljennet Berdiliýewa öz çykyşynda Türkmenistanda zenanlaryň deň hukuklaryny we mümkinçiliklerini üpjün etmek meselelerine döwlet derejesinde aýratyn ähmiýet berilýändigini belledi. Ýurdumyzyň bu ugurdaky kanunçylygynyň binýady yzygiderli kämilleşdirilýär, maşgala institutyny goldamak, eneligi we çagalygy goramak, şeýle hem zenanlaryň jemgyýetçilik durmuşynyň ähli ugurlaryna gatnaşygyny giňeltmek boýunça milli maksatnamalar üstünlikli amala aşyrylýar.

Türkmenistan häzirki wagtda zenanlaryň jemgyýetdäki ornuna bagyşlanan halkara gepleşikleriň möhüm meýdançasyna öwrülýär. Şeýlelikde, deňze çykalgasy bolmadyk ösüp barýan ýurtlar boýunça BMG-niň Üçünji maslahatynyň çäklerinde ýurdumyzda zenan liderleriniň forumy geçirildi. Bu forum dürli ýurtlaryň wekillerini birleşdirip, zenanlaryň mümkinçiliklerini giňeltmegiň möhüm meselelerini ara alyp maslahatlaşmaga mümkinçilik berdi.

Şeýle hem Türkmenistanda «Häzirki jemgyýetde zenanlaryň orny: durnukly ösüş maksatlaryna ýetmek ýolunda halkara hyzmatdaşlygyň ösüşi» atly halkara maslahat geçirildi. Bu çäre tejribe alyşmak we hyzmatdaşlygy berkitmek üçin möhüm meýdança boldy.

Şu günki maslahatyň netijeleriniň, öňe sürlen pikirleriň we teklipleriň halkara hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de ösdürmäge hem-de zenanlar we erkekler üçin deň hukuklary we mümkinçilikleri üpjün etmek boýunça kanunçylyk mehanizmlerini kämilleşdirmäge ýardam etjekdigi nygtaldy.

Baýramgözel Myradowa – Türkmenistanyň Mejlisiniň Ylym, bilim, medeniýet we ýaşlar syýasaty baradaky komitetiniň başlygy:

Baýramgözel Myradowa öz çykyşynda bu maslahat Türkmenistanyň oňyn tejribesini dünýä jemgyýetçiligine ýetirmek, möhüm başlangyçlary goldamak hem-de olary amaly taýdan durmuşa geçirmek üçin netijeli meýdança boldy diýip, belledi.

Hormatly Prezidentimiz dünýä ýurtlary bilen parlamentara hyzmatdaşlygy giňeltmäge aýratyn ähmiýet berýär. Şonuň netijesinde netijeli ösdürilýän parlamentara gatnaşyklary halklaryň we döwletleriň arasynda dostlukly gatnaşyklary täze derejä çykarmaga ýardam edýär. Türkmenistanyň Mejlisiniň alyp barýan işleri parlament diplomatiýasynyň üsti bilen ýurdumyzyň öňe sürýän oňyn başlangyçlaryny halkara jemgyýetçiligine ýetirmäge we hemişelik Bitaraplyk ýörelgelerini giňden wagyz etmäge gönükdirilendir.

Parlamentara dialogyň çäklerinde geçirilen ara alyp maslahatlaşmalar gender deňligi çygrynda hyzmatdaşlygyň netijeliligini ýokarlandyrmaga, kanunçylyk işinde tejribe alyşmaga hem-de bu gender deňligi boýunça anyk ugurlary kesgitlemäge ýardam berendigini nygtap geçdi.

Şu günki maslahatda öňe sürlen pikirleriň, teklipleriň we bilelikdäki başlangyçlaryň zenanlaryň syýasy we ykdysady mümkinçiliklerini giňeltmäge, zähmet gatnaşyklaryny we ýaşaýyş şertlerini gowulandyrmaga, olaryň hukuklaryny ygtybarly goramaga gönükdirilen çäreleriň öz netijeliligini görkezendigini, bu dialogyň hyzmatdaş ýurtlaryň parlamentleriniň arasynda tejribe alyşmagy we hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de berkitmäge ýardam berjekdigine ynam bildirildi.

Gender deňligi diňe bir zenanlaryň hukuklaryny goramak däl-de, eýsem, demokratik, durnukly we adalatly jemgyýeti gurmagyň esasy binýadydyr. Ol jemgyýetiň ähli ugurlarynda erkekler we zenanlar üçin deň mümkinçilikleriň bolmagyny, ýurduň ykdysady ösüşine deň goşant goşulmagyny, döwlet dolandyrylyşyna işjeň gatnaşmagy we adam maýasyna deň hukugy üpjün etmegi göz öňünde tutýar.

Häzirki döwürde gender deňligini üpjün etmek adam hukuklarynyň we azatlyklarynyň berjaý edilmeginiň möhüm görkezijileriniň biridir. Şonuň üçin bu ugurda alnyp barylýan döwlet syýasaty we jemgyýetçilik başlangyçlary diňe bir zenanlar üçin däl, eýsem her bir adamyň bagtyýar durmuşy we ýurduň ýagty geljegi üçin strategik ähmiýete eýedir diýip belledi.

«Gender deňligini ilerletmek: gender deňligi we gender zorlugyna garşy göreşmekde kanunçylyk esaslaryny berkitmek boýunça Parlamentara dialogy» atly maslahatyň «Jebir çekenleriň bähbitlerine we adam hukuklarynyň berjaý edilmegine esaslanýan kanunçylyk kadalarynyň kämilleşdirilmegini üpjün etmek» atly 4-nji mejlisi geçirildi.

Maslahatyň 4-nji mejlisinde Aziýanyň Ilat we Ösüş boýunça Assosiasiýasynyň Başlygynyň orunbasary, Baş sekretary Kiýoko Ikegami alyp bardy we onuň dowamynda çykyş etdi. Şeýle hem mejlisde Türkmenistanyň Mejlisiniň Kada-kanunçylyk baradaky komitetiniň agzasy J.Öwekowa çykyş etdi.

Kiýoko Ikegami – Aziýanyň Ilat we Ösüş boýunça Assosiasiýasynyň Başlygynyň orunbasary, Baş sekretary:

Kiýoko Ikegami çykyşynda gender deňligi we gender zorlugyna garşy göreşmek meseleleriniň diňe bir hukuk ulgamy bilen çäklenmeýändigini hem-de jemgyýetiň ösüşi, howpsuzlygy we durnuklylygy bilen gönüden-göni baglydygyny nygtady. 

Şunuň bilen baglylykda, ol Ýaponiýanyň tejribesini açyp görkezmek bilen, döwlet syýasatynyň we kanunçylygyň, ilkinji nobatda zenanlary goramaga gönükdirilendigini aýtdy. Şeýle hem häzirki wagtda Ýaponiýada gender deňligi babatda kanunçylyk ulgamynyň birnäçe ugurlar boýunça ösdürilýändigini, bu ugurlar boýunça aýratyn kanunlar kabul edilip, gorag gurallarynyň döredilendigini belledi. 

Häzirki wagtda gender deňligini üpjün etmegiň we gender zorlugyna garşy göreşmegiň diňe bir aýratyn kanunlaryň kabul edilmegini däl-de, eýsem, toplumlaýyn we bitewi çemeleşmäni talap edýändigini aýdyp, şeýle çemeleşmäniň gender deňligini üpjün edýän bitewi kanunçylyk; maglumatlaryň bitewi ulgamda ýygnalmagy we seljerilmegi; ýaşlar üçin bilim we öňüni alyş çäreleriniň geçirilmegi; döwlet edaralarynyň we jemgyýetçilik birleşikleriniň hyzmatdaşlygyny ösdürmek ýaly birnäçe ugurlary öz içine alýandygy barada durup geçdi. Gender deňligini üpjün etmekde ýurtlaryň parlamentlerine möhüm ornuň degişlidigini nygtady.

J.Öwekowa – Türkmenistanyň Mejlisiniň Kada-kanunçylyk baradaky komitetiniň agzasy:

Ýurdumyzyň milli Parlamentiniň wekili öz çykyşynda adam hukuklaryny goramak ulgamynyň ösdürilmeginiň yzygiderli dowam edýän, ynsanperwerlik ýörelgelerine esaslanýan kanunçylygyň kämilleşdirilmegini talap edýändigini bellemek bilen, hormatly Prezidentimiz Serdar Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygynda Türkmenistanda adam we raýat hukuklarynyň hem-de azatlyklarynyň halkara hukugyň umumy ykrar edilen kadalaryna laýyklykda ykrar edilýändigini we Türkmenistanyň Konstitusiýasy hem-de kanunlary arkaly kepillendirilýändigini nygtady. 

Adam hukuklaryny üpjün etmek, goramak we berjaý etmek Türkmenistanyň döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biridir. Bu ugurda amala aşyrylýan özgertmeler adamlaryň ýaşaýyş şertlerini gowulandyrmaga gönükdirilendir. Türkmenistanyň milli kanunçylygynda halkara hukugyň kadalary yzygiderli ornaşdyrylýar, şeýle hem kanunçylygy mundan beýläk-de kämilleşdirmek boýunça täze wezipeler kesgitlenilýär.

Türkmenistanda kanunçylygyň kämilleşdirilmegi Konstitusiýanyň esasynda amala aşyrylýar. Adam hukuklaryna degişli kanunçylyk özgertmeleri häzirki wagtda «Türkmenistanyň adam hukuklary boýunça 2026–2030-njy ýyllar üçin Milli hereket meýilnamasynyň» işlenip taýýarlanylmagy bilen dowam etdirilýär. Türkmenistan raýatsyzlygy ýok etmekde öňdebaryjy ýurtlaryň biridir we bu babatda BMG tarapyndan degişli şahadatnama bilen sylaglandy. 

Türkmenistan gender syýasatyny durmuşa geçirmekde hem möhüm çäreleri amala aşyrýar we bu ugurda halkara guramalar bilen hyzmatdaşlyk etmekde netijeli işleri alyp barýar. 

«Gender deňligini ilerletmek: gender deňligi we gender zorlugyna garşy göreşmekde kanunçylyk esaslaryny berkitmek boýunça Parlamentara dialogy» atly maslahatyň «Gender zorlugynyň öňüni almak – durnukly ösüşiň şerti hökmünde» atly 3-nji mejlisi geçirildi.

Türkmenistanyň Mejlisiniň Adam hukuklaryny we azatlyklaryny goramak baradaky komitetiniň agzasy M.Diwanowanyň alyp barmagynda geçirilen 3-nji mejlisde Gyrgyz Respublikasynyň Parlamentiniň agzasy, Kazyýet-hukuk meseleleri, hukuk tertibi, jenaýatçylyga we korrupsiýa garşy göreşmek baradaky komitetiniň başlygy Bolotbek Borbiýew, Türkiýe Respublikasynyň Parlamentiniň agzasy Ýusuf Ahlatçy, Özbegistan Respublikasynyň Senatynyň Ýaşlar, zenanlar, medeniýet we sport meseleleri baradaky komitetiniň başlygy Orzigul Kozihonowa çykyş etdiler.

Bolotbek Borbiýew – Gyrgyz Respublikasynyň Parlamentiniň agzasy, Kazyýet-hukuk meseleleri, hukuk tertibi, jenaýatçylyga we korrupsiýa garşy göreşmek baradaky komitetiniň başlygy:

 Bolotbek Borkiýew öz çykyşynda türkmen tarapyna mähirli kabul edilendigi üçin hem-de şeýle möhüm parlamentara dialoga gatnaşmaga we bu ähmiýetli meýdançada çykyş etmäge döredilen mümkinçilik üçin minnetdarlygyny beýan etdi. 

Gyrgyz Respublikasynyň CEDAW Konwensiýasyny 1997-nji ýylda tassyklandygyny we şondan bäri ony zenanlaryň hukuklaryny goramak boýunça halkara standartlaryň binýady hökmünde kabul edýändigini, döwlet dolandyryş ulgamlarynda zenanlaryň gatnaşygynyň ýokary bolmagynyň döwlet institutlarynyň has açyk, netijeli we inklýuziw bolmagyna getirýändigini belledi. 

Zenanlaryň hukuklarynyň goralmagynyň diňe bir halkara borçnama däl-de, eýsem, durnukly ösüşiň we jemgyýetçilik abadançylygynyň esasy bolup durýandygyna ünsi çekmek bilen, şu günki dialogyň hyzmatdaşlygy giňeltmäge we täze mümkinçilikleri döretmäge uly ýardam etjekdigine ynam bildirdi.

Ýusuf Ahlatçy – Türkiýe Respublikasynyň Parlamentiniň agzasy: 

Ýusuf Ahlatçy Türkmenistanyň paýtagty Aşgabat şäherinde geçirilýän şu günki Parlamentara dialogyň halkara ähmiýetini bellemek bilen, onda çykyş etmäge döredilen mümkinçilik üçin hoşallygyny beýan etdi.

Zenanlaryň hukuklarynyň güýçlendirilmeginiň we mümkinçilikleriniň deňliginiň üpjün edilmeginiň jemgyýetiň abadançylygy üçin esasy zerurlykdygyny aýdyp, bu ugurdaky kanunçylyk binýadyny pugtalandyrmagyň, halkara tejribäniň öwrenilmeginiň, özara pikir alyşmalaryň ähmiýetine ünsi çekdi hem-de Türkiýäniň milli tejribesi bilen tanyşdyrdy. 

Aşgabatda geçirilýän halkara maslahatyň ýurtlaryň bu ugurdaky milli  kanunçylygyny halkara ülňülere laýyk getirmek boýunça tejribe alyşmak üçin taryhy mümkinçilikdigini belledi. 

Orzigul Kozihonowa – Özbegistan Respublikasynyň Senatynyň Ýaşlar, zenanlar, medeniýet we sport meseleleri baradaky komitetiniň başlygy: 

Orzigul Kozihonowa öz çykyşynda şeýle dialoglaryň sebitde hyzmatdaşlygy berkitmäge, giňişleýin pikir alyşmalary guramaga hem-de degişli teklipleri we maslahatlary taýýarlamaga ýardam berjekdigine ynam bildirdi.

Häzirki döwürde gender deňligini üpjün etmegiň we zenanlaryň hukuklaryny goramagyň halkara jemgyýetçiliginiň öňünde durýan ileri tutulýan wezipeleriň biridigini, şeýlelikde, gender zorlugyna garşy göreşiň diňe bir sosial däl, eýsem, hukuk we syýasy ähmiýetli mesele bolup durýandygyny belledi.

Özbegistanda zenanlaryň mertebesini ýokarlandyrmak, olaryň hukuklaryny ygtybarly üpjün etmek, zenanlary we çagalary zorlukdan goramak, bu ugurda milli kanunçylygy tapgyrlaýyn kämilleşdirmek boýunça alnyp barylýan işler bilen tanyşdyrdy. Şeýle hem gender zorlugyna garşy göreşmekde toplumlaýyn çemeleşmeleriň zerurlygy, bu işde parlamentleriň eýeleýän möhüm orny barada durup geçdi.

«Gender deňligini ilerletmek: gender deňligi we gender zorlugyna garşy göreşmekde kanunçylyk esaslaryny berkitmek boýunça Parlamentara dialogy» atly maslahatyň «Tassyklamakdan durmuşa geçirmäge: Parlamentariler hasabatlylygyň binagäri hökmünde-ýetilen sepgitler we öňde duran wezipeler» atly 2-nji mejlisi geçirildi.

BMG-niň Ilat Gaznasynyň Gazagystandaky wekili, Türkmenistan we Gyrgyz Respublikasy boýunça ýurt direktory Çinwe Ogbonnanyň alyp barmagynda geçirilen 2-nji mejlisde Gruziýanyň Parlamentiniň agzasy Eka Sepaşwili, Demirgazyk Makedoniýanyň Parlamentiniň agzasy, zenanlar we erkekler üçin deň mümkinçilikler komitetiniň agzasy Lidiýa Petkoska, Täjigistan Respublikasynyň Parlamentiniň agzasy, halkara gatnaşyklary, jemgyýetçilik birleşikleri we maglumat baradaky komitetiniň başlygynyň orunbasary Suraýo Dustmurodzoda çykyş etdiler.

Eka Sepaşwili – Gruziýanyň Parlamentiniň agzasy:

Eka Sepaşwili öz çykyşynda Gruziýada gender deňligi babatda amala aşyrylýan işleri bellemek bilen, ähli ýurtlarda bu ugurda giň gerimli tagallalaryň edilýändigini hem-de gender deňligini üpjün etmek we jemgyýetiň ösüşi üçin bilim, saglyk we ykdysadyýet ýaly ugurlaryň örän möhümdigini belledi. Gruziýanyň zenanlaryň meselelerine degişli ähli halkara konwensiýalara goşulandygy, ýurduň Parlamentinde zenanlar we çagalar boýunça täze komitetiň döredilendigi,  terminologiýa giňişleýin täzeden seredilmeginiň kanunçylyk özgertmeleriniň möhüm ugry bolup durýandygy, şunuň bilen baglylykda, kanunçylyga zenanlar bilen erkekleriň deňligini takyk beýan edýän düşünjeleriň girizilendigi barada durup geçdi. 

Lidiýa Petkoska – Demirgazyk Makedoniýanyň Parlamentiniň agzasy, Zenanlar we erkekler üçin deň mümkinçilikler komitetiniň agzasy:

Lidiýa Petkoska öz çykyşynda ýurdunda geçirilen soňky parlament saýlawlarynda zenanlaryň jemgyýetdäki ornunyň ep-esli ýokarlanandygy, zenanlaryň deňligi ugrunda çykyş edýän resmi däl meýdança bolup durýan zenan parlamentarileriň klubunyň döredilendigi barada aýtdy.

Şu günki halkara maslahatyň güneşli türkmen ülkesi, şeýle hem Türkmenistanyň, sebit ýurtlarynyň kanun çykaryjylyk we parlament işi bilen tanyşmaga, tejribe alyşmaga amatly meýdança bolup çykyş edýändigini belledi.

Suraýo Dustmurodzoda – Täjigistan Respublikasynyň Parlamentiniň agzasy, halkara gatnaşyklary, jemgyýetçilik birleşikleri we maglumat baradaky komitetiniň başlygynyň orunbasary: 

Suraýo Dustmurodzoda öz çykyşynda Täjigistanda gender deňligini üpjün etmegiň kanunçylyk binýadyny pugtalandyrmak boýunça alnyp barylýan işler barada durup geçdi. Şeýle hem zenanlaryň ýurduň syýasy-jemgyýetçilik durmuşynda eýeleýän orny, ykdysadyýetiň dürli pudaklaryna gatnaşmagy bilen bagly mysallar arkaly tanyşdyrdy.

Şu günki maslahatyň bu ugurdaky kanunçylygy kämilleşdirmekde milli tejribeler bilen tanyşmaga, tejribe alyşmaga giň mümkinçilikleri döredendigini belledi.

Türkmenistanyň Mejlisi bilen Birleşen Milletler Guramasynyň Ilat Gaznasynyň (UNFPA)  bilelikde geçirýän «Gender deňligini ilerletmek: gender deňligi we gender zorlugyna garşy göreşmekde kanunçylyk esaslaryny berkitmek boýunça Parlamentara dialogy» atly maslahatynyň «Gender deňligini hem-de zenanlaryň hukuklaryny ilerletmekde halkara kanunçylyk kadalarynyň esaslary we olaryň ýerine ýetirilmeginde parlamentleriň orny» atly 1-nji mejlisi geçirildi.

Maslahatyň 1-nji mejlisinde BMG-niň Adam hukuklary baradaky Ýokary komissarynyň müdirliginiň wekili, CEDAW Komitetiniň agzasy Mariann Mikko çykyş etdi. Ol öz çykyşynda ýokary derejede geçirilýän maslahatda özara tejribe alyşmak arkaly, gender deňligini ilerletmekde täze mümkinçilikleri döretmek, zenanlaryň hukuklaryny goramak babatynda halkara kanunçylyk kadalaryny kämilleşdirmek, hemmeleriň deňhukuklylygyny ykrar edýän halkara ylalaşyklaryň ornuny has hem pugtalandyrmak, şeýle hem zenanlaryň jemgyýetiň ähli ugurlaryna gatnaşmagy boýunça bilelikdäki tagallalar barada giňişleýin belläp geçdi.

Şeýle-de maslahata gatnaşyjylar gender deňligini üpjün etmegiň halkara hukuk binýady hem-de ony ýerine ýetirmekde we kämilleşdirmekde parlamentara hyzmatdaşlygyň orny barada özara pikir alyşdylar.

Türkmenistanyň Mejlisiniň we Birleşen Milletler Guramasynyň Ilat Gaznasynyň (UNFPA)  bilelikde guramagynda «Gender deňligini ilerletmek: gender deňligi we gender zorlugyna garşy göreşmekde kanunçylyk esaslaryny berkitmek boýunça Parlamentara dialogy» atly maslahatyň açylyş dabarasy geçirildi. 

Maslahatyň açylyş dabarasyna Türkmenistanyň Mejlisiniň Başlygy D.Gulmanowa, Gündogar Ýewropa we Merkezi Aziýa sebiti boýunça BMG-niň Ilat Gaznasynyň sebitleýin direktory Florense Bauer, Ýaponiýanyň Türkmenistandaky Adatdan Daşary we Doly ygtyýarly Ilçisi Sasaki Hirosi, BMG-niň Ilat Gaznasynyň Gazagystandaky wekili, Türkmenistan we Gyrgyz Respublikasy boýunça ýurt direktory Çinwe Ogbonna, Ilat we ösüş boýunça parlamentarileriň Aziýa forumynyň ýerine ýetiriji direktory Farruh Usmonow, BMG-niň Adam hukuklary baradaky Ýokary komissarynyň müdirliginiň wekili, CEDAW Komitetiniň agzasy Mariann Mikko, Gruziýanyň, Demirgazyk Makedoniýanyň, Täjigistanyň, Ermenistanyň, Gyrgyz Respublikasynyň, Türkiýäniň, Özbegistanyň, Pakistanyň parlamentleriniň wekilleri, şeýle hem  Mejlisiň deputatlary, Türkmenistanyň Daşary işler, Adalat, Içeri işler, Saglygy goraýyş we derman senagaty, Bilim ministrlikleriniň, Baş prokuraturanyň, Döwlet, hukuk we demokratiýa institutynyň, Adam hukuklary boýunça ygtyýarly wekiliň – Adalatçynyň diwanynyň, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri, professor-mugallymlar we talyp ýaşlar gatnaşdylar. 

Maslahatyň açylyş dabarasynda Türkmenistanyň Mejlisiniň Başlygy D.Gulmanowa, Gündogar Ýewropa we Merkezi Aziýa sebiti boýunça BMG-niň Ilat Gaznasynyň sebitleýin direktory Florense Bauer, Ýaponiýanyň Türkmenistandaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly Ilçisi Sasaki Hirosi, Malaýziýanyň ösümlik we sarp edijilik baradaky ministri, Ilat we ösüş boýunça parlamentarileriň Aziýa forumynyň zenanlaryň mümkinçiliklerini ýokarlandyrmak we gender deňligi baradaky hereket edýän komitetiniň başlygy Dr. Noraýni Ahmad çykyş etdiler.

Dünýägözel Gulmanowa – Türkmenistanyň Mejlisiniň Başlygy:

Milli Parlamentiň Başlygy ilki bilen, häzirki zamanyň iň möhüm ugurlarynyň birine – gender deňligini üpjün etmek üçin kanunçylyk binýadyny berkitmäge bagyşlanan bilelikdäki Parlamentara maslahata gatnaşýandyklary üçin myhmanlara Türkmenistanyň Mejlisiniň adyndan köp sagbolsun aýtdy. Bu halkara maslahatyň Türkmenistanyň gender deňligini üpjün etmekde gazanan oňyn tejribesini paýlaşmak we täze tejribeleri öwrenmek, öňe sürülýän başlangyçlary hem-de bu ugurda hyzmatdaşlygy ösdürmegiň, tagallalary birleşdirmegiň meselelerini ara alyp maslahatlaşmak üçin ähmiýetli meýdança bolup hyzmat etjekdigine ynam bildirdi. 

D.Gulmanowanyň çykyşynda belleýşi ýaly, hormatly Prezidentimiz Serdar Berdimuhamedowyň baştutanlygynda Türkmenistanda zenanlaryň hukuklaryny we bähbitlerini goramak, olaryň ýurdumyzyň jemgyýetçilik-syýasy durmuşynda tutýan ornuny ýokarlandyrmak boýunça netijeli işler alnyp barylýar. Ýurdumyzyň bu ugurdaky kanunçylygy milli ýörelgelere we halkara hukugyň umumy ykrar edilen kadalaryna laýyklykda yzygiderli kämilleşdirilýär.

Hemişelik Bitaraplyk hukuk ýagdaýy BMG-niň Baş Assambleýasynyň Kararnamalary esasynda üç gezek ykrar edilen Türkmenistan dünýäniň abraýly halkara guramalary, şol sanda Milletler Bileleşigi we onuň düzüm birlikleri bilen gender deňligi babatda netijeli hyzmatdaşlyk gatnaşyklaryny yzygiderli ösdürýär. 

Türkmenistan Zenanlara garşy kemsitmeleriň ähli görnüşlerini ýok etmek baradaky konwensiýa gatnaşýar we BMG-niň 2030-njy ýyla çenli döwür üçin Durnukly ösüş maksatlarynyň «Gender deňligi» atly 5-nji maksadyny durmuşa geçirmek boýunça netijeli iş alyp barýar.

Ýurdumyzyň Birleşen Milletler Guramasy bilen netijeli gatnaşyklarynda gender deňligi babatda BMG-niň Ilat gaznasy we Ösüş maksatnamasy bilen hyzmatdaşlyga aýratyn ähmiýet berilýär. Türkmenistanyň Mejlisi bilen Birleşen Milletler Guramasynyň Ilat Gaznasynyň arasynda 2026-2027-nji ýyllar üçin «Gender deňligini kanunçylykda ilerletmek üçin ulgamy we gurallary pugtalandyrmaga ýardam etmek» boýunça gol çekilen Iş meýilnamasyna laýyklykda, gender deňligini üpjün etmek, kanunçylygy kämilleşdirmek, maşgala we ýaşlary goldamak, enäniň we çaganyň saglygyny goramak bilen bagly işler alnyp barylýar. Bu işler Türkmenistanda zenanlaryň jemgyýetçilik we döwlet durmuşyndaky işjeňligini artdyrmaga gönükdirilen umumy strategiýanyň bir bölegidir.

Şeýle hem Türkmenistanda gender deňligi boýunça 2021–2025-nji ýyllar üçin Hereketleriň milli meýilnamasy boýunça toplumlaýyn işler üstünlikli durmuşa geçirildi. Türkmenistanyň 2024–2028-nji ýyllar üçin BMG-niň Ilat we ösüş boýunça komissiýasynyň agzalygyna saýlanmagy ýurdumyzyň gender deňligini üpjün etmek boýunça tagallalarynyň halkara bileleşiginde giňden ykrar edilýändiginiň aýdyň subutnamasy bolup durýar. Munuň özi ýurdumyza zenanlaryň jemgyýetdäki ornuny pugtalandyrmak, olaryň bilim, saglyk we ykdysady mümkinçiliklerini giňeltmek bilen bagly halkara hyzmatdaşlygyny has-da ösdürmäge giň mümkinçilikleri döredýär.

Ýurdumyzda bu ugra degişli maslahatlar we çäreler yzygiderli geçirilýär. Munuň aýdyň mysaly hökmünde 2025-nji ýylyň 10-njy dekabrynda «Awaza» milli syýahatçylyk zolagynda «Häzirki zaman jemgyýetinde zenanlaryň orny: Durnukly ösüş maksatlaryna ýetmek ugrunda halkara hyzmatdaşlygy ösdürmek» atly halkara maslahatyň geçirilmegi we onuň netijeleri boýunça durnukly ösüşde zenanlaryň ornuna degişli Jemleýji resminamanyň kabul edilmegi bellärliklidir.

Türkmenistan sebitde we bütin dünýäde zenan parlamentarileriň arasynda hyzmatdaşlyk gatnaşyklarynyň pugtalandyrylmagyna, Zenanlar dialogynyň ösdürilmegine uly ähmiýet berýär. Ýurdumyzyň başlangyjy bilen Merkezi Aziýa ýurtlarynyň zenanlarynyň Dialogynyň döredilmegi hem muňa aýdyň şaýatlyk edýär.

Ýurdumyzda zenanlaryň hukuklaryny, bähbitlerini, eneligi we çagalygy goramak, maşgalany goldamak boýunça hem toplumlaýyn çäreler alnyp barylýar. Bu ugurda durmuşa geçirilýän işlere dünýä jemgyýetçiligi tarapyndan ýokary baha berilýär.

Zenanlara jemgyýetiň we maşgala ojagynyň mukaddesligi, mertebesi, durmuşyň gözelligi hökmünde uly hormat-sarpa bilen garamak şöhratly geçmişli, täze Galkynyş eýýamly türkmen halkynyň milli däbine öwrüldi. Hut şonuň üçin hem ýurdumyzda zenanlaryň döwlet dolandyryşynda, ylym-bilimde, saglygy goraýyşda, medeniýetde, sportda, telekeçilikde we beýleki pudaklarda geçirilýän işlere deňhukukly gatnaşmaklary üçin ähli mümkinçilikler döredilýär. Eneligi we çagalygy goramak, maşgala mukaddesligini aýawly saklamak hem-de zenan mertebesini belentde tutmak boýunça giň gerimli döwlet maksatnamalary üstünlikli durmuşa geçirilýär. Bu ugurda kanunçylyk binýadynyň kämilleşdirilmegine, halkara hyzmatdaşlygyň pugtalandyrylmagyna uly ähmiýet berilýär. 

Türkmenistanda gender deňligini üpjün etmegiň hukuk binýady ýurdumyzyň Konstitusiýasyna esaslanýar. Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistanyň Zähmet, Maşgala, Ilaty durmuş taýdan goramak hakynda, Jenaýat, Administratiw hukuk bozulmalary hakynda kodekslerinde we beýleki kanunlarynda gender deňligini üpjün etmegiň hukuk esaslary, zenanlaryň hukuklary babatda birnäçe durmuş kadalary hem-de ýeňillikleri göz öňünde tutulýar. 

Gender deňligi boýunça hukuklaryň deň agramlylygyny üpjün etmek maksady bilen, «Aýallaryň we erkekleriň deň hukuklarynyň we deň mümkinçilikleriniň üpjün edilmeginiň döwlet kepillikleri hakynda» Türkmenistanyň Kanuny yzygiderli kämilleşdirilýär. 

Munuň özi hormatly Prezidentimiz Serdar Berdimuhamedowyň Türkmenistany ösüşleriň täze belentliklere çykarmaga gönükdirilen maksatnamalaýyn özgertmeleriniň üstünlikli durmuşa geçirilmegine ýurdumyzyň zenanlarynyň işjeň gatnaşýandyklaryna, olaryň ýurdumyzyň syýasy-jemgyýetçilik durmuşyndaky ornunyň barha ýokarlanýandygyna şaýatlyk edýär.

Florense Bauer – Gündogar Ýewropa we Merkezi Aziýa sebiti boýunça BMG-niň Ilat Gaznasynyň sebitleýin direktory:

Çykyşynda şu günki bilelikdäki maslahatyň ýokary guramaçylyk derejede geçirilmeginde döredilen mümkinçilik üçin Türkmenistanyň hormatly Prezidenti Serdar Berdimuhamedowa hem-de türkmen halkynyň Milli Lideri, Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň Başlygy Gurbanguly Berdimuhamedowa sagbolsunlaryny beýan etdi. Şu möhüm dialogyň geçirilmeginde hem-de 2026 – 2030-njy ýyllar üçin Gender deňligi boýunça Milli hereketler meýilnamasynyň taslamasyny taýýarlamakda Türkmenistanyň uly tagallalary edendigini, öňdebaryjy tejribäni görkezendigini belledi. 

Gender deňligini ilerletmegiň diňe bir jemgyýetçilik borjy bolman, eýsem, hemmeleriň ymtylýan ählitaraplaýyn, durnukly jemgyýeti gurmagyň esasy şertidigi barada aýtmak bilen, bu ugurda milli kanunçylygyň möhüm orna eýedigi barada nygtady.

UNFPA-nyň döwletler bilen hyzmatdaşlykda halkara borçnamalaryň we milli kanunlaryň utgaşdyrylmagyna ýardam edýändigini belläp, iki gün dowam etjek bu maslahatyň Gündogar Ýewropa we Merkezi Aziýa sebitinde demografik durnuklylygyň pugtalandyrylmagyna, nesil saglygyny goramaga we gender deňligini üpjün etmek ugrunda alnyp barylýan işleriň kanunçylyk hukuk binýadynyň kämilleşmegine goşant goşjak möhüm platforma boljakdygyna ynam bildirdi.

Sasaki Hirosi – Ýaponiýanyň Türkmenistandaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly Ilçisi: 

Çykyşynda zenanlaryň hukuklaryny ilerletmek we gender deňligini üpjün etmek ýaly möhüm tema bagyşlanyp geçirilýän şu maslahata gatnaşmagyň özi üçin uly mertebedigini aýtdy.

Zenanlaryň hukuklarynyň üpjün edilmeginiň adam hukuklarynyň özeninde durýandygyny we durnukly ösüşiň esasy şertidigini bellemek bilen, bu dialogyň çäklerinde bellenip geçilýän üç sany ugruň örän uly ähmiýete eýedigine ünsi çekdi. Birinjiden, milli kanunçylyklary halkara kadalara laýyk getirmegiň möhümdigini belledi. Zenanlara garşy kemsitmelere ýol bermezlik baradaky konwensiýanyň agzasy bolmak bilen, Ýaponiýanyň halkara maslahatlara laýyklykda, öz hukuk binýadyny kämilleşdirmek boýunça degişli işleri alyp barýandygy barada aýtdy. Ikinjiden, tejribe alyşmagyň ähmiýetini belledi. Şu günki geçirilýän dialogyň ýurtlaryň diňe bir üstünliklerini däl, eýsem, kynçylyklaryny hem paýlaşyp biljek platformalaryň amaly we netijeli çözgütleri tapmakda örän ähmiýetlidigini nygtady. Üçünjiden, öňde durýan wezipeleri durmuşa geçirmekde ýüze çykýan bökdençlikleri aradan aýyrmagyň usullaryna ünsi çekdi. Ýaponiýada institusional ulgamlary hem-de olaryň işleýiş usullaryny kämilleşdirmek boýunça alnyp barylýan işler barada durup geçdi. 

Dr. Noraýni Ahmad – Malaýziýanyň ösümlik we sarp edijilik baradaky ministri, Ilat we ösüş boýunça parlamentarileriň Aziýa forumynyň zenanlaryň mümkinçiliklerini ýokarlandyrmak we gender deňligi baradaky hereket edýän komitetiniň başlygy:

Wideoýüzlenmesinde bu möhüm maslahatyň ilatyň iň wajyp meselelerine, esasan hem, zenanlaryň hukuklaryny we mümkinçiliklerini giňeltmäge hem-de gender deňligini üpjün etmek we zenanlaryň döwlet dolandyryşyndaky ornuny giňeltmek baradaky meselelere bagyşlanýandygyny, gender deňliginiň diňe bir sebit üçin däl, eýsem, ähli medeniýetler we ösüş tapgyrlar üçin umumy ileri tutulýan ugurdygyny belledi.

2030-njy ýyla çenli Durnukly Ösüş Maksatlarynyň (DÖM) 5-nji maksadyna ýetmek baradaky borçnamalaryň berjaý edilmeginiň, gender deňligine ýetilmeginiň parahat, gülläp ösýän we durnukly jemgyýetleri gurmak üçin örän wajypdygyna ünsi çekdi. 

Gender deňliginiň her bir adamyň ösmäge çalyşýan mümkinçilikleriniň jyns boýunça däl-de, zehin we tagalla boýunça kesgitlenýän jemgyýeti gurmakda wajyplygyny bellemek bilen, şu günki maslahatyň iň gowy tejribeleri alyşmakda, hyzmatdaşlygy güýçlendirmekde we durnukly ösüş ugrundaky umumy borçnamalary kämilleşdirmekde möhüm platformadygyny nygtady. 

Bilelikdäki maslahat öz işini dürli ugurlar boýunça mejlislerde dowam etdirer.

Şu gün Aşgabat şäherinde Türkmenistanyň Mejlisi bilen Birleşen Milletler Guramasynyň Ilat Gaznasynyň (UNFPA) bilelikde geçirýän «Gender deňligini ilerletmek: gender deňligi we gender zorlugyna garşy göreşmekde kanunçylyk esaslaryny berkitmek boýunça Parlamentara dialogy» atly maslahat öz işine başlady.

Maslahatda parlamentariler gender deňligini ilerletmek ulgamynda döwlet syýasatyny durmuşa geçirmek, gender zorlugynyň öňüni almak we oňa garşy göreşmek, halkara hukugyň umumy ykrar edilen kadalarynyň milli kanunçylykda beýan edilmegi we gender aýratynlyklary göz öňünde tutýan inklýuziw kanunlar, durmuş taýdan goraglylyk we jogapkärçilik ulgamlaryny işläp düzmek we durmuşa geçirmek barada pikir alşarlar. 

Şu gün ýurdumyzda hormatly Prezidentimiz Serdar Berdimuhamedowyň gatnaşmagynda ählihalk bag ekmek dabarasy geçirildi. Asylly däbe öwrülen bu giň gerimli ekologiýa çäresi Watanymyzy bagy-bossanlyga öwürmek ugrundaky maksatlary ilerletmäge, jemgyýetde ekologik medeniýeti kemala getirmäge ýardam berýär.

Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe türkmen halkynyň Milli Lideri, Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň Başlygy Gahryman Arkadagymyzyň asylly başlangyçlaryny dowam etdirýän hormatly Prezidentimiziň baştutanlygynda ýurdumyzda ekologik abadançylygy üpjün etmäge, durnukly tebigy gurşawy kemala getirmäge gönükdirilen Milli tokaý maksatnamasy durmuşa geçirilýär. Şunda tokaý zolaklarynyň çäkleriniň giňeldilmegine, tebigatyň biologik dürlüliginiň goralyp saklanylmagyna möhüm ähmiýet berilýär. Türkmen halky asyrlaryň dowamynda tebigata aýawly çemeleşmegiň we onuň bilen sazlaşykly ýaşamagyň özboluşly ýörelgelerini kemala getiripdir. Hormatly Prezidentimiziň üstünlikli amala aşyrýan ekologiýa syýasaty şu asylly ýörelgelere esaslanýar. Şu gezekki çäre hem pederlerimiziň däp-dessurlarynyň mynasyp dowam etdirilýändiginiň aýdyň güwäsidir.

...Ir bilen dabaranyň geçirilýän ýerinde baýramçylyk ýagdaýy emele geldi. Dabara gatnaşyjylaryň hatarynda Mejlisiň Başlygy, Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasarlary, harby we hukuk goraýjy edaralaryň, ministrlikleriň, pudaklaýyn dolandyryş edaralarynyň, daşary döwletleriň we halkara guramalaryň ýurdumyzdaky wekilhanalarynyň ýolbaşçylarydyr wekilleri, halk köpçüligi bar.

Hormatly Prezidentimiz ählihalk bag ekmek dabarasynyň geçirilýän ýerine — paýtagtymyzyň günorta künjegine geldi. Dabara gatnaşyjylar döwlet Baştutanymyzy mähirli mübäreklediler. Ýurdumyzyň sungat ussatlarynyň çykyşlary çärä aýratyn öwüşgin çaýdy.

Hormatly Prezidentimiz dabara gatnaşyjylary mähirli mübärekläp, bag ekmek üçin ýörite taýýarlanylan ýere bardy. Bu ýerde ýaş nesliň wekili Arkadagly Gahryman Serdarymyzdan bag ekmek dabarasyna badalga bermegini haýyş edip ýüzlendi.

Hormatly Prezidentimiz Serdar Berdimuhamedow bag nahalyny oturdyp, ählihalk bag ekmek dabarasyna badalga berdi. Döwlet Baştutanymyzyň ýurdumyzy bagy-bossanlyga öwürmäge gönükdirilen bu giň gerimli çärä gatnaşmagy onuň ähmiýetini has-da artdyrdy hem-de halkymyzyň milli däpleriniň dowamata atarylýandygyny aýdyň görkezdi.

Dabara gatnaşyjylaryň ählisi Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň göreldesine eýerip, bag nahallaryny ekmäge girişdiler. Dagyň sergin howasy bu ýere ýygnananlaryň göwnüni göterip, ruhubelentligini artdyrdy.

Türkmenistany bagy-bossanlyga öwürmekde ylmy çemeleşmä aýratyn üns berilýär. Nahallaryň bu künjegiň toprak-howa şertleri nazara alnyp ekilmegi dag etegindäki giňişliklerde agaçlaryň birkemsiz ösmegini üpjün edýär. Şäherlerde, obalarda köpçülikleýin bag nahallarynyň oturdylmagy ýaşamak üçin amatly ekologik gurşawy döredýär. Soňky ýyllarda Diýarymyzyň ähli künjeklerinde bolşy ýaly, paýtagtymyzda we onuň töwereklerinde-de tokaý zolaklarynyň çäkleriniň barha giňeldilmegi bu asylly işe wajyp ähmiýet berilýändiginiň mysalydyr.

Köpçülikleýin bag ekmek çäresi ekologik abadançylygy üpjün etmek bilen bir hatarda, tebigatyň biodürlüligini gorap saklamakda-da möhüm ähmiýete eýedir. Halkymyzyň bu asylly işe jebislikde gatnaşmagy watansöýüjiligiň, ýurdumyzyň özboluşly tebigy gözelligine hormat goýmagyň, ata-babalarymyzyň daşky gurşaw bilen sazlaşykly ýaşamak ýörelgeleriniň häzirki nesiller tarapyndan mynasyp dowam etdirilýändiginiň aýdyň nyşanydyr.

Dabara gatnaşýan daşary ýurtly myhmanlar Türkmenistanda şeýle ekologiýa çäreleriniň yzygiderli geçirilmeginiň sebitde daşky gurşawyň durnuklylygyny üpjün etmekde nusgalykdygyny we howanyň üýtgemegine garşy göreşmek boýunça dünýä bileleşiginiň tagallalaryny birleşdirmäge uly goşant goşýandygyny bellediler. Dünýä medeniýetiniň gadymy ojaklarynyň biri bolan türkmen topragynyň tebigy şertleri, dag çeşmeleri, bereketli topragy, amatly howa gurşawy ýurduň ösümlik dünýäsini baýlaşdyryp, daýhançylyk däpleriniň ösüşiň täze derejesine çykmagyny üpjün edýär. Sahawatly türkmen topragy dünýäde iň gadymy ekerançylyk medeniýetiniň kemala gelen ýeri hasaplanýar. Taryhy maglumatlar ýurdumyzyň giň ýaýlalarynda gök-bakja ekinleriniň, miweli baglaryň ösdürilip ýetişdirilendigini tassyklaýar. Munuň özi milli daýhançylyk we bagbançylyk däpleriniň taryhynyň asyrlara uzap gidýändigini görkezýär.

Mälim bolşy ýaly, Türkmenistanyň döwlet syýasatynda daşky gurşawy goramaga, tebigy serişdelerden rejeli peýdalanmaga, howanyň üýtgemegi bilen baglanyşykly täsirleri peseltmäge gönükdirilen giň möçberli ekologiýa başlangyçlaryna uly orun berilýär. Bu ugurda BMG we beýleki iri halkara düzümler bilen hyzmatdaşlyk etmek ýurdumyzyň daşary syýasat strategiýasynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biridir.

...Çäräniň dowamynda hormatly Prezidentimiz Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň käbir orunbasarlary bilen söhbetdeş boldy.

Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň oba hojalyk toplumyna gözegçilik edýän orunbasary T.Atahallyýew tutuş ýurdumyzda ýaýbaňlandyrylan ählihalk bag ekmek dabarasynyň barşy barada hasabat berdi.

Döwlet Baştutanymyz bag nahallarynyň oturdylmagynyň ekologik ýagdaýy gowulandyrmakda möhüm ähmiýete eýedigini belläp, daşky gurşawy goramak, ýurdumyzy bagy-bossanlyga öwürmek, öňden oturdylan baglaryň idegini ýetirmek boýunça alnyp barylýan işleri hemişe gözegçilikde saklamagy tabşyrdy.

Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň paýtagtymyza gözegçilik edýän orunbasary B.Annamämmedow baş şäherimizi abadanlaşdyrmak, onuň çäklerinde arassaçylyk işlerini geçirmek babatda ýerine ýetirilýän çäreler, paýtagtymyzdaky gurluşyk işleri barada hasabat berdi.

Hormatly Prezidentimiz Aşgabady mundan beýläk-de ösdürmek we paýtagtymyzda arassaçylyk kadalaryny berjaý etmek babatda birnäçe görkezmeleri berdi.

Birleşen Milletler Guramasynyň daşky gurşaw boýunça Konwensiýalarynyň onlarçasyna goşulan Türkmenistanyň ýokary derejeli forumlarda öňe sürýän başlangyçlary halkara bileleşik tarapyndan giň goldawa eýe bolýar. Şolaryň hatarynda Aşgabatda BMG-niň Merkezi Aziýada howanyň üýtgemegi bilen bagly tehnologiýalar boýunça sebit merkezini döretmek, BMG-niň Suw strategiýasyny, BMG-niň Aral deňziniň sebiti üçin Ýörite maksatnamasyny işläp taýýarlamak, Aral meselesini BMG-niň işiniň aýratyn ugry hökmünde kesgitlemek, Hazar deňziniň ekologik abadançylygyny gorap saklamak boýunça başlangyçlar bar.

Häzirki wagtda paýtagtymyzyň töweregindäki dag eteklerinde arça agaçlary oturdylan meýdanlar ýylsaýyn giňeýär. Olar topragy berkidip, ýerasty suwlaryň ýokary galmagyny saklaýar hem-de sil suwlarynyň döremeginiň öňüni alýar. Şeýle-de arça agajy uglerod oksidiniň howadaky derejesini peseldip, howany tozandan arassalap, ýellerden goranmagyň tebigy serişdesi bolup durýar. Mundan başga-da, Aşgabadyň töwereginde emele gelen tokaý-seýilgäh zolagy bu ýerde howanyň gowulanmagyna ýardam edýär. Dag derelerinde, baýyrlyklarda, ýapgytlarda arça agaçlarynyň tokaýlyklary döredilip, olaryň sany eýýäm onlarça milliona ýetýär.

Hormatly Prezidentimiziň tagallalary bilen üstünlikli durmuşa geçirilýän şähergurluşyk maksatnamasynda hem ekologiýa meselesine möhüm ähmiýet berilýär. Sebitde deňi-taýy bolmadyk Arkadag şäheri munuň aýdyň mysalydyr. Şäherde sanly, maglumat-aragatnaşyk we «ýaşyl» tehnologiýalar giňden ornaşdyryldy, desgalaryň gurluşygynda bolsa ekologik taýdan arassa serişdeler ulanyldy. Arkadag şäherine “Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň sebitinde durnukly, “ýaşyl”, howa üçin oňaýly we innowasion çözgütli şäherleri ösdürmek” taslamasyna goşulandygy baradaky güwänamanyň berilmegi Türkmenistanyň dünýä jemgyýetçiligi bilen ekologiýa ýaly wajyp ugurdaky gatnaşyklarynyň netijeli häsiýete eýediginiň aýdyň beýanydyr.

...Çäräniň dowamynda bag nahallarynyň ekilmegi bilen bir hatarda, ozaldan bar bolan tokaý zolaklaryna ideg işleri hem geçirildi. Dabara gatnaşyjylar öňki ýyllarda ekilen agaçlaryň düýbüni ýumşatmak we suwarmak işlerini ýerine ýetirdiler. Döredijilik toparlarynyň Watanymyzy, täze taryhy döwürde amala aşyrylýan beýik işleri wasp edýän çykyşlary dabara gatnaşyjylaryň ruhubelentligini has-da artdyrdy.

Bag ekmek dabarasy tamamlanandan soňra, hormatly Prezidentimiz Serdar Berdimuhamedow çärä gatnaşyjylar bilen mähirli hoşlaşyp, bu ýerden ugrady.

Umuman, şu gezekki ählihalk bag ekmek dabarasynyň barşynda tutuş ýurdumyz boýunça agaç nahallarynyň 611 müň 962 düýbi ekildi. Şeýle hem seýilgähleri, tokaý zolaklaryny arassalamak, abadanlaşdyrmak işleri bilen birlikde, jemi 2 million 24 müň 240 düýp baga ideg etmek işleri geçirildi. Şeýlelikde, ählihalk bag ekmek dabarasy ata Watanymyzyň mukaddes Garaşsyzlygynyň şanly 35 ýyllygyna beslenýän “Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistan — bedew batly at-myradyň mekany” ýylynda ýurdumyzyň ekologik abadançylygy üpjün etmek boýunça ählumumy tagallalara goşýan mynasyp goşandynyň nobatdaky beýany boldy.

Habaryň resmi çeşmesi: (“Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi” web-saýty)

Şu gün ýurdumyzyň ähli künjeklerinde bolşy ýaly, Gahryman Arkadagymyzyň yhlasyndan binýat bolan Arkadag şäherinde-de ählihalk bag ekmek dabarasynyň ýazky möwsümine badalga berildi. Milli bahar baýramy — Halkara Nowruz gününiň giňden bellenilen günlerinde guralan asylly çärä türkmen halkynyň Milli Lideri, Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň Başlygy Gurbanguly Berdimuhamedowyň gatnaşmagy onuň ähmiýetini has-da artdyrdy.

Häzirki döwürde ösüşleriň belentliklerine tarap ynamly gadam urýan ýurdumyzyň çar künjeginde giň möçberli tokaý zolaklary, döwrebap seýilgähler döredilýär. Munuň özi Gahryman Arkadagymyz tarapyndan başy başlanyp, Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň baştutanlygynda üstünlikli amala aşyrylýan döwlet syýasatynyň esasy ugurlarynyň biridir.

...Ir bilen Gahryman Arkadagymyz “akylly” şäheriň çäklerinde ählihalk bag ekmek dabarasynyň geçirilýän ýerine geldi. Bu ýerde Milli Liderimiz mähirli garşylanyldy. Çäräniň dowamynda ýurdumyzyň medeniýet we sungat ussatlarynyň aýdym-sazly çykyşlarynyň ýaýbaňlandyrylmagy sogap işe gatnaşýanlaryň ruhuny has-da belende göterdi. Munuň özi giň möçberli çäreleriň medeni maksatnamasyna aýratyn üns berilýändiginiň beýanydyr. Sungat ussatlary hoş owazly aýdymlary bilen milli sungatymyzy ösdürmek ugrunda döredilýän şertler üçin Gahryman Arkadagymyza we Arkadagly Gahryman Serdarymyza çuňňur hoşallyklaryny beýan etdiler.

Diýarymyzda ählihalk bag ekmek dabarasynyň ýazky hem-de güýzki möwsümleriniň geçirilmegi asylly däbe öwrüldi. Munuň özi döwletimiziň ekologiýa syýasatynyň rowaçlyklara beslenýändigini görkezýär. Häzirki döwürde daşky gurşawy goramak, ýurdumyzyň tebigy serişdelerine aýawly çemeleşmek, ýakymly howa gurşawyny döretmek meselelerine döwlet derejesinde aýratyn ähmiýet berilýär.

Dabara gatnaşýan oglanjyk ajaýyp goşgy setirleriniň üsti bilen Gahryman Arkadagymyzdan ählihalk bag ekmek dabarasyna badalga bermegini haýyş etdi. Milli Liderimiz bag nahalyny oturdyp, sogap işe badalga berdi.

Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň Başlygynyň asylly işe körpe nesliň wekili bilen bilelikde badalga bermegi ýurdumyzda peder-perzent mekdebiniň asylly ýörelgeleriniň rowaçlanýandygynyň aýdyň beýanyna öwrüldi.

Gahryman Arkadagymyz sogap işe gatnaşýandygy üçin minnetdarlygyň nyşany hökmünde oňa sowgat gowşurdy.

Oglanjyk Milli Liderimizden özi bilen ýadygärlik surata düşmegini haýyş etdi. Hormatly Arkadagymyz oglanjygyň haýyşyny kanagatlandyryp, onuň bilen ýadygärlik surata düşdi we körpe nesilleriň alýan bilimi, oglanjygyň höwes edýän hünäri bilen gyzyklandy. Oglanjyk okuwyndan daşary, çeper döredijilik bilen meşgullanmaga, sanly ulgamyň täzeçil usullaryny özleşdirmäge höwes edýändigi barada gürrüň berdi.

Arkadag şäherinde ýaýbaňlandyrylan ählihalk bag ekmek dabarasyna gatnaşyjylar Gahryman Arkadagymyzyň göreldesine eýerip, agzybirlikde köpçülikleýin bag nahallaryny oturtdylar.

Häzirki döwürde ýurdumyzda Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň baştutanlygynda Diýarymyzyň ekologik ýagdaýy häzirki zaman talaplaryna doly laýyk gelýär. Şunda köpçülikleýin bag ekmek çäreleriniň yzygiderli geçirilmegi bu asylly işiň rowaçlyklara beslenýändigini görkezýär.

Bu ýerde Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň Başlygyna Arkadag şäheriniň gurluşygynyň ikinji tapgyrynda alnyp barylýan işler, şäheriň çäklerinde degişli ekologik derejäni saklamak, onuň çäklerinde arassaçylygy üpjün etmek boýunça edilýän giň möçberli tagallalar barada maglumat berildi.

Gahryman Arkadagymyz ekologiýa babatda köp sanly halkara güwänamalara mynasyp bolan “akylly” şäherde arassaçylyk we abadanlaşdyryş işleriniň yzygiderli häsiýete eýe bolmalydygyny belläp, bu ýerde ýokary ekologik derejäni üpjün etmek boýunça degişli düzümleriň sazlaşykly işiniň ýola goýulmagy babatda maslahatlaryny berdi. Şu gezekki ählihalk bag ekmek dabarasyna gatnaşyjylaryň yhlasly zähmeti esasynda hem bu ýerde bag nahallary oturdyldy.

Ýurdumyzda asylly däbe öwrülen bag nahallaryny ekmek boýunça geçirilýän çäreler täze seýilgähleriň, tokaý zolaklarynyň döredilmegine, türkmen topragynyň ösümlik dünýäsiniň baýlaşmagyna, amatly howa şertleriniň emele gelmegine ýardam berýär. Munuň özi ekologik howpsuzlygyň, ilatyň saglygynyň, abadançylygynyň möhüm şerti bolup durýar.

Milli Liderimiz dabara gatnaşýanlaryň bilelikdäki yhlasy netijesinde täze şäheriň ekologik ýagdaýynyň has-da ýokarlanmagyny üpjün edýän sogap işleriň geçirilmeginiň ähmiýetini nygtady. Şunda medeniýet we sungat ussatlarynyň milli gymmatlyklarymyzy, türkmen topragyny mynasyp derejede wasp etmekleriniň ähmiýetine üns berildi. Asyrlaryň dowamynda sungat ussatlary, bagşy-sazandalar halkymyzyň durmuşynda wajyp ähmiýeti bolan şanly wakalara özboluşly bezeg beripdirler. Bu ýörelgeleriň häzirki döwrüň ruhuna kybap dowam etdirilmegi asylly işlere özboluşly öwüşgin çaýýar.

“Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistan — bedew batly at-myradyň mekany” ýylynyň şanly wakalarynyň birine öwrülen ählihalk bag ekmek dabarasynda sungat ussatlarynyň çykyşlary has-da täsirli boldy. Meşhur estrada aýdymçylary joşgunly aýdym-sazlary bilen bagtyýar zamanamyzy we asylly işleri amala aşyrýan halkymyzyň döredijilikli zähmetini wasp etdiler. Olaryň çykyşlary ýurdumyzyň abadançylygynyň, halkymyzyň bagtyýarlygynyň, Gahryman Arkadagymyzyň hem-de Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň asylly işleriniň senasy bolup ýaňlandy.

Türkmen halkynyň Milli Lideri sungat ussatlarynyň çykyşlaryna minnetdarlygyň nyşany hökmünde olara toý serpaýlaryny gowşurdy. Gahryman Arkadagymyzyň adyndan dabaraly çykyşlara gatnaşyjylaryň ählisine, şol sanda körpe nesillere toý serpaýlarynyň gowşurylmagy ýatda galyjy pursatlara beslendi. Bagşy-sazandalar, tansçylar, beýleki dabara gatnaşyjylar gowşurylan toý serpaýlary hem-de süýjülikli sowgatlar üçin Gahryman Arkadagymyza tüýs ýürekden hoşallyklaryny beýan etdiler.

Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň Başlygy Gurbanguly Berdimuhamedow hemmelere alyp barýan asylly işlerinde üstünlikleri arzuw edip, bu ýerden ugrady.

Habaryň resmi çeşmesi: (“Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi” web-saýty)

Şu gün hormatly Prezidentimiz Serdar Berdimuhamedow sanly ulgam arkaly Ministrler Kabinetiniň nobatdaky mejlisini geçirdi. Onda döwlet durmuşyna degişli birnäçe meselelere seredildi.

Ilki bilen, Mejlisiň Başlygy D.Gulmanowa ýurdumyzyň kanunçylygyny kämilleşdirmek boýunça alnyp barylýan işler barada maglumat berdi.

Bellenilişi ýaly, häzirki wagtda Mejlisde adam hukuklaryny hem-de azatlyklaryny goramak, kärhanalarda, edaralarda, guramalarda buhgalterçilik hasaba alnyşyny we maliýe hasabatlylygyny döwrebaplaşdyrmak, önümçilik desgalarynyň howpsuzlyk derejesini ýokarlandyrmak, balyk gorlaryny we suwuň bioserişdelerini gorap saklamak, işiň aýry-aýry görnüşlerini ygtyýarlylandyrmakda ýüze çykýan gatnaşyklary düzgünleşdirmek, telekeçiligi ösdürmek, migrasiýa we gümrük gulluklarynyň işiniň netijeliligini ýokarlandyrmak bilen baglanyşykly hereket edýän kanunlara üýtgetmeleridir goşmaçalary girizmek boýunça işler alnyp barylýar.

Mejlisde Halkara Zähmet Guramasynyň Ýewropa we Merkezi Aziýa boýunça sebitleýin direktory bilen geçirilen duşuşygyň netijeleri barada aýdyldy. Mundan başga-da, milli parlamentiň wekilleri Birleşen Milletler Guramasynyň düzüm birlikleriniň ýurdumyzyň degişli döwlet edaralary bilen bilelikde guran okuw maslahatlaryna, duşuşyklaryna gatnaşdylar.

Hormatly Prezidentimiz ýurdumyzyň kanunçylygyny döwrüň talabyna görä kämilleşdirmek boýunça alnyp barylýan işleri dowam etdirmegiň möhümdigini belledi.

Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary H.Geldimyradow Türkmenistanyň daşary ykdysady işini mundan beýläk-de ösdürmek, şeýle hem ykdysady ugurly halkara guramalar, maliýe institutlary bilen hyzmatdaşlygy ilerletmek babatda geçirilýän işler barada hasabat berdi. Bellenilişi ýaly, bu ugurda alnyp barlan işleriň netijesinde, “Türkmenistanyň daşary ykdysady işini ösdürmegiň 2026 — 2030-njy

ýyllar üçin Döwlet maksatnamasynyň”, “Türkmenistanyň ykdysady ugurdaky halkara guramalar bilen hyzmatdaşlygyny ösdürmek boýunça 2026 — 2028-nji ýyllar üçin Hereketleriň meýilnamasynyň”, “Türkmenistanyň halkara maliýe institutlary bilen bilelikdäki işi hakynda 2026 — 2028-nji ýyllar üçin “Ýol kartasynyň” taslamalary taýýarlanyldy. Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutanymyzyň garamagyna bu resminamalaryň taslamalary hödürlenildi.

Hormatly Prezidentimiz hasabaty diňläp, ýurdumyzyň daşary ykdysady hyzmatdaşlygynyň gerimini giňeltmek boýunça netijeli işleriň amala aşyrylýandygyny belledi hem-de ony mundan beýläk-de ösdürmek maksady bilen taýýarlanylan resminamalary makullap, wise-premýere degişli işleri geçirmegi tabşyrdy.

Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary G.Agajanow türkmen halkynyň Milli Lideri, Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň Başlygy Gahryman Arkadagymyzyň Hytaý Halk Respublikasyna amala aşyran dostluk saparynyň çäklerinde ýurdumyzyň nebitgaz toplumynyň ýolbaşçylarynyň Hytaýyň Milli nebitgaz korporasiýasynyň (СNPC) ýolbaşçylary bilen geçiren duşuşyklarynyň netijeleri barada hasabat berdi. Nygtalyşy ýaly, olaryň dowamynda gaz pudagynda hyzmatdaşlygy netijeli dowam etdirmek hem-de ösdürmek bilen baglanyşykly meseleler ara alnyp maslahatlaşyldy. Şunuň bilen baglylykda, wise-premýer ýurdumyzyň gaz pudagyny has-da ösdürmek, onuň eksport mümkinçiliklerini giňeltmek, “Galkynyş” gaz käniniň dördünji tapgyryny özleşdirmek maksady bilen taýýarlanylan degişli resminamanyň taslamasyny döwlet Baştutanymyzyň garamagyna hödürledi hem-de bu möhüm taslamany durmuşa geçirmäge döredýän mümkinçilikleri üçin hormatly Prezidentimize we Gahryman Arkadagymyza tüýs ýürekden hoşallygyny beýan etdi.

Hormatly Prezidentimiz mejlise gatnaşyjylara ýüzlenip, ýakynda Milli Liderimiziň ýolbaşçylygyndaky ýurdumyzyň wekiliýetiniň Hytaý Halk Respublikasynda dostluk saparynda bolandygyny aýtdy hem-de bu saparynyň türkmen-hytaý hyzmatdaşlygyny ösdürmekde möhüm ähmiýetini belledi. Saparyň dowamynda netijeli duşuşyklar geçirilip, möhüm ylalaşyklar gazanyldy. Nebitgaz pudagyndaky hyzmatdaşlyk, hususan-da, “Galkynyş” gaz käniniň dördünji tapgyryny özleşdirmek boýunça hem gepleşikler geçirildi. Arkadagly Gahryman Serdarymyz bu taryhy taslamanyň amala aşyrylmagynyň ýurdumyzda tebigy gazyň çykarylyşyny has-da artdyrmaga, köp sanly täze iş orunlaryny döretmäge ýardam etjekdigini aýdyp, “Türkmengaz” döwlet konserniniň “Galkynyş” gaz käniniň dördünji tapgyryny özleşdirmegi hakynda Karara gol çekdi. Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutanymyz wise-premýere degişli tabşyryklary berdi.

Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary T.Atahallyýew ýurdumyzyň ekerançylyk meýdanlarynda dowam edýän möwsümleýin oba hojalyk işleri barada hasabat berdi.

Bellenilişi ýaly, bu işleriň çäklerinde bugdaý ekilen meýdanlarda mineral dökünler bilen iýmitlendirmek, ösüş suwuny tutmak işleri ýerine ýetirilýär. Azyklyk oba hojalyk ekinleriniň öndürilýän möçberini has-da artdyrmak we bu önümler bilen ilaty bolelin üpjün etmek barada öňde goýlan wezipelerden ugur alnyp, welaýatlarda ýeralma, gök-bakja ekinlerini ekmek, ekiş geçirilen ýerlerde ideg etmek işleri dowam edýär. Gowaça ekişini bellenen agrotehniki möhletlerde geçirmek maksady bilen, häzirki wagtda ekişde ulanyljak oba hojalyk tehnikalary, pagtaçy babadaýhanlar üçin gowaça tohumy möwsüme taýýar edildi. Şunuň bilen baglylykda, wise-premýer gowaça ekişine başlamagyň senesini belläp, oňa ak pata bermegi hormatly Prezidentimizden uly hormat bilen haýyş etdi.

Döwlet Baştutanymyz hasabaty diňläp, oba hojalyk pudagyny toplumlaýyn ösdürmegi we onuň işini kämilleşdirmegi dowam etdirmegi, bugdaý ekilen meýdanlarda ideg işlerini agrotehnikanyň kadalaryna laýyklykda alyp barmagy wise-premýere tabşyrdy. Arkadagly Gahryman Serdarymyz mejlise gatnaşyjylara ýüzlenip, gowaça ekişi möwsüminiň golaýlap gelýändigine ünsi çekdi. Hormatly Prezidentimiz bu möwsümiň pagtaçy babadaýhanlarymyzyň öňünde örän möhüm wezipeleri goýýandygyny belledi we ýurdumyzyň ähli welaýatlarynda 25-nji martda gowaça ekişine başlamaga ak pata berdi. Döwlet Baştutanymyz hormatly ýaşululardan gowaça ekişine “bismilla” bilen başlap bermeklerini haýyş edip, edermen pagtaçy babadaýhanlara, ähli oba hojalyk işgärlerine alyp barýan işlerinde uly üstünlikleri arzuw etdi.

Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary B.Annamämmedow gözegçilik edýän toplumynda, hususan-da, Senagat we gurluşyk önümçiligi ministrligi tarapyndan ýerine ýetirilýän işler barada hasabat berdi. Bellenilişi ýaly, häzirki wagtda ministrligiň öňünde goýlan önümçilik meýilnamalaryny üstünlikli ýerine ýetirmek, onuň garamagyndaky kärhanalaryň bökdençsiz işledilmegini gazanmak, ýurdumyzda ýaýbaňlandyrylan gurluşyklary we milli ykdysadyýetimiziň pudaklaryny, ilaty zerur bolan ýokary hilli gurluşyk serişdeleri bilen ýeterlik derejede üpjün etmek üçin zerur işler alnyp barylýar. Şunuň bilen baglylykda, wise-premýer hormatly Prezidentimiziň garamagyna degişli teklibi hödürledi.

Arkadagly Gahryman Serdarymyz hasabaty diňläp, gurluşyk we senagat toplumynda öndürilýän önümleriň möçberini artdyrmak boýunça alnyp barylýan işleri dowam etdirmegiň möhümdigini belledi. Döwlet Baştutanymyz hereket edýän sement zawodlaryny doly güýjünde işletmek bilen bagly taýýarlanylan teklibi makullap, wise-premýere bu ugurda degişli işleri geçirmegi tabşyrdy.

Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary N.Atagulyýew gözegçilik edýän toplumy tarapyndan alnyp barylýan işler barada hasabat berdi. Nygtalyşy ýaly, ýurdumyzyň içerki sarp ediş bazaryny azyk harytlary bilen doly üpjün etmek, olaryň bahalarynyň elýeterliligini saklamak, oba hojalyk we azyk senagaty kärhanalarynda önümçiligiň möçberini artdyrmak hem-de bu önümleri eksporta gönükdirmek boýunça zerur çäreler görülýär. Şunuň bilen baglylykda, wise-premýer bu ugurdaky işleri has-da kämilleşdirmek maksady bilen taýýarlanan teklibi döwlet Baştutanymyzyň garamagyna hödürledi.

Hormatly Prezidentimiz hasabaty diňläp, ýurdumyzda azyk bolçulygyny döretmek, azyk harytlarynyň üpjünçiligini has-da artdyrmak boýunça maksatnamalaýyn işleriň durmuşa geçirilýändigini belledi hem-de içerki sarp ediş bazaryny azyk harytlary bilen durnukly üpjün etmek maksady bilen taýýarlanylan teklibi makullap, wise-premýere degişli işleri geçirmegi tabşyrdy.

Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary B.Seýidowa “Turkmentravel — 2026” atly halkara syýahatçylyk sergisini we maslahaty geçirmek boýunça görülýän taýýarlyk işleri barada hasabat berdi.

Bellenilişi ýaly, sergini şu ýylyň aprel aýynda Aşgabat şäherinde geçirmek meýilleşdirilýär. Şeýle hem forumyň çäklerinde Bütindünýä Syýahatçylyk Guramasy tarapyndan okuw maslahatyny, “tegelek stoluň” başyndaky iş duşuşyklaryny, ylmy-amaly maslahaty geçirmek göz öňünde tutulýar. Häzirki wagtda foruma gatnaşmak isleýänleri hasaba almak işleri dowam edýär. Şunuň bilen baglylykda, wise-premýer döwlet Baştutanymyzyň garamagyna degişli teklibi hödürledi.

Hormatly Prezidentimiz hasabaty diňläp, ýurdumyzyň syýahatçylyk pudagyny ösdürmäge, bu ugurda halkara hyzmatdaşlygy berkitmäge uly ähmiýet berilýändigini belledi we wise-premýere paýtagtymyzda geçiriljek “Turkmentravel — 2026” atly halkara syýahatçylyk sergisine we maslahata gowy taýýarlyk görmek, ony ýokary derejede geçirmek babatda degişli tabşyryklary berdi.

Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary B.Mämmedow “Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistan — bedew batly at-myradyň mekany” ýylynda Bütindünýä saglyk güni mynasybetli ýurdumyzda bedenterbiýe-sport we sagdyn durmuş çärelerini geçirmek boýunça alnyp barylýan taýýarlyk işleri barada hasabat berdi.

Bellenilişi ýaly, jemgyýetimizde sagdyn durmuş ýörelgelerini işjeň ornaşdyrmak, ýaş nesli sport bilen meşgullanmaga giňden çekmek, ilatymyzyň saglygyny berkitmek, bedenterbiýäni we sporty wagyz etmek maksady bilen köpçülikleýin welosipedli ýörişler, bedenterbiýe-sport çäreleri guralar. Şunuň bilen birlikde, ýurdumyzyň welaýatlarynda, Aşgabat we Arkadag şäherlerinde 1 — 7-nji aprel aralygynda ylmy-amaly maslahatlary, wagyz-nesihat, bedenterbiýe-sport, sagdyn durmuş we medeni çärelerini, umumybilim berýän orta mekdepleriň okuwçylarynyň, ýokary hem-de orta hünär okuw mekdepleriniň talyplarynyň, edara-kärhanalaryň işgärleriniň, türgenleriň gatnaşmaklarynda sportuň dürli görnüşleri boýunça ýaryşlary, dabaraly sport çärelerini geçirmek meýilleşdirilýär.

Döwlet Baştutanymyz hasabaty diňläp, Bütindünýä saglyk gününiň jemgyýetimizde sagdyn durmuş ýörelgelerini işjeň ornaşdyrmakda, sporty ösdürmekde möhüm ähmiýetini belledi. Şunuň bilen baglylykda, hormatly Prezidentimiz wise-premýere Bütindünýä saglyk güni mynasybetli ýurdumyzda sport, sagdyn durmuş çärelerini, köpçülikleýin welosipedli ýörişleri ýokary derejede geçirmäge gowy taýýarlyk görmegi tabşyrdy.

Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary B.Annaýew aragatnaşyk pudagynyň maddy-tehniki binýadyny has-da pugtalandyrmak boýunça ýerine ýetirilýän işler barada hasabat berdi.

Bellenilişi ýaly, hormatly Prezidentimiziň ozal beren tabşyryklaryndan ugur alnyp, häzirki wagtda bu ulgama döwrebap tehnologiýalar ornaşdyrylýar, sanly ykdysadyýeti ösdürmek, aragatnaşyk hyzmatlarynyň hilini ýokarlandyrmak, internet ulgamynyň gerimini giňeltmek, halkara üstaşyr maglumat geçirijilik mümkinçiligini artdyrmak boýunça giň gerimli işler durmuşa geçirilýär. Şunuň bilen baglylykda, wise-premýer hormatly Prezidentimiziň garamagyna degişli teklipleri hödürledi.

Arkadagly Gahryman Serdarymyz hasabaty diňläp, ýurdumyzda aragatnaşyk pudagynyň maddy-tehniki binýadyny berkitmek, döwrebap tehnologiýalary giňden ornaşdyrmak boýunça netijeli işleriň alnyp barylýandygyny belledi. Döwlet Baştutanymyz aragatnaşyk pudagyny kämilleşdirmek we bu ugurdaky hyzmatlaryň hilini ýokarlandyrmak boýunça taýýarlanylan teklipleri makullap, wise-premýere degişli işleri geçirmegi tabşyrdy.

Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, daşary işler ministri R.Meredow türkmen halkynyň Milli Lideri, Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň Başlygy Gurbanguly Berdimuhamedowyň Hytaý Halk Respublikasyna dostluk saparynyň netijeleri barada hasabat berdi.

Bellenilişi ýaly, hormatly Prezidentimiziň alyp barýan daşary syýasatynda Hytaý Halk Respublikasy bilen hyzmatdaşlyk aýratyn orny eýeleýär. Gahryman Arkadagymyz köp ýyllaryň dowamynda HHR bilen syýasy-diplomatik, söwda-ykdysady, medeni-durmuş ugurlarynda gatnaşyklary ulgamlaýyn esasda ösdürmek boýunça uly işleri alyp barýar. Hormatly Prezidentimiz hem türkmen-hytaý gatnaşyklaryny has-da pugtalandyrmak ugrunda uly tagallalary edýär. Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistan bilen Hytaýyň arasyndaky hemmetaraplaýyn strategik hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de ösdürmek maksady bilen, şu ýylyň 17 — 19-njy marty aralygynda Gahryman Arkadagymyz Hytaý Halk Respublikasyna dostluk saparyny amala aşyrdy.

Saparyň dowamynda türkmen halkynyň Milli Lideri bilen HHR-iň Başlygy Si Szinpiniň arasynda giňişleýin resmi duşuşyk geçirildi. Onuň dowamynda taraplar iki ýurduň arasyndaky köpugurly hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de pugtalandyrmak, ony hil taýdan täze tapgyra çykarmak bilen bagly meseleleriň uly toplumyna seretdiler. Daşary syýasat we diplomatiýa ugurlarynda iki döwletiň özara ynanyşmaga, hormat goýmaga esaslanýan gatnaşyklary barada bellenildi. Hytaý tarapy Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplyk hukuk ýagdaýyny yzygiderli goldaýar. Öz gezeginde, Türkmenistan hem Hytaýyň öňe sürýän giň möçberli başlangyçlaryny doly goldaýar.

Ýurtlarymyz BMG-niň çäklerinde netijeli hyzmatdaşlygy alyp barýarlar. Hytaý tarapy Türkmenistanyň başlangyjy bilen BMG-niň Baş Assambleýasynyň kabul eden 29 sany Kararnamasynyň awtordaşlarynyň biri, Türkmenistan bolsa HHR-iň öňe süren 46 Kararnamasynyň awtordaşy bolup çykyş etdi. Şeýle hem gepleşikleriň dowamynda özara gyzyklanma bildirilýän sebit we halkara meseleler barada pikir alşyldy.

Ikitaraplaýyn söwda-ykdysady hyzmatdaşlykda uly tejribe toplandy. Şunda gaz pudagyndaky bilelikdäki işleriň nusgalyk derejesini bellemek bolar. Hytaý tarapy Türkmenistanda tebigy gazy çykarmak, ony harytlyk görnüşe getirmek we gazy ibermek ulgamlaryny döretmek boýunça giň möçberli işleri amala aşyrdy. Şunuň bilen baglylykda, “Galkynyş” gaz känini özleşdirmegiň täze tapgyry we gaz pudagynda hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de ösdürmek bilen baglanyşykly meseleler ara alnyp maslahatlaşyldy.

Ulag pudagy-da ikitaraplaýyn ileri tutulýan ugurlaryň biri bolup durýar. Taraplar bu ugurda gatnaşyklary has-da pugtalandyrmagy maksat edinýändiklerini tassykladylar. Häzirki wagtda ulag-logistika hyzmatdaşlygyny giňeltmek, hususan-da, Gündogar — Günbatar ulag geçelgesini ösdürmek üçin täze mümkinçilikleriň açylýandygyny nazara almak bilen, bu ulgamda gatnaşyklary mundan beýläk-de işjeňleşdirmek barada ylalaşyk gazanyldy.

Söwda ulgamynda ikitaraplaýyn haryt dolanyşygynyň möçberini artdyrmak üçin degişli işleri geçirmegiň möhümdigi aýdyldy. Oba hojalyk pudagynda hyzmatdaşlygy ösdürmek maksady bilen, pagta we beýleki oba hojalyk ekinlerini ösdürip ýetişdirmek boýunça iki ýurduň hünärmenleriniň arasynda tejribe alyşmagy ýola goýmak hakynda pikir alşyldy. Ynsanperwer ulgamdaky hyzmatdaşlygy pugtalandyrmak meselelerine hem üns berildi. Hususan-da, bilim we ylym ulgamlarynda hyzmatdaşlygy işjeňleşdirmek, bilelikdäki taslamalary durmuşa geçirmek barada bellenip geçildi.

Saparyň çäklerinde Gahryman Arkadagymyz Hytaýyň Milli nebitgaz korporasiýasynyň direktorlar geňeşiniň başlygy bilen duşuşyk geçirdi. Gepleşikleriň dowamynda gaz pudagyndaky ikitaraplaýyn hyzmatdaşlyk bilen baglanyşykly meseleler ara alnyp maslahatlaşyldy.

Şeýle hem saparyň dowamynda Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, daşary işler ministri bilen Hytaý Halk Respublikasynyň daşary işler ministriniň arasynda duşuşyk geçirildi. Mundan başga-da, türkmen wekiliýetiniň agzalary hytaý tarapynyň wekilleri bilen 13 sany ikitaraplaýyn duşuşygy geçirdiler.

Wise-premýer, daşary işler ministri Ministrler Kabinetiniň şu günki geçirilýän mejlisinde hormatly Prezidentimiziň döwletimiziň ykdysady kuwwatyny mundan beýläk-de ösdürmek boýunça aýratyn möhüm meselä seredendigini hem-de şunuň bilen baglylykda, nebitgaz pudagyny ösdürmek, bu ugurda iri we uzak möhletleýin taslamany amala aşyrmak üçin örän ähmiýetli Karara gol çekendigini belledi. “Bu resminamanyň esasynda ýakyn geljekde durmuşa geçiriljek işleriň netijeleri Watanymyza, türkmen halkyna uly bähbitleri getirer, döwletimiziň we halkymyzyň köp ýyllaryň dowamynda abadançylygyny, gülläp ösüşini üpjün eder” diýip, R.Meredow aýtdy we bu taryhy waka bilen döwlet Baştutanymyzy hem-de Gahryman Arkadagymyzy Ministrler Kabinetiniň agzalarynyň adyndan tüýs ýürekden gutlady.

Döwlet Baştutanymyz “Galkynyş” gaz käniniň dördünji tapgyryny özleşdirmek boýunça gazanylan ylalaşygyň türkmen-hytaý gatnaşyklarynda täze tapgyry alamatlandyrýandygyny we ony ösdürmäge itergi berjekdigini belledi. Hormatly Prezidentimiz ýurdumyzyň alyp barýan daşary syýasatynda Hytaý Halk Respublikasy bilen hyzmatdaşlygyň aýratyn orun eýeleýändigini, bu dostluk saparynyň hem iki ýurduň arasyndaky köpugurly hyzmatdaşlygy ösdürmekde möhüm ähmiýete eýe bolandygyny aýdyp, türkmen-hytaý gatnaşyklaryny ilerletmek boýunça alnyp barylýan işleri dowam etdirmegi tabşyrdy.

Soňra wise-premýer, daşary işler ministri R.Meredow Ýewropanyň täzeleniş we ösüş banky bilen ýurdumyzyň hyzmatdaşlygyny ösdürmek boýunça alnyp barylýan işler barada hasabat berdi.

Bellenilişi ýaly, Türkmenistan 1992-nji ýylda bu bankyň agzasy boldy. Häzirki wagta çenli bu düzüm bilen ýurdumyzyň maliýe ulgamyna häzirki zaman tejribesini ornaşdyrmak, söwdany, önümçiligi ösdürmek, kiçi we orta telekeçiligi goldamak boýunça 80-den gowrak taslama durmuşa geçirildi. Şunuň bilen baglylykda, wise-premýer, daşary işler ministri ýurdumyz bilen bu bankyň arasynda gatnaşyklary mundan beýläk-de pugtalandyrmak maksady bilen taýýarlanylan birnäçe teklipleri beýan etdi.

Hususan-da, Türkmenistan bilen bu bankyň 2026 — 2030-njy ýyllar üçin hyzmatdaşlygynyň täze Strategiýasynyň ugurlaryny gutarnykly görnüşde taýýarlamak teklip edilýär. Bu resminama döwlet edaralary we hususy kärhanalar tarapyndan amala aşyrylýan taslamalara uzak möhletli esasda düýpli maýa goýumlary çekmek üçin ygtybarly binýat bolar. Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistanyň maliýe we ykdysadyýet toplumyna girýän edaralaryň wekillerinden ybarat bolan iş toparyny döretmek maksadalaýyk hasaplanýar. Şeýle hem Ýewropanyň täzeleniş we ösüş banky bilen ulag-logistika ulgamyndaky hyzmatdaşlygy, hususan-da, ýurdumyzda demir we awtomobil ýollaryny gurmak, olaryň durkuny täzelemek boýunça taslamalary durmuşa geçirmek işini işjeňleşdirmek teklip edilýär.

Bu ugurda Ýewropa Bileleşiginiň «Global Gateway» strategiýasyna laýyklykda, ýurdumyza daşary ýurt maýa goýumlaryny çekmek üçin Ýewropanyň täzeleniş we ösüş banky bilen bilelikde ýakyn wagtda gepleşikleri geçirmek maksadalaýyk bolar. Şunuň bilen baglylykda, şu ýylyň mart-aprel aýynda Daşary işler ministrliginiň, Merkezi bankyň, Maliýe we ykdysadyýet ministrliginiň, Döwlet daşary ykdysady iş bankynyň ýolbaşçylarynyň gatnaşmagynda Türkmenistanyň Ýewropanyň täzeleniş we ösüş banky bilen hyzmatdaşlygyny giňeltmek üçin iş meýilnamany taýýarlamak baradaky teklip beýan edildi.

Döwlet Baştutanymyz hasabaty diňläp, ýurdumyzyň abraýly maliýe institutlary we halkara banklar bilen hyzmatdaşlygy pugtalandyrmaga aýratyn ähmiýet berýändigini belledi hem-de Ýewropanyň täzeleniş we ösüş banky bilen hyzmatdaşlygy ösdürmek boýunça taýýarlanylan teklipleri makullap, bu ugurda degişli işleri geçirmegi tabşyrdy.

Wise-premýer, daşary işler ministri pursatdan peýdalanyp, döwlet Baştutanymyzy Türkmenistanyň Prezidenti wezipesine girişmeginiň şanly senesi mynasybetli ýene-de bir gezek tüýs ýürekden gutlady. Bellenilişi ýaly, şu geçen ýyllaryň içinde hormatly Prezidentimiz türkmen halkynyň Milli Lideri, Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň Başlygy Gahryman Arkadagymyzyň başlangyçlaryny üstünlikli dowam etdirip, Türkmenistanyň içeri we daşary syýasatynda döwlet hem halkara ähmiýetli ägirt uly işleri amala aşyrdy.

R.Meredow ata-babalarymyzyň «Toýlar toýa ulaşýar» diýen pähiminiň şu günlerde ýene bir gezek öz beýanyny tapýandygyny belläp, bu gün türkmen halkynyň ähli musulman ymmaty bilen Oraza baýramyny belleýändigini, bu ajaýyp baýramyň halkymyzyň däpleriniň, medeniýetiniň aýrylmaz bölegi bolup durýandygyny aýtdy. Ol ertir — 21-nji martda türkmen halkynyň beýleki doganlyk halklar bilen bilelikde Nowruz baýramyny belläp geçjekdigini aýdyp, bu baýramyň baharyň we täzelenişiň nyşany hökmünde täze maksatlara atarýandygyny nygtady hem-de pursatdan peýdalanyp, hormatly Prezidentimizi we Gahryman Arkadagymyzy Oraza hem-de Nowruz baýramy bilen tüýs ýürekden gutlady.

Soňra hormatly Prezidentimiz Ministrler Kabinetiniň agzalaryna ýüzlenip, şu gün ýurdumyzda Oraza baýramynyň giňden bellenip geçilýändigini, ertir bolsa Milli bahar baýramynyň — Halkara Nowruz gününiň dabaralandyryljakdygyny aýtdy. “Şeýle hem 21-nji martda ýurdumyzy bagy-bossanlyga öwürmek maksady bilen, ählihalk bag ekmek dabarasyna gatnaşarys” diýip, hormatly Prezidentimiz sözüni dowam etdi we pursatdan peýdalanyp, mejlise gatnaşyjylary, mähriban halkymyzy Milli bahar baýramy — Halkara Nowruz güni bilen tüýs ýürekden gutlady.

Mejlisde döwlet durmuşyna degişli başga-da birnäçe möhüm meselelere seredildi we olar boýunça degişli çözgütler kabul edildi.

Hormatly Prezidentimiz Serdar Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň sanly ulgam arkaly geçirilen mejlisini jemläp, oňa gatnaşanlara berk jan saglyk, maşgala abadançylygyny, berkarar Watanymyzyň gülläp ösmegi ugrunda alyp barýan işlerinde uly üstünlikleri arzuw etdi.

Habaryň resmi çeşmesi: (“Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi” web-saýty)

Türkmen halkynyň Milli Lideri, Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň Başlygy Gurbanguly Berdimuhamedow Hytaý Halk Respublikasyna amala aşyran dostluk saparynyň dowamynda Hytaýyň «CGTN» teleýaýlymynyň esasy alypbaryjysy He Ýanke bilen bolan söhbetdeşligiň öňüsyrasynda onuň bilen iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklaryň häzirki ýagdaýy we hyzmatdaşlygyň geljekki ugurlary barada pikir alyşdy.

Häzirki döwürde Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistanyň tutuş adamzat ähmiýetli öňe sürýän başlangyçlary Milletler Bileleşigi tarapyndan ykrar edilýär. Munuň özi Türkmenistanyň halkara giňişlikdäki abraýynyň belende galmagyna giň ýol açýar. Bu bolsa dünýäniň iri köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň ünsüni özüne çekýär. Bellenilişi ýaly, Türkmenistan bilen HHR-iň arasyndaky medeni-ynsanperwer gatnaşyklar iki ýurduň halkara hyzmatdaşlygynyň esasyny düzýär. Bu ýerde žurnalist Gahryman Arkadagymyzyň ömür ýoly, döredijiligi, ýazan kitaplary bilen gyzyklanýandygyny nygtady.

Soňra alypbaryjy He Ýanke Milli Liderimizden teleýaýlymyň belent mertebeli myhmanlar üçin niýetlenen Ýazgylar kitabynda ýadygärlik ýazgy galdyrmagyny haýyş etdi. Gahryman Arkadagymyz dünýäde meşhurlyk gazanan «CGTN» teleýaýlymynyň Ýazgylar kitabynda ýadygärlik ýazgy galdyryp, iki ýurduň arasynda ýola goýlan gatnaşyklaryň mundan beýläk-de hemmetaraplaýyn ösdüriljekdigine ynam bildirdi.

Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň Başlygy Gurbanguly Berdimuhamedow «CGTN» teleýaýlymynyň esasy alypbaryjysy bilen sowal-jogap arkaly söhbetdeş boldy.

— Hormatly Milli Lider, şu interwýuny bermäge wagt tapandygyňyz üçin Size köp sagbolsun aýdýarys. Biziň ilkinji sowalymyz: Siz Türkmenistanyň we Hytaýyň, türkmen hem-de hytaý halklarynyň arasyndaky özara gatnaşyklary, umuman, nähili beýan edersiňiz? Bu gatnaşyklar nähili ýola goýulýar?

— Siziň sowalyňyza jogap bermezden ozal, şu interwýuny guramak başlangyjy bilen çykyş eden “CGTN” teleýaýlymynyň ýolbaşçylaryna minnetdarlygymy bildirýärin. Hytaýyň özünde-de, onuň çäklerinden daşarda-da köpmillionly tomaşaçysy bolan abraýly teleýaýlymyň sowallaryna jogap bermek iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklary berkitmäge ýardam eder. Häzirki Türkmenistany has gowy tanamaga, onuň içeri we daşary syýasatynyň aýratynlyklaryna, biziň döwlet maksatnamalarymyza, ileri tutulýan ugurlarymyza düşünmäge mümkinçilik berer. Indi bolsa siziň sowalyňyza geçeliň!

Türkmenistan bilen Hytaýyň, biziň halklarymyzyň gatnaşyklaryny dogruçyl beýan etmek üçin onuň taryhy esaslaryny bilmek we olara düşünmek gerek. Bu gatnaşyklaryň arasy hiç haçan üzülmedi, ol köp asyrlaryň dowamynda aýratyn geografik, syýasy, ykdysady we medeni giňişligi döretdi. Bu giňişlikde türkmenler hem-de hytaýlar bilelikde ýaşap, özara gatnaşyk etdiler. Tejribe topladylar, däp-dessurlaryny kemala getirdiler. Bilimlerini, endiklerini, ruhy we maddy gymmatlyklaryny paýlaşdylar. Munuň özi iki ýurduň hem-de olaryň halklarynyň häzirki hyzmatdaşlygynyň derejesini, many-mazmunyny has-da berkitdi. Şoňa görä-de, Türkmenistan bilen Hytaýyň arasyndaky dostluk, hoşniýetli goňşuçylyk we özara ynanyşmak däpleri kanunalaýyk ýagdaý boldy. Biz muňa buýsanýarys. Häzirki döwürde biziň özara gatnaşyklarymyz wagtyň synagyndan geçen we tassyklanan bilelikdäki asylly tejribämize — dogruçyllyga, açyklyga esaslanýar.

Şu ýerde özboluşly resminama bolan «Kasam şertnamasyny» ýatlamak ýerlikli bolsa gerek. Oňa türkmenleriň ata-babalary Hytaýyň halky bilen biziň eýýamymyzdan ozalky 49-njy ýylda gol çekipdirler. «Kasam şertnamasynyň» adynyň özi iki halkyň özara gatnaşyklarynyň esasynda synmaz we mukaddes kadalaryň goýlandygyny görkezýär. Häzirki döwürde Türkmenistanyň we Hytaý Halk Respublikasynyň ýolbaşçylary örän baý taryhy esaslara daýanyp, hyzmatdaşlygyň şol ruhuny hem-de däplerini dikeldýärler. Döwletara gatnaşyklaryň taryhynyň müňýyllyklara, Beýik Ýüpek ýolunyň döwrüne uzap gidýändigine iki ýurtda hem düşünmek bilen garalýar. Bu bolsa biziň uly gymmatlygymyzdyr, dostlugymyzyň, özara bähbitli, deňhukukly hyzmatdaşlygymyzyň hemişelik esasydyr.

— Türkmen-hytaý ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygy nähili we haýsy ugurlarda ösdürilýär?

— Syýasy-diplomatik hyzmatdaşlykdan başlaýyn. Hytaý Türkmenistanyň Garaşsyzlygyny ilkinjileriň biri bolup ykrar etdi. Ol 1992-nji ýylyň 6-njy ýanwarynda biziň ýurdumyz bilen diplomatik gatnaşyklary ýola goýan dünýäde ilkinji ýurt boldy. 2013-nji ýylyň 3-nji sentýabrynda Türkmenistan bilen Hytaýyň arasynda strategik hyzmatdaşlyk gatnaşyklaryny ýola goýmak barada Bilelikdäki Jarnama gol çekildi. Netijede, 2023-nji ýylyň ýanwarynda biziň ýurtlarymyz Türkmenistanyň we Hytaý Halk Respublikasynyň arasynda Bilelikdäki Beýannama gol çekilenden soň, hemmetaraplaýyn strategik hyzmatdaşlygy ösdürmäge ygrarlydyklaryny tassykladylar. Bu resminamalar türkmen-hytaý gatnaşyklarynyň döwletara hyzmatdaşlygyň ýokary derejesine çykandygyny aňladýar.

Iki döwlet daşary syýasy derejede netijeli hyzmatdaşlyk edýärler. Ikitaraplaýyn diplomatik gatnaşyklaryň we geňeşmeleriň usullary döredildi. Iri halkara guramalarda, ilkinji nobatda, Birleşen Milletler Guramasynda birek-biregi goldamagyň tejribesi ýola goýuldy. Bu bolsa dünýä we sebit gün tertibiniň örän möhüm soraglary boýunça özara düşünişmegiň, netijeli usullaryň ýola goýlandygyny görkezýär. Hytaýyň Türkmenistanyň Bitaraplygyny, biziň halkara başlangyçlarymyzy üýtgewsiz goldaýandygyna ýokary baha berýärin hem-de munuň üçin minnetdarlyk bildirýärin. Öz gezeginde, Türkmenistan hem hytaýly dostlarymyz üçin wajyp soraglara, şol sanda Hytaý Halk Respublikasynyň çäkleriniň umumylygyna hem-de bitewüligine degişli soraglara garaýyşlaryny hemişe anyk beýan edýär. Biz «Bitewi Hytaý» syýasatyna pugta eýerýäris we Hytaý Halk Respublikasynyň Hökümetiniň bütin Hytaýa wekilçilik edýän ýeke-täk kanuny Hökümet bolup durýandygyny tassyklaýarys.

Hytaý bilen köptaraply görnüşdäki netijeli hyzmatdaşlygy hem bellemek isleýärin. Türkmenistan Hytaý Halk Respublikasynyň Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasynyň esaslandyryjylarynyň biri hökmünde alyp barýan işine hormat goýýar. Biziň ýurdumyz ŞHG-niň sammitlerine hormatly myhman hökmünde gatnaşýar. Şeýle hem döwletlerimiziň öňe süren başlangyjynyň esasynda döredilen «Merkezi Aziýa — Hytaý» formatyndaky hyzmatdaşlyk barha ösýär.

Hytaý köp ýyllaryň dowamynda Türkmenistanyň iň iri söwda-ykdysady hyzmatdaşy bolup durýar. 2007-nji ýyldan häzirki döwre çenli biziň ýurtlarymyzyň arasyndaky haryt dolanyşygy 20 esse artdy. Haryt dolanyşygynyň durnukly saklanýandygyny hem-de her ýylda 9-10 milliard amerikan dollaryna barabar bolýandygyny bellemek möhümdir. Ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygymyz esasy ugurlar bolan energetika, ulag, aragatnaşyk, ýokary tehnologiýalar pudaklaryny, dokma we agrosenagat toplumlaryny, ençeme beýleki ugurlary öz içine alýar.

Nebitgaz pudagynda özara bähbitli gatnaşyk etmegiň özboluşly tejribesi toplandy. Hytaý Halk Respublikasynyň tejribesini we mümkinçiliklerini nazara almak bilen, gaýtadan dikeldilýän energiýa babatda geljegi uly işläp taýýarlamalarymyz hem bar. Hytaý bilen hyzmatdaşlykda biziň ulag pudagymyz ýokary depginde ösýär. Bu ugurda anyk mysallary getireýin: häzirki döwürde Türkmenistanyň demir ýollarynda hereket edýän wagonlaryň hem-de lokomotiwleriň 90 göterimi Hytaýda öndürildi. Hytaý wagonlaryny, teplowozlaryny satyn almakdan başga-da, Gündogar — Günbatar ugry boýunça üstaşyr ulag geçelgelerini ösdürmekde hyzmatdaşlyk alnyp barylýar.

2014-nji ýylda uzynlygy 750 kilometrden gowrak bolan, goňşy ýurtlaryň çäkleriniň üstünden geçip, Hytaý bilen Türkmenistany birleşdirýän demir ýol ulgamy ulanmaga berildi. Soňky ýyllarda hytaý awtomobilleriniň, esasan-da, awtobuslarynyň satyn alnyşy ep-esli artdy. Biziň ýurtlarymyzyň Pars aýlagyna we Hind ummanyndaky terminallara çykmak bilen, Hazar deňzinde söwda kommunikasiýalaryny ösdürmekde mümkinçiliklerini birleşdirmek üçin ähli şertleriň bardygyna ynanýaryn. Bularyň ählisi Hytaýyň «Bir guşak, bir ýol» başlangyjynyň Türkmenistanyň «Beýik Ýüpek ýoluny gaýtadan dikeltmek» strategiýasy bilen utgaşýandygyny görkezýär.

Häzirki şertlerde hakyky özara gyzyklanmanyň bolmagy Türkmenistana we Hytaýa iri ulag-logistika taslamalaryny durmuşa geçirmek babatda hyzmatdaşlygy üstünlikli ösdürmäge mümkinçilik berýär. Bu bolsa Ýuwaş ummandan Atlantik ummana çenli ägirt uly giňişligi birleşdirip, Ýewraziýada ykdysadyýeti ösdürmäge kuwwatly itergi berer. Önümçilik we tehnologik ulgamlaryň, senagat guşaklarynyň arasynda özara baglanyşygy emele getirer. Köp sanly durmuş soraglaryny çözmäge, halklaryň ýaşaýşynyň we abadançylygynyň hilini ýokarlandyrmaga ýardam eder.

Agrosenagat toplumynda türkmen we hytaý hünärmenleri Türkmenistanda öňden bäri ösdürilip ýetişdirilýän oba hojalyk ekinleriniň aýry-aýry görnüşleriniň üstünde işleýärler. Biz şäher gurluşygynda ysnyşykly kooperasiýa, häzirki zaman «akylly» şäher üpjünçilik ulgamlaryny döretmäge hem taýýardyrys. Bu ugurda Hytaý dünýäde öňdebaryjy hökmünde ykrar edilýär. Hyzmatdaşlyk etmegiň gün tertibinde ýokary tehnologiýalar, telekommunikasiýalar we kosmonawtika pudaklary hem bar.

— Siz hyzmatdaşlyk etmegiň örän möhüm ugurlarynyň hatarynda energetika pudagyny agzap geçdiňiz. Bu ulgamda işler nähili alnyp barylýar?

— Ýangyç-energetika pudagy türkmen-hytaý hyzmatdaşlygynyň strategik ugrudyr. Bu, elbetde, düşnüklidir: biziň döwletlerimiz bu ugurda ägirt uly mümkinçilige eýedirler. Mälim bolşy ýaly, 2006-njy ýylyň aprelinde Türkmenistan — Hytaý gaz geçirijisiniň taslamasyny amala aşyrmak we türkmen tebigy gazyny Hytaý Halk Respublikasyna ibermek barada Türkmenistanyň Hökümeti bilen Hytaý Halk Respublikasynyň Hökümetiniň arasynda Baş ylalaşyga gol çekildi. 2009-njy ýylyň 14-nji dekabrynda bu gaz geçiriji ulanmaga berildi. Şol günden başlap, ylalaşyga laýyklykda, Türkmenistan her ýyl Hytaýa 40 milliard kub metre golaý gazy iberýär.

2026-njy ýylyň 1-nji martyndaky ýagdaýa görä, Türkmenistan — Hytaý gaz geçirijisi boýunça Hytaýa 460 milliard kub metre golaý tebigy gaz iberildi. Häzirki döwürde biz her ýylda iberilýän gazyň möçberini 65 milliard kub metre çenli artdyrmagyň üstünde bilelikde işleýäris. Şeýle gaz strategiýasy Türkmenistanyň we Hytaýyň uzak möhletleýin bähbitlerine, ählumumy ykdysady ösüşiň ýagdaýyna laýyk gelýär. Bu işde energiýa serişdelerini ibermegiň orny barha artýar. Munuň özi deňhukuklylyga, mümkinçilikleriň hem-de geljegiň gerimine esaslanýan hakyky hyzmatdaşlyk gatnaşyklarynyň ösüşini görkezýär. Ahyrky netijede, bu turba geçiriji energiýa taslamalaryna ähli gatnaşyjylaryň — öndürijileriň, üstaşyr geçirijileriň, sarp edijileriň bähbitlerini hasaba almagyň hakyky, iş ýüzündäki mysalydyr. Şu ýerde dünýä bazarlaryny energiýa çig maly bilen ygtybarly we howpsuz üpjün etmek bilen bagly soraglarda Türkmenistanyň hem-de Hytaý Halk Respublikasynyň garaýyşlarynyň ýakyndygyny bellemek ýerlikli bolar.

Men ýene-de bir örän möhüm wakany nygtamak isleýärin. Hytaýyň “CNPC” kompaniýasy Türkmenistanyň günorta-gündogaryndaky, dünýäde iň iri gaz ýataklarynyň biri bolan «Galkynyş» känini özleşdirmek boýunça halkara bäsleşigiň ýeňijisi boldy. Bu taslama tebigy gazyň her ýylda 10 milliard kub metrini goşmaça ibermäge niýetlenendir. Şeýlelikde, uzak möhletleýin bökdençsiz ulanmak üçin türkmen energiýa serişdelerini Hytaýa eksport etmegiň kuwwatly üpjünçilik ulgamlary bilelikde, yzygiderli we gyşarnyksyz ösdürilýär. Türkmenistanyň gaz ýataklaryny özleşdirmäge köp ýyllaryň dowamynda gatnaşýan hytaýly hyzmatdaşlarymyzyň ak ýürekli işleýändiklerini aýratyn bellemek gerek. Ýurdumyzda hytaýly hünärmenleriň işi dowam eder we giňeler. Bu bolsa iki ýurduň düýpli bähbitlerine, Aziýa yklymynda energetika durnuklylygynyň hem-de howpsuzlygynyň maksatlaryna laýyk gelýär.

— Siz, umuman, türkmen-hytaý döwletara hyzmatdaşlygynyň geljegine we wezipelerine nähili baha berýärsiňiz?

— Onuň geljegi aýdyňdyr. Sebäbi biziň gatnaşyklarymyz yzygiderli ösdürilýär hem-de ol onýyllyklara niýetlenendir. Iki tarap hem biziň halklarymyzyň we döwletlerimiziň bähbidine peýdalanmak zerur bolan ägirt uly mümkinçiligiň bardygyna düşünýär. Şonuň esasynda degişli usullar döredilýär. Şolaryň biri-de 2008-nji ýylda döredilen Hyzmatdaşlyk boýunça türkmen-hytaý komitetidir. Onuň işiniň maksady howpsuzlyk, söwda, energetika, ulag, ylym we tehnika, medeni-ynsanperwer gatnaşyklar ýaly esasy ugurlarda iki ýurduň hyzmatdaşlygyny üpjün etmekden ybaratdyr.

Howpsuzlyk ulgamynda bu üç wehime — terrorçylyga, ekstremizme we başbozarlyga, şeýle hem serhetüsti jenaýatçylygyň dürli görnüşlerine garşy bilelikde göreşmegi aňladýar. Häzirki döwürde gol çekilen ikitaraplaýyn resminamalara laýyklykda, biziň ygtyýarly edaralarymyz kiber we biologiýa howpsuzlygyny üpjün etmegiň üstünde işleýärler.

Türkmenistan we Hytaý Halk Respublikasy sebit işlerine netijeli we işjeň gatnaşyjylardyr. Hytaýyň goldamagy bilen, 2021-nji ýylda Türkmenistanyň başlangyjy boýunça hyzmatdaşlyk etmegiň täze görnüşi — Owganystan bilen goňşy döwletleriň daşary işler ministrleriniň duşuşyklary ýola goýuldy. Türkmenistan we Hytaý onuň işine bilelikde uly goşant goşýarlar. Ol Aziýada howpsuzlygy goramagyň, pugtalandyrmagyň, ykdysady ösüşiň aýrylmaz bölegi hökmünde Owganystanda pugta parahatçylygy, ylalaşygy gazanmaga we bu ýurdy dikeltmäge gönükdirilendir. Biz howpsuzlyk boýunça ençeme beýleki köptaraplaýyn ugurlarda hem bilelikde işleýäris.

Biziň döwletlerimiziň Baştutanlarynyň söwdanyň möçberini giňeltmek we ony diwersifikasiýa ýoly bilen ösdürmek, ykdysady hyzmatdaşlykda hususy pudagyň ornuny ýokarlandyrmak boýunça bellän wezipelerini hem durmuşa geçirmelidiris. Ylmy-tehnologik kooperasiýa-da örän möhümdir. Bu wezipeleri çözmekde türkmen we hytaý tarapy hemişe yzygiderli iş alyp barýarlar.

— Türkmenistan bilen Hytaý Halk Respublikasynyň strategik hyzmatdaşlygynda medeni-ynsanperwer gatnaşyklar nähili orny eýeleýär?

— Bu gatnaşyklar örän möhüm we kesgitleýji orunlaryň birini eýeleýär. Çünki Türkmenistanyň hem, Hytaýyň hem döwlet gurluşy, özygtyýarlylygy, milli özboluşlylygy düýpli taryhy, ruhy we medeni köklere daýanýar. Biz häzirki döwürde öz gatnaşyklarymyzy ýola goýanymyzda, döwletara hyzmatdaşlygyň esasynda şulary göz öňünde tutup, olardan ruhlanýarys we şol gatnaşyklara daýanýarys. Munuň özi Türkmenistan bilen Hytaýa birek-biregiň öňünde umumy, düşnükli maksatlary goýmaga we olara ýetmegiň ýollaryny tapmaga mümkinçilik berýän örän möhüm artykmaçlykdyr. Bu işde medeni, ylym-bilim gatnaşyklaryna aýratyn ähmiýet berilýändigi hem-de bu ugurda döwlet goldawynyň üpjün edilýändigi kanunalaýyk ýagdaýdyr. Bu bolsa dürli görnüşde — özara Medeniýet günlerini we ýyllaryny geçirmekde, sungat ussatlarynyň saparlarynda, çykyşlarynda, festiwallary, maslahatlary guramakda öz beýanyny tapýar. Häzirki wagtda Hytaýda Türkmenistanyň we Türkmenistanda Hytaýyň Medeniýet merkezlerini açmak barada gepleşikler alnyp barylýar.

Bilim ulgamyndaky hyzmatdaşlyk barada aýratyn bellemek isleýärin. Häzirki döwürde Hytaýyň bilim ojaklarynda Türkmenistanyň raýatlarynyň 10 müňden gowragy okaýar. Türkmenistanyň 9 sany ýokary okuw mekdebinde, 10 sany orta mekdebinde hytaý dili öwrenilýär. Biz öz tarapymyzdan Hytaý Halk Respublikasynyň okuw mekdeplerinde türkmen diliniň öwrenilmegini guramakda ýardam bermäge, munuň üçin mugallymlary we hünärmenleri ibermäge taýýardyrys. Bu bolsa biziň hyzmatdaşlygymyzyň geljegine maýa goýumlardyr, türkmen we hytaý halklarynyň arasynda dostlugyň, özara düşünişmegiň aýdyň nyşanydyr.

Gündogar müçenamasy boýunça 2026-njy ýyl bedew ýylydyr. Biziň ýurdumyzda şu ýyl «Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistan — bedew batly at-myradyň mekany ýyly» şygary astynda geçýär. Men bu barada ýöne ýere aýtmaýaryn. Sebäbi atlar, behişdi bedewler türkmen we hytaý halklarynyň bilelikdäki taryhy mirasynyň nyşanlarynyň biridir. Baryp biziň zamanamyzdan ozalky II asyrda türkmen halkynyň Hytaýyň imperatoryna behişdi bedewleri — şöhratly ahalteke atlaryny sowgat berendigi mälimdir. Munuň özi möhüm dostlukly diplomatik we strategik wakadyr.

Atçylygyň hyzmatdaşlyk etmegiň möhüm ugruna öwrülmegi üçin uly mümkinçilik bar. Hytaý atşynaslary Halkara ahalteke atçylyk assosiasiýasynyň agzalary bolup durýarlar. Biziň döwlet Baştutanymyz bu assosiasiýanyň Prezidentidir. Biz hytaý atşynaslaryny şu ýyl Türkmenistanda geçiriljek çärelere çagyrýarys.

— Siziň dünýädäki häzirki ýagdaýa berýän bahaňyz we bu ýagdaýlarda Türkmenistanyň we Hytaýyň orny barada soramak isleýärin.

— Häzirki ýagdaý çylşyrymly. Ýöne, muňa garamazdan, ony kadalaşdyrmak, gapma-garşylygy aradan aýyrmak, medeniýetli gepleşikler ýoluna geçmek üçin mümkinçilikler bar diýip hasap edýärin. Bu ugurda Birleşen Milletler Guramasynyň gurallary we mümkinçilikleri bar, olary ulanmak zerurdyr.

Bitarap döwlet hökmünde Türkmenistan gapma-garşylyklara goşulmaýar. Şonuň üçin biziň ýurdumyz halkara gatnaşyklarda güýç ulanmak usulyny kabul etmeýär. Munuň özi biziň üçin diňe iş ýüzündäki syýasy sorag bolman, eýsem, ilkinji nobatda, ahlak bilen bagly soragdyr. Sebäbi uruşlar, ilki bilen, adamlara, olaryň ykbalyna, durmuş ýagdaýlaryna, arzuw-hyýallaryna we umytlaryna zarba urýar. Uruşda bularyň ählisi bir pursatda ýom-ýok bolýar. Şoňa görä-de, häzirki döwürde uruş etmek üçin tagallalary iki esse artdyrmaly däl-de, şol uruşlary aradan aýyrmak üçin on esse tagalla etmeli. Şu ýerde men geçmişde ýaşan bir parasatly şahsyýetiň sözlerini mysal getirmek isleýärin. Bu sözler orta asyr görnükli türkmen döwlet işgäri Baýram han Türkmene degişlidir. Ol: «Parahat ýaşamagy başarmak bilen deňeşdirilende, uruşda ýeňiş gazanmak hiç zatdyr» diýipdir.

Türkmenistan we Hytaý parahatçylyga, hoşniýetli goňşuçylyga, ylalaşyga berk ygrarlydyr. Biziň ýurtlarymyz bilelikde dünýä syýasatynda ynanyşmagy, özara hormat goýmagy ykrar etmek üçin mümkin bolan ähli tagallalary edýärler. Bu hem biziň doganlyk halklarymyzy we döwletlerimizi birleşdirýän ýene-de bir berk esasy güýçdür. Ýöne bu sowalyňyza umuman jogap bermek bilen, men syýasatçy däl-de, ýönekeý raýat hökmünde öz pikirimi aýtsam: «Atylan ok hiç haçan yzyna gaýtmaýar». Ol sen harbymy, esgermi, ýönekeý raýatmy ýa-da çagamy... — saýgarmaýar. Gynansak-da, ol diňe pida getirýär. Şonuň üçin taryha ser salsak, onda hiç haçan urşuň ýeňen ýeri ýokdur.

Men şu jümleler arkaly sözümi jemlemek bilen, tutuş adamzadyň abadan, parahat we bagtyýar durmuşda ýaşamagyny arzuw edýärin.

— Köne dost hökmünde Siz Başlyk Si Szinpini nähili lider hökmünde görýärsiňiz?

— Hytaý Halk Respublikasynyň Başlygy bilen bizi mähirli dostluk baglanyşdyrýar. Köp ýyllaryň dowamynda biz ýurtlarymyzyň arasynda syýasy, ykdysady, ynsanperwer hyzmatdaşlygy ýola goýduk. Giň möçberli bilelikdäki taslamalary amala aşyrdyk. Sebit we ählumumy howpsuzlygy, durnukly ösüşi gazanmak üçin mümkinçiliklerimizi hem-de tagallalarymyzy birleşdirdik. Başlyk Si bilen gatnaşyklarymyz hemişe açyklygy, özara ynanyşmagy hem-de aç-açanlygy bilen tapawutlanýar.

Hytaýyň milli bähbitlerini erjel we aýgytly goramagy, örän möhüm halkara soraglara jogapkärli çemeleşmegi Si Szinpine dünýä derejeli lider hökmünde abraý we hormat getirdi. Onuň ýolbaşçylygynda Hytaý ähli ugurlarda ajaýyp üstünlikleri gazanyp, geljek üçin maksatnamalaryny düzýär. Halk wekilleriniň Ählihytaý ýygnagynyň hem-de Halk syýasy konsultatiw geňeşiniň Ählihytaý komitetiniň ýakynda geçirilen sessiýalarynyň netijeleri we şolarda kabul edilen çözgütler hem muny doly tassyklaýar. Mümkinçilikden peýdalanyp, hytaý halkyny şu wajyp waka bilen gutlaýaryn.

Başlyk Siniň halkara işi barada aýdylanda, onuň öňe süren dört sany ählumumy başlangyjyny bellemek isleýärin. Olar Ählumumy howpsuzlyk, Ählumumy siwilizasiýa, Ählumumy ösüş, Ählumumy dolandyryş başlangyçlarydyr. Men bu başlangyçlara ähli adamzat üçin strategik ähmiýetli we möhüm şertler hökmünde garaýaryn. Başlyk Siniň bu dört başlangyjy Türkmenistanyň «Ösüş arkaly parahatçylyk», «Dialog — parahatçylygyň kepili» ýaly ählumumy başlangyçlarynyň many-mazmunyna we strategik ugruna laýyk gelýär. Bular biziň ýurtlarymyza hyzmatdaşlyk etmegiň has netijeli şertlerini hem-de mümkinçiliklerini açýar.

Men dünýäde howpsuzlygyň we durnukly ösüşiň örän möhüm daýanjy bolan beýik Hytaý döwletini ösdürmekde Si Szinpiniň lider hökmünde aýgytly orny eýeleýändigine ynanýaryn. Şunuň bilen baglylykda, sözümiň ahyrynda «Hytaýda ähli zat gowy bolsa, bütin dünýäde hem gowy bolar» diýesim gelýär. Hormatly Si Szinpine — beýik şahsyýet, dünýä derejeli lidere berk jan saglyk, maşgala abadançylygyny, döwlet işinde mundan beýläk-de uly üstünlikleri, Hytaýyň halkyna bolsa gülläp ösüş arzuw edýärin. Sag boluň!

Habaryň resmi çeşmesi: (“Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi” web-saýty)